Көктемде Қазақстанда қайда баруға болады

Көктем — суық пен аптаптың арасындағы қысқа кезең. Биік таулар әлі қар астында: Үлкен Алматы көліне апаратын жолда сәуірге дейін көшкін қаупі бар, ортаңғы Көлсайға соқпақ тек сәуірде ашылады. Ал оңтүстіктің шөлдері, шатқалдары мен тау бөктерлері жылып үлгерді, бірақ әлі қызған жоқ: сәуірде Алтын-Еміл паркінде күндіз +15…+25 °C, шілдеде +33…+43 °C болады. Бұл — қызғалдақ пен гүлдеген шөлдің уақыты, ал біздің маусымдылық зерттеуіміз бойынша сәуір — Шарынға қызығушылықтың жылдағы екі шыңының бірі.

Іріктеме ерте көктемнен кешке қарай жүреді: алдымен оңтүстік пен шөлдер, соңында көктем мамырдың аяғында ғана жететін Алтай. Әр орын бойынша неліктен дәл көктемде баратынын, жол қанша уақыт алатынын және не нәрсені алдын ала нақтылау керек екенін жазамыз. Тарифтер АЕК-пен белгіленген, ал гүлдену мерзімі жыл сайын ауысатындықтан, қызғалдаққа баратын болсаңыз, парк немесе қорық әкімшілігімен хабарласып алыңыз.

1. Ақсу-Жабағылы — Грейг қызғалдағы

Батыс Тянь-Шаньдағы Орталық Азияның ең көне қорығы — Грейг қызғалдағының отаны. Бұл — қорықтың белгісі: күлтесінің ұзындығы 12–15 см, өсімдіктің биіктігі 20–30 см. Жанында Кауфман қызғалдағы да өседі. Грейг ерте және орта көктемде гүлдейді, бірақ мерзімі жыл сайын және биіктікке қарай ауысады (қорық 1100 м-ден 4236 м-ге дейін көтеріледі). Ең бастысы: бұл — қорық, еркін кіру жоқ, бағыт, күн мен ілесуші алдын ала келісіледі. Мамыр–маусымда тасқын Ақсу өзеніне түсуді жабады. Толығырақ — Ақсу-Жабағылы.

2. Алтын-Еміл — гүлдеген шөл

NUR.KZ Алтын-Еміл паркін көктемде ерекше әсем дейді: «жансыз» шөлде сексеуіл мен цистанхе гүлдейді, құмда көгілдір құртқашаш шоқтары пайда болады, тау беткейлерінде әртүрлі қызғалдақ өседі. Әнші құм мен бор Ақтау тауларының маңы сәуір–мамырда өте әсем делінген. Басшыға Алматыдан 250 км-дей; рұқсат бір күнге бір бағытқа беріледі, сондықтан бархан мен Ақтау — екі бөлек күн. Толығырақ — Алтын-Еміл, Әнші құм.

3. Шарын шатқалы — аптапқа дейін

Сәуір–мамыр, қыркүйек–қазанмен бірге, шатқалдағы ең жайлы уақыт: жазда түбінде көлеңке жоқ, қыста күн қысқа. Көктемде Қамалдар аңғарымен өзенге дейін күннен қашпай жүріп өтуге болады. Алматыдан 195–200 км, бір жағына 3–4 сағат. Жол туралы — Шарынға қалай жетуге болады.

4. Тамғалы — Алматы маңындағы петроглифтер

Аңырақай тауларындағы Тамғалы (Таңбалы) шатқалы 2004 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізімінде. Википедия негізгі шатқалда 2000-дай сурет бар десе, Tengrinews бүкіл кешенде 5000-дай петроглиф санайды. Алматыдан 170–180 км, жол 3–4 сағат; Қопа бұрылысынан кейінгі соңғы 40 км-ді Tengrinews аласа көлікке ұсынбайды. Тау соқпақтары әлі қарда тұрғанда бұл — биіктіксіз бір күндік сапар. Көктемгі гүлдену туралы дерек таппадық. Толығырақ — Тамғалы.

5. Түрген сарқырамалары — көктемнің соңы

Іле Алатауы паркінің шығысындағы Түрген шатқалы Алматыдан 1,5 сағаттай, 70–90 км жерде. Жеті сарқырама бар: Аюлы сарқырамаға (30–40 м) соқпақпен 1–1,5 км, 2130 м биіктіктегі Қайрақ сарқырамасы — бір күндік жорық. Көктемнің соңынан күзге дейін соқпақ құрғақ, жол өтімді. Шатқал үстінде — Асы жайлауы. Толығырақ — Түрген сарқырамалары.

6. Бозжыра — көктемгі терезе

Tengrinews Бозжыраның негізгі маусымы ретінде сәуірдің ортасынан мамырдың соңына дейінгі кезеңді атайды: жазда +40 °C-тан асады, түнде температура 20–30 градусқа төмендейді. Нөсерден кейін саз жол батпаққа айналады. Ақтаудан 300 км, тек жолсыз көлікпен, байланыс жоқ. Толығырақ — Бозжыра және Маңғыстау.

7. Катонқарағай — Алтай шалғыны

Алтайға көктем бәрінен кеш келеді. Aviasales нұсқаулығы бойынша мамыр–маусым — гүлдеген шалғын, арнасы толы өзендер мен сарқырамалар уақыты, оның ішінде Көккөл мен Рахман көлінен ағатын Арасан. Өскеменнен 380 км, бес сағаттай. Аудан шекаралық — шекара аймағы туралы оқыңыз. Толығырақ — Катонқарағай.

Көктем айлар бойынша

• Наурыз. Алтын-Еміл паркінде маусым ашылады: Әнші құмда ол наурыздан қарашаға дейін созылады, ал көктемде биіктігі 120–150 м барханға шығу жаздағыдан жеңіл.
• Сәуір. Оңтүстіктің басты айы: Шарын, Алтын-Еміл мен Ақтау таулары, Тамғалы, Ақсу-Жабағылының төменгі беткейлеріндегі қызғалдақтар. Сәуірдің ортасынан Бозжыраның терезесі ашылады.
• Мамыр. Түрген шатқалы мен Асы жайлауы; Ақсу өзеніне түсуді тасқын жабады. Мамырдың соңында Алтай оянады — Катонқарағайдың шалғыны мен сарқырамалары.

Маусымға жақындаған сайын оңтүстік қыза түседі, сондықтан шөлге баруды көктемнің соңына қалдырмаңыз.

Практикалық кеңестер

• Гүлдену мерзімі тұрақты емес — парктерден нақтылаңыз.
• Шөлде жылы күннен кейін түнде +2 °C-қа дейін суытуы мүмкін.
• Гүл үзбеңіз: Грейг қызғалдағы қорғалатын аумақта өседі.
• Тарифті калькулятор есептейді; келесі маусым — жазда қайда бару керек.