Қыркүйекте Қазақстанда қайда бару керегін таңдасаңыз, батыс пен оңтүстіктен бастаңыз: Маңғыстауға, Аралға, Сайрамға, Шардараға және Байқоңырға бұл ай мамыр сияқты ең қолайлы кезең. Сайтта сипатталған 24 орынның 14-і қыркүйекте маусымның ең жоғары бағасын алады. Бұл кезде көлдер мен жағажайлардың ең жақсы апталары өтіп кетеді, ал тау шаңғысы маусымы әлі басталмайды.
Қыркүйек — мамырдан кейінгі екінші мықты ай
Шөлдерге, далаға және елдің оңтүстігіне қыркүйек пен мамыр — екі басты мүмкіндік. Себебі сол жерлердің өзінен көрінеді: Маңғыстауда жазда +40 °C-тан асады, сондықтан онда көктемде немесе қыркүйекте баруға кеңес береді. Аралда, Шардарада, Байқоңыр мен Сайрамда да көрініс осындай: мамырда жоғары баға, шілде–тамызда құлдырау, қыркүйекте қайтадан шарықтау.
Алматы маңындағы тауларда қыркүйек жазды жалғастырады: Көктөбе мен Алма-Арасан мамырдан бастап, Медеу мен Текелі маусымнан бастап ең жоғары бағасын сақтайды. Сарыағаш пен Көк базар да шарықтау шегінде. Ал су айдындары қыркүйекте тек «жақсы» бағасын алады.
Төмендегі кесте — қыркүйекте маусымы шарықтайтын орындардың қысқа тізімі. «Формат» бағаны қанша уақыт бөлу керегін көрсетеді.
| Орын | Базалық қала | Формат | Қыркүйекте несімен тартады |
|---|---|---|---|
| Бозжыра, Маңғыстау | Ақтау | ұзақ сапар | жазғы аптаптан кейінгі бор қалдықтары |
| Бекет-Ата | Ақтау | ұзақ сапар | жер асты мешіті, жолда 4–5 сағат |
| Ақжайық | Атырау | демалыс күндері | құстардың күзгі ұшып өтуі |
| Арал теңізі | Қызылорда | ұзақ сапар | Аралқұм және Кіші Арал |
| Байқоңыр | Қызылорда | ұзақ сапар | Гагарин ғарыш айлағы |
| Сайрам | Шымкент | бір күнге | Ясауидің ата-анасының кесенелері |
| Сарыағаш | Шымкент | ұзақ сапар | 37–50 °C термалды су |
| Шардара | Шымкент | демалыс күндері | Сырдариядағы су қоймасы |
| Ұлытау | Жезқазған | ұзақ сапар | Жошы кесенесі, петроглифтер |
| Көктөбе | Алматы | бір күнге | аспалы жол және қалаға көрініс |
| Алма-Арасан | Алматы | бір күнге | шатқалдағы ыстық бұлақтар |
| Текелі | Талдықорған | бір күнге | Бурхан-Бұлақ сарқырамасы |
Батыс: Маңғыстау, Бекет-Ата және Жайық атырауы
Батыс — қыркүйектің басты өңірі, бірақ онда бару әдетте бірнеше күнге созылады. Ақтаудан Бозжыраға дейін шамамен 300 км, тек жол талғамайтын көлікпен жетуге болады, ұялы байланыс жоқ. Жақын маңда Шерқала, Торыштың тас шарлары және теңіз деңгейінен 132 м төмен жатқан Қарағие ойысы бар, сондықтан маршрутты оңай ұзартуға болады.
Оғланды шатқалындағы Бекет-Ата жер асты мешітіне дейін 4–5 сағат жүресіз, жолда — Шопан-Ата. Бұл — зиярат орны: ішінде суретке түсіруге болмайды, мешіт жанында зияратшыларға арналған қонақүй бар. Киім мен жүріс-тұрысты экскурсияға емес, қасиетті орынға лайықтап таңдаған жөн.
Ақжайық Атыраудың жанында, түзу сызықпен шамамен 19 км жерде орналасқан. Мұнда қыркүйек мамырмен қатар екі шарықтау кезеңінің бірі: ұшып өту кезінде Жайық атырауына қоқиқаздар, бірқазандар мен аққулар қонады. Резерватқа бару ережелерін растай алмадық, оларды жолға шықпас бұрын анықтау керек.
Арал теңізі — тізімдегі ең қиын нүкте. Қызылордадан оған дейін түзу сызықпен 463 км, жол да, белгі де жоқ, тек джипі бар гидпен барған жөн.
Оңтүстік: сапарларға база ретінде Шымкент
Қыркүйекте Шымкенттің айналасынан бір-біріне мүлде ұқсамайтын бірнеше орынды біріктіріп, сапар құрауға болады. Сайрам қазір қаланың тұрғын алабына айналған, түзу сызықпен шамамен 15 км. Оны ортағасырлық Исфиджабпен байланыстырады, ал ондағы кесенелер IX–XVIII ғасырларға жатқызылады. Оған жарты күн жетеді.
Сарыағаш — емделуге немесе суда демалуға баратындарға арналған. Шипажайлар негізінен Шымкенттен шамамен 127–130 км жердегі Көктерек кентінде орналасқан. Тереңдігі шамамен 1 400 м ұңғымадан су 37–50 °C температурамен шығады.
Шымкенттен түзу сызықпен 183 км жердегі Шардара су қоймасы — Өзбекстанмен шекарадағы, ауданы бойынша елдегі үшінші су қоймасы. Жазда онда өте құрғақ әрі ыстық, сондықтан мұнда қыркүйек шілде мен тамыздан жоғары бағаланған. Келушілерге арналған қызметтерді біз дерлік таппадық.
Байқоңыр Қызылорда облысында орналасқан және тізімде оңтүстік маршруттардың қатарында тұр. Ғарыш айлағы жұмыс істейді және 2050 жылға дейін Ресейге жалға берілген, сондықтан бұл дайындықсыз бір күндік сапар емес: бару тәртібін алдын ала анықтау керек.
Алматы: таулар әлі жазғы режимде
Бір бос күніңіз болса, қыркүйекте оны Алматының үстіндегі тауларда өткізу ең оңай. Көктөбеде ұзындығы 1 620 м аспалы жолдың кабинасы шамамен 6 минутта көтеріледі, сонда № 95 және 99 автобустары да барады. Медеу мұз айдыны 2028 жылдың соңына дейін қайта жаңарту үшін жабық, бірақ биіктігі 150 м бөгет пен оның 842 баспалдағы орнында, ал Медеуге № 12 автобус қатынайды.
Алма-Арасан Проходной шатқалында, қаладан 16 км жерде, шамамен 1 780–1 830 м биіктікте орналасқан. Бұлақтардың суы 20,5-тен 39,7 °C-қа дейін, № 28 автобус «Олень» аялдамасына дейін барады. Бұлақтар үшін қыркүйек бүкіл жаз сияқты ең жақсы айлардың бірі болып қала береді.
Қаладағы қыркүйектің шарықтау нүктесі — 1868 жылдан бері сауда жүріп келе жатқан Көк базар: дәмдеуіштер, азық-түлік, антиквариат. Базар мен аспалы жолдың жұмыс уақытын растай алмадық.
Текелі — Талдықорғаннан түзу сызықпен шамамен 35 км жердегі бір күндік нұсқа. Қора шатқалының жоғарғы жағында — Бурхан-Бұлақ сарқырамасы, жанында буддалық Келіншектас тасы. Мұндағы маусым маусым айынан бастап қыркүйекті қоса алғанда созылады.
Дала және Сарыарқа: Ұлытау
Ұлытау — елдің орталығы үшін қыркүйектің басты нұсқасы. Аласа гранит сілемі 200 км-ге созылады, оның ең биік нүктесі — Ақмешіт шыңы, 1 131 м. Жезқазғаннан тауларға дейін түзу сызықпен шамамен 106 км. Мұнда Жошы кесенесі мен есепке алынған жүздеген ежелгі ескерткіш бар.
Мұнда қыркүйек пен мамыр ең жоғары бағаны алады, жаз — тек «жақсы», ал қарашадан наурызға дейін баруға кеңес бермейді. Көлік пен жолдың жай-күйін алдын ала анықтау керек: бұл тізімдегі ең шалғай нүктелердің бірі.
Қыркүйекте маусымы бәсеңдеп келе жатқан жерлер
Көлдер мен су қоймалары қыркүйекте әлі «жақсы», бірақ олардың ең жақсы апталары маусым–тамызда. Шомылуға баратын болсаңыз, мұны ескеру маңызды.
| Орын | Қыркүйек | Ең жақсы айлар | Нені ескеру керек |
|---|---|---|---|
| Қапшағай (Қонаев) | жақсы | маусым–тамыз | шомылу 1 маусымнан, жазда су 22–28 °C |
| Балқаш | жақсы | маусым–тамыз | қарашадан бастап мұз астында |
| Зайсан | жақсы | маусым–тамыз | қарашадан сәуірдің соңына дейін қатады |
| Риддер және Батыс Алтай | жақсы | маусым–тамыз | қысқа жаз, қатал ауа райы |
| Хан Тәңірі | жақсы | тамыз | тәжірибелілерге арналған экспедициялық тау |
| Шымбұлақ | жақсы | қаңтар–наурыз, шілде–тамыз | жол 30 қарашаға дейін жабық |
Қапшағай мен Балқаштағы су дәл қыркүйекте қандай болатынын растай алмадық. Хан Тәңірінің маусымы тамыз және қыркүйектің басы деп сипатталған, сондықтан айдың екінші жартысына қарай мүмкіндік жабылады. Астанада Бәйтерек пен Хан Шатыр қыркүйекте «жақсы», бірақ олардың шарықтау кезеңі тиісінше жазда және қыста.
- Ақжайық резерваты мен Байқоңыр ғарыш айлағына бару ережелері
- Қыркүйектегі Бозжыраға, Ұлытауға және Шардараға апаратын жолдардың жай-күйі
- Қыркүйектегі Қапшағай мен Балқаштағы судың температурасы
- Көктөбе мен Көк базардың жұмыс уақыты
- Шымбұлақтағы 30 қарашаға дейінгі жабылу нақты қай жолға және қай жылға қатысты екені