Жетісу облысында не көретініңіз қай жаққа баруға дайын екеніңізге байланысты: Алтынемел шөлі, Текелі үстіндегі Жоңғар Алатауының шатқалдары, шығыс шекара маңындағы Жаркент немесе Лепсі жанындағы Жасылкөл. Бұл төрт түрлі бағыт, оларды бір сапарда біріктіру мүмкін емес. Төменде 11 орынның салыстыруы, әрқайсысына қолайлы айлар және алдын ала нақтылап алатын жайттар берілген.
Бір сапар емес, төрт бағыт
Облыстағы орындар бірнеше топқа бөлінеді, сондықтан алдымен бағытты, содан кейін нақты нысандарды таңдаған жөн. Бархан, Ақтау, Қатутау және Бесшатыр орналасқан Алтынемел — Алматыдан демалыс күндеріне шығатын сапар. Текелі мен Бурхан-Бұлаққа Талдықорғаннан барған ыңғайлы. Мешіті және радонды Жаркент-Арасаны бар Жаркент — облыстың алыс шығысы. Жасылкөл, Қапал-Арасан және Ешкіөлмес петроглифтері бөлек тұр.
| Орын | Бұл не | Қаншалықты алыс | Формат | Ең қолайлы айлар |
|---|---|---|---|---|
| Әнші бархан | 120–150 м құм төбе | Басшыдан 35–40 км | демалыс күндері | сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан |
| Ақтау таулары | саз балшықты таулар, 60–70 млн жылдық шөгінділер | Басшыдан 70–120 км | демалыс күндері | сәуір–маусым, тамыз–қазан |
| Қатутау | биіктігі 1 720 м-ге дейінгі жанартаулық жота | Алматыдан түзу сызықпен шамамен 210 км | бір күн | мамыр, қыркүйек |
| Бесшатыр | 31 сақ қорғаны | Алматыдан түзу сызықпен шамамен 131 км | бір күн | мамыр, қыркүйек |
| Текелі | таудағы қала, 950–1 600 м | Талдықорғаннан түзу сызықпен шамамен 35 км | бір күн | маусым–қыркүйек |
| Бурхан-Бұлақ | 168 м сарқырама | Талдықорғаннан түзу сызықпен шамамен 66 км | бір күн | шілде–тамыз |
| Жаркент мешіті | 1895 жылғы ағаш мешіт | Алматыдан түзу сызықпен шамамен 270 км | демалыс күндері | мамыр, қыркүйек |
| Жаркент-Арасан | 37–53 °C радонды су | Жаркенттен шамамен 40 км | ұзақ сапар | сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан |
| Қапал-Арасан | 975 м биіктегі шипажай | Талдықорғаннан шамамен 100 км | ұзақ сапар | жыл бойы |
| Жасылкөл | 1 630 м биіктегі үйінді көл | Алматыдан түзу сызықпен шамамен 378 км | демалыс күндері | шілде–қыркүйек |
| Ешкіөлмес | 4 000-нан астам петроглиф | Ақсу ауданы | ұзақ сапар | көктем мен күз |
Кестеден басты нәрсе көрінеді: шөлдегі орындар көктем мен күзде жақсы, таулы жерлер — жаздың қызған шағында, ал шипажайлар жыл бойы дерлік жұмыс істейді. Егер қолыңызда тек мамыр не қыркүйек айының демалыс күндері болса, таңдауыңыз — Алтынемел немесе Жаркент.
Алтынемел: бір кіруде бархан, екі тау жотасы және қорғандар
Тізімдегі төрт орын «Алтынемел» ұлттық паркінің ішінде жатыр, бұл облыстың әсерге ең бай бөлігі. Әнші бархан — Үлкен және Кіші Қалқан жоталарының арасындағы биіктігі 120–150 м, ұзындығы 1,5–3 км құм тау. Ол тек құрғақ күні «ән салады», сондықтан жаңбырдан кейін дыбысын естімеуіңіз мүмкін.
Ақтау таулары — ежелгі мүйізтұмсықтар мен қолтырауындардың қалдықтары табылған жолақ-жолақ саз балшықты төбелер. Олардан қара түсті жанартаулық Қатутауға дейін шамамен 40 км. Паркке кіру ақылы және тәулікпен есептеледі, яғни паркте екі күн болу — екі рет төлеу деген сөз.
Бесшатыр қорғандары б. з. д. VI–IV ғасырларда үйілген, ең үлкені 17 м-ге көтеріледі, диаметрі шамамен 105 м. Басшы ауылынан барханға дейін 35–40 км, Ақтауға дейін 70–120 км, сондықтан бәрін бір күнде аралап шығу мүмкін емес. Шілде мұнда ауыр: Ақтауда күндіз +43 °C-қа дейін жетеді, маусымдық баға да осы айда ең төмен.
Текелі мен Бурхан-Бұлақ: Талдықорғаннан таулы бір күн
Текелі — үш өзеннің қосылған жеріндегі бұрынғы кеншілер қаласы, Жоңғар Алатауының шатқалдары осы жерден басталады. Қора өзенінің шатқалымен жоғары көтерілсеңіз — Бурхан-Бұлақ сарқырамасы: төрт сатымен құлайтын 168 м, оның үшеуі ғана көзге көрінеді. Текелінің жанында ежелгі будда тасы Келіншектас тұр.
Сарқырама мен қаланы бірге көрген дұрыс, бірақ олардың маусымы әртүрлі. Текелі маусымнан қыркүйекке дейін жайлы, ал Бурхан-Бұлаққа ең қолайлы айлар — шілде мен тамыз; қарашадан наурызға дейін сарқырамаға барудың мәні жоқ. Текеліге жолаушылар пойызы жүрмейді.
Бір практикалық жайт: Текелі туралы бетте қорғасын кенішінен қалған қалдық қоймасының шаңы атап өтілген. Мұны алдын ала нақтылап алыңыз.
Жаркент: 1895 жылғы мешіт және 40 км жердегі радонды бұлақтар
Жаркент — тізімдегі ең алыс нүкте, Алматыдан түзу сызықпен шамамен 270 км, сондықтан бір ғана нысан үшін бару өкінішті. Жаркент мешіті 1895 жылы қауымның қаражатына қытай сәулетшісі мен ұйғыр шеберлері салған. Оның шатыры қытайша иілген, ағаш қаңқасы шегесіз құрастырылған, бағаналары шыршадан, мұнарасы 19 м, қабырғасындағы суреттерде құстар мен балықтар бейнеленген. 1982 жылдан бері ескерткіш ретінде қорғалады, қазір мұражай.
Қаладан 40 км жерде, шамамен 1 100 м биіктіктегі шатқалда Жаркент-Арасан ауылы мен шипажайы орналасқан. Температурасы 37–53 °C радонды су 1952 жылы шығарылып, емхана 1967 жылы ашылған. «Мешіт пен бұлақтар» тіркесі көктем мен күзде орынды: мешітке мамыр мен қыркүйек, бұлақтарға сәуір–мамыр және қыркүйек–қазан қолайлы.
Жасылкөлге 10 км жаяу жүру керек
Шамамен 1 630 м биіктіктегі Жасылкөл жер сілкінісінен кейін опырылған тау жынысы таулы өзенді бөгеп тастағанда пайда болған. Көлдің ұзындығы — 2,07 км, суының түсі өзгеріп тұрады. Соңғы бөлігі — Қытаймен шекараға жақын Лепсі ауылы маңындағы Пшеничная пасека омартасынан орманды аңғармен жаяу шамамен 10 км.
Бұл жаяу жүретін күнге және алыс жолға дайын адамдарға арналған таңдау: Алматыдан түзу сызықпен шамамен 378 км. Маусымы қысқа — маусымнан қыркүйекке дейін, ең қолайлы айлар шілде–қыркүйек. Мамыр не қазан айында бару теориялық тұрғыдан мүмкін, бірақ қарашадан сәуірге дейін баға нөлге тең.
Шипажайлар мен петроглифтер: қатаң маусымы жоқ орындар
Қапал-Арасан — Ақсу ауданындағы Арасан ауылында, Биен өзенінің сол жағалауында, 975 м биіктікте орналасқан шипажай. Мұнда әлсіз минералды термалды сумен емдейді, жыл бойы қабылдайды. Құрылған жылын дереккөздер әртүрлі көрсетеді: орысша бетте 1886 жыл деп жазылған, Уикипедия бойынша курорттың тарихы XIX ғасырдың ортасынан басталады және ол Қазақстандағы ең көне курорт саналады.
Сол Ақсу ауданында қола дәуірінің 4 000-нан астам петроглифі бар Ешкіөлмес жотасы жатыр. Суреттерден ежелгі адамдардың киімі мен құралдары анық көрінеді, маңында қорғандар мен тұрақ іздері бар. Бұл орын 1998 жылдан бері ЮНЕСКО-ның алдын ала тізімінде. Петроглифтердің маусымын біз шамамен ғана бағалаймыз: көктем мен күз орынды көрінеді, бірақ ауа райы мен жолдың жағдайы туралы нақты деректеріміз жоқ.
Қай ай не береді
Облыста шарықтау шегіне жететін екі ай бар — мамыр мен қыркүйек: бұл айларда шөл, тарих және Жаркент бір уақытқа тоғысады. Жаз — таулардың, қыс — шипажайлардың уақыты.
| Кезең | Не қолайлы | Нені кейінге қалдырған жөн |
|---|---|---|
| Желтоқсан–ақпан | Қапал-Арасан, Жаркент-Арасан | Алтынемел, Бурхан-Бұлақ, Жасылкөл |
| Наурыз–мамыр | Әнші бархан, Ақтау, Бесшатыр, Қатутау, Жаркент | Жасылкөл, Бурхан-Бұлақ |
| Маусым–тамыз | Текелі, Бурхан-Бұлақ, Жасылкөл, тамызда Ақтау | шілдеде шөл |
| Қыркүйек–қазан | барлығы дерлік: бархан, Ақтау, қорғандар, мешіт, қыркүйекте Жасылкөл | қазанда Бурхан-Бұлақ |
| Қараша | шипажайлар | таулар мен шөл |
Бір айда шөлді де, тауды да көргіңіз келсе, қыркүйекке назар аударыңыз: бұл кезде Алтынемел мен Жасылкөл екеуі де ең әдемі шағында, ал Текелі әлі маусымда. Бірақ бұлар әртүрлі бағыттар, оларға бөлек сапарлар қажет болады.
- «Алтынемел» ұлттық паркіне кіру ақысының қазіргі мөлшері және кіру тәртібі.
- Қора шатқалымен Бурхан-Бұлақ сарқырамасына баратын жолдың жағдайы.
- Ешкіөлмес петроглифтеріне қалай жетуге болатыны және олардың Талдықорғаннан қаншалықты алыс екені.
- Қапал-Арасан мен Жаркент-Арасан жолдамасыз бір күнге қонақ қабылдай ма.
- Қытаймен шекараға жақын Лепсі маңында қосымша рұқсат қажет пе.