Жамбыл облысында не көруге болатынын таңдасаңыз, Тараздан бастаңыз: қарахан және одан кейінгі дәуірлердің төрт ескерткіші қала орталығында немесе одан түзу сызықпен 15 км-ден алыс емес жерде орналасқан. Бөлек әрі әлдеқайда аз зерттелген сапар — Мойынқұм шөлі, оған дейін Тараздан түзу сызықпен шамамен 117 км. Бүкіл тізімге ең қолайлы уақыт — мамыр мен қыркүйек.
Таңдауға бес орын: Тараздағы төртеуі және бір шөл
Бұл сайтта өңір әзірге бес бетпен берілген, олар бір-біріне мүлде ұқсамайтын екі сапарға бөлінеді. Біріншісі — қалалық: Тараздың кесенелері мен қазба орындары, оларды ықшам аралап шығуға болады. Екіншісі — ұзындығы 500 км құм алқабы Мойынқұм, мұндағы бағыттарды біз растай алмадық.
| Орын | Бұл не | Тараздан түзу сызықпен қашықтығы | Дәуірі | Ең қолайлы айлар |
|---|---|---|---|---|
| Айша бибі | Терракотамен қапталған кесене | 15 км | XI–XII ғасырлар | мамыр, қыркүйек |
| Қарахан кесенесі | Қарахан билеушісінің бейіті | 1 км | XI ғасыр, 1906 жылы қайта салынған | сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан |
| Тектұрмас | Талас үстіндегі төбедегі әулие кесенесі | шамамен 5 км | орны XIV–XV ғасырлар, ғимараты 2001–2002 жылдар | сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан |
| Ежелгі Тараз | Қазіргі қала орталығының астындағы қалашық | орталықта | гүлденген кезі XI–XII ғасырлар | сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан |
| Мойынқұм | Құмды шөл | шамамен 117 км | — | сәуір–мамыр, қыркүйек |
Кестеден басты нәрсе көрінеді: тарихи орындардың бәрі бір жерде шоғырланған, ал шөлге бөлек күн немесе демалыс күндері мен өз бетіңізше дайындық қажет.
Тараз бір сапарда: қалада және маңында не көруге болады
Үш нысан Тараздың өзінде немесе шетінде, төртіншісі — түзу сызықпен 15 км жердегі Айша бибі ауылының жанында. Қарахан кесенесі қаланың батыс шетінде, орталықтан түзу сызықпен шамамен 1 км жерде тұр. Тектұрмас төбесі Таластың оң жағалауынан көтеріледі, түзу сызықпен шамамен 5 км жерде. Ежелгі Тараз дәл орталықтың астында, бұрынғы Жасыл базардың орнында жатыр.
Оңтайлы рет — орталықтан сыртқа қарай: алдымен қазба орны мен мұражайы бар жаяу көшесі, содан кейін Қарахан кесенесі, одан соң Тектұрмас, ең соңында Айша бибіге бару. Қарахан мен Айша бибінің арасында аңыздық байланыс бар: аңыз бойынша Айша бибі Қараханның қалыңдығы болған, сондықтан бұл екі кесенені бір күнде көруге болады.
Сақталу деңгейі жағынан басты ескерткіш ретінде Айша бибіні бағдар етіңіз. Бұл 7,6×7,6 м шағын шаршы кесене, 60-тан астам өрнегі бар ойып жасалған терракотамен қапталған, әрі республикалық маңызы бар ескерткіш мәртебесіне ие.
Мұнда не түпнұсқа, ал не жаңадан салынған
Тараздағы орындардың басым бөлігі — кейінгі ғимараттары бар көне орындар, көңіліңіз қалмас үшін мұны алдын ала білген жөн. Нысандар арасындағы айырмашылық үлкен.
| Орын | Не көресіз | Қаншалықты көне |
|---|---|---|
| Айша бибі | Ойып жасалған терракота қаптамасы | XI–XII ғасырлардың кесенесі; түпнұсқадан не сақталғаны бетте талданған |
| Қарахан кесенесі | Кірпіш ғимарат | Негізінен 1906 жыл, ішінара түпнұсқа кірпіштен |
| Тектұрмас | Күмбезді кесене | 1935 жылы бөлшектелген ғимараттың орнына 2001–2002 жылдары салынған |
| Ежелгі Тараз | Қазба орны мен мұражай | 1220 жылы моңғолдар өртеген қарахан астанасының қабаттары |
Сізге шынайы ортағасырлық әшекей маңызды болса, басты нысан — Айша бибі. Қаланың өз тарихы қызықтырса, Ежелгі Тараз көруге тұрарлық: қазба жұмыстары үшін базарлар бұл жерден 2012–2014 жылдары көшірілді, ал 2019 жылы жанынан мұражайы бар жаяу көше ашылды. Қарахан мен Тектұрмас ең алдымен қастерлі орындар және көне Тараз картасындағы нүктелер ретінде құнды.
Бұлар — әлі күнге дейін тәу етілетін орындар
Үш кесененің бәрі тек мұражай нысаны емес, қастерлі орындар; Айша бибі мен Тектұрмасқа зияратшылар келеді. Айша бибіге Тараздан әлі күнге дейін үйлену тойлары келеді. Тектұрмас — зиярат орны, жергілікті тұрғындардың қастерлеуі бойынша мұнда Сұлтан Махмұд хан әулие жерленген. Қарахан кесенесі аңыз бойынша исламды алғаш қабылдаған түркі билеушісімен байланысты.
Бұл орындардағы жүріс-тұрыс ережелері мен киімге қойылатын талаптарды біз растай алмадық. Өзіңізді ұстамды ұстаңыз, құлшылық етушілер мен той шеруіне кедергі жасамаңыз, келу тәртібін орнында нақтылаңыз.
Мойынқұм: дайындықты қажет ететін бөлек сапар
Мойынқұм — қала маңындағы төбешіктер емес, ауданы 37 500 км², ұзындығы шамамен 500 км болатын, оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай Шу аңғарынан Қаратау мен Қырғыз Алатауы жоталарына дейін созылған құм белдеуі. Мұндағы құмды өсімдік бекіткен: биіктігі 70 м-ге дейінгі жоталар, сексеуіл, шөл көлдері мен жануарлар.
Басты қиындық — практикалық. Нақты бағыттар мен кіру нүктелерін біз растай алмадық, ал климаты қатал. Сондықтан Мойынқұм туралы бет дайын сапар жоспарынан гөрі бұл қандай жер екенін және ауа райы қай кезде қолайлырақ болатынын түсінуге көбірек жарайды. Ең қолайлы кезеңдер — сәуір–мамыр және қыркүйек.
Қашан бару керек: көктем және күздің басы
Маусымдар ұқсас: ең қолайлы кезең — сәуір–мамыр және қыркүйек, қалалық ескерткіштер үшін қазан да; Айша бибіде ең қолайлы айлар — мамыр мен қыркүйек. Жаз бен қыс мүмкін, бірақ ең қолайлы емес деп белгіленген.
| Ай | Айша бибі | Қарахан | Тектұрмас | Ежелгі Тараз | Мойынқұм |
|---|---|---|---|---|---|
| Наурыз | болады | жақсы | жақсы | жақсы | болады |
| Сәуір | жақсы | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы |
| Мамыр | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы |
| Шілде | болады | болады | болады | болады | болады |
| Қыркүйек | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы |
| Қазан | жақсы | ең қолайлы | ең қолайлы | ең қолайлы | жақсы |
Қала мен шөлді бір сапарда біріктіргіңіз келсе, мамырды немесе қыркүйекті таңдаңыз: тек осы айларда бес орынның бәрі ең қолайлы деп белгіленген.
- Ежелгі Тараз қазба орны мен мұражайының жұмыс уақыты және кіру шарттары
- Мойынқұм шөліне баратын бағыттар мен кіру нүктелері, жолдардың жай-күйі
- Тараздан Айша бибі ауылына дейінгі көлік
- Зиярат орны ретіндегі кесенелерге келу ережелері мен киімге қойылатын талаптар