Сайтымызда сипатталған Қазақстан сарқырамалары оңтүстік-шығыстағы тауларда шоғырланған: Алматының үстіндегі Іле Алатауында және Текелі маңындағы Жоңғар Алатауында. Олардың ең биігі Бурхан-Бұлақ төрт сатымен 168 м биіктіктен құлайды. Алматыға ең жақын әрі ең оңай жететіндері Түрген және Бутаков шатқалдарында орналасқан.
Үш бағыт және олардың айырмасы
Таңдау үш нұсқаға келіп тіреледі: Түргендегі Аю сарқырамасына қысқа серуен, Медеуден Бутаковкаға жаяу жорық немесе Талдықорғаннан әрі Бурхан-Бұлаққа алыс сапар. Олар көрінісімен емес, көбіне жұмсалатын уақытымен ерекшеленеді.
| Сарқырама | Қайда | Биіктігі | Жету жолы | Ең қолайлы айлар |
|---|---|---|---|---|
| Бурхан-Бұлақ | Текелі үстіндегі Қора өзенінің шатқалы | 168 м, 4 каскад | ұзақ таулы күн | шілде–тамыз |
| Аю (Түрген) | Түрген шатқалы, Іле Алатауының шығысы | дерек жоқ | жолдан 1–1,5 км | мамыр–тамыз |
| Қайрақ (Түрген) | сол шатқал | дерек жоқ | бір күндік жорық | мамыр–тамыз |
| Бутаков | Алматы үстіндегі Бутаков шатқалы | 15–30 м | Медеуден 2,5–3 сағ немесе тосқауылдан ~2,3 км | маусым–қазан |
Алматыда бір бос күніңіз болса, Түрген мен Бутаковка қолжетімді нұсқа. Бурхан-Бұлақты жеке ұзақ сапар ретінде жоспарлаған жөн: ең жақын қалалар — Текелі мен Талдықорған.
Бурхан-Бұлақ — алыс жолға тұрарлық биіктік
Бурхан-Бұлақ Қазақстандағы ең биік сарқырама саналады: төрт сатыда 168 м, оның үшеуі ғана көзге көрінеді. Ол Жоңғар Алатауында, Текелі қаласынан жоғары, Қора өзенінің шатқалында орналасқан.
Мұнда басты шектеу — жол. Алматыдан сарқырамаға дейін түзу сызықпен 270 км шамасында, Талдықорғаннан түзу сызықпен 66 км шамасында; жолмен жүретін нақты қашықтық одан ұзағырақ, ал оған қанша уақыт кететінін біз растай алмадық. Сарқыраманың өзіне жету тәртібі де әлі тексерілмеген.
Бурхан-Бұлақтың маусымы үшеуінің ішіндегі ең қысқасы: қаңтардан наурызға дейін сапарды мағынасыз деп санаймыз, ең қолайлы уақыт — шілде мен тамыз. Біздің бағалауымызша, мамыр сарқырамаға бару үшін тек «мүмкін» ай.
Текелі — Бурхан-Бұлаққа баратын база
Сарқырамаға ең жақын қала — Текелі, үш тау өзенінің қосылар жеріндегі бұрынғы кеншілер кенті. Ол 950–1 600 м биіктікте, Талдықорғаннан түзу сызықпен шамамен 35 км және Алматыдан түзу сызықпен 235 км жерде жатыр.
Екі практикалық жайт бар. Текеліге жолаушылар пойызы жүрмейді, сондықтан автокөлікпен жетуге тура келеді. Қала туралы бетте қалдық қоймасының шаңы атап өтілген: Текеліде бірнеше күн аялдауды жоспарласаңыз, мұны ескерген жөн. Қала маңында ежелгі будда тасы Келіншектас тұр, оны сарқырамаға сапармен қатар көру ыңғайлы.
Түрген: бір шатқалда жеті сарқырама
Түрген өзенінің шатқалы бір сапарға ең көп сарқырама сыйлайды: олар жетеу, ал шатқалдың өзі Іле Алатауы паркінің шығыс бөлігінде 49 км-ге созылады. Алматыдан оған дейін 70–90 км, жолға шамамен 1,5 сағат кетеді.
Аю сарқырамасы барлығына дерлік қолайлы: жолдан оған дейін 1–1,5 км соқпақ. Қайрақ сарқырамасына толық бір күндік жорық қажет, таңнан кешке дейін жүруге дайын болсаңыз ғана таңдаңыз. Паркке кіру ақылы: 0,15 АЕК, нақты соманы сапар алдында тексеріңіз.
Түргенде маусым көршілеріне қарағанда ертерек басталады: мамыр ең қолайлы айлар қатарына кіреді, қыркүйек пен қазан да жақсы күйінде қалады.
Бутаковка — қаладан жаяу жетерлік сарқырама
Бутаков сарқырамасы көлікпен емес, жаяу жүргісі келетіндерге арналған нұсқа. Ол Алматы үстіндегі Бутаков шатқалында, Іле Алатауы ұлттық паркінің аумағында орналасқан.
Биіктігі әртүрлі деректер бойынша 15-тен 30 м-ге дейін, дереккөздер бір-біріне сәйкес келмейді. Екі жол бар: Медеуден асу арқылы, бұл бір бағытқа жаяу 2,5–3 сағат, немесе шатқалдағы тосқауылдан шамамен 2,3 км. Бірінші нұсқа екіншісінен айтарлықтай ұзақ.
Бутаковканың маусымы ең ұзақ: маусымнан қазанға дейінгі барлық айлар ең қолайлы деп белгіленген. Күзге бұл жақсы таңдау: қазанда Бурхан-Бұлақта маусым тек «мүмкін» деңгейінде.
Қашан бару керек: айлар бойынша маусымдар
Барлық сарқырамаға ортақ кезең — маусымнан қыркүйекке дейін. Кестеде әр бағыт бойынша біздің бағамыз көрсетілген (0 — мағынасы жоқ, 1 — мүмкін, 2 — жақсы, 3 — ең қолайлы уақыт).
| Ай | Бурхан-Бұлақ | Түрген | Бутаковка |
|---|---|---|---|
| Сәуір | 1 | 1 | 1 |
| Мамыр | 1 | 3 | 2 |
| Маусым | 2 | 3 | 3 |
| Шілде | 3 | 3 | 3 |
| Тамыз | 3 | 3 | 3 |
| Қыркүйек | 2 | 2 | 3 |
| Қазан | 1 | 2 | 3 |
| Қараша | 0 | 1 | 1 |
Қорытынды қарапайым: мамырда Түргенге барыңыз, шілде–тамызда кез келгенін таңдауға болады, қазанда — Бутаковка. Қыста Түрген мен Бутаковка формалды түрде мүмкін, бірақ қаңтардан наурызға дейін Бурхан-Бұлаққа барудың қажеті жоқ.
Сарқырамасыз су: маңайда тағы не бар
Сарқырама міндетті болмаса, тек тау өзені керек болса, жақын жерде басқа нұсқалар бар. Шарын өзеніндегі Қара шатқал — Көлсай көлдеріне баратын жол бойындағы көру алаңы, жарты сағаттық аялдама, шатқалдың тереңдігі 98–300 м. Оңтүстікте, Шымкенттен түзу сызықпен шамамен 63 км жерде, Сайрам-Өгем ұлттық паркінде Машат өзенінің шатқалы жатыр; оның сипаттамасында сарқырама жоқ, ол туралы жарияланған мәлімет те аз.
- Талдықорған мен Текеліден Бурхан-Бұлаққа дейінгі жолдың жай-күйі және жол уақыты.
- Бурхан-Бұлаққа бару тәртібі: рұқсатнама керек пе және соқпақ ашық па.
- Түрген мен Бутаковка үшін Іле Алатауы ұлттық паркіне кірудің қазіргі тарифі.
- Текеліге және Түрген шатқалына қатынайтын автобустардың кестесі.
- Қайрақ сарқырамасына баратын соқпақтың ұзындығы мен күрделілігі.