Қызылорда облысында не көруге болатынын таңдасаңыз, алдыңызда бір-біріне мүлде ұқсамайтын төрт орын бар: Байқоңыр ғарыш айлағы, Арал теңізінің қалдығы, бұрынғы Барсакелмес аралы және Қорқыт Ата мемориалы. Олардың үшеуі мамыр мен қыркүйекте ерекше әсерлі, ал мемориалға маусымға қарамай баруға болады. Бұл сапарлардың ешқайсысы қысқа емес: қай жерге де алдын ала дайындалу керек.
Төрт орын, бірақ бір-біріне ұқсамайды
Облыста ғарышкерлік тарихы да, экологиялық апат та, зиярат ететін қасиетті орын да бар. Таңдау неге көбірек қызығатыныңызға және жолсыздық пен түрлі рәсімдерге қаншалықты дайын екеніңізге байланысты.
| Орын | Бұл не | Қызылордадан | Қолайлы айлар | Басты қиындық |
|---|---|---|---|---|
| Байқоңыр | Төретам станциясының жанындағы ғарыш айлағы мен қала | түзу сызықпен шамамен 210 км | мамыр, қыркүйек | жұмыс істеп тұрған нысан, 2050 жылға дейін Ресейдің жалында |
| Арал теңізі | Тартылған теңіз, Аралқұм шөлі, Кіші Арал | түзу сызықпен шамамен 463 км | мамыр, қыркүйек | жол да, белгі де жоқ, тек гидпен |
| Барсакелмес | Бұрынғы арал, қорық | түзу сызықпен шамамен 445 км | сәуір, мамыр, қыркүйек | кіру ережелері расталмаған |
| Қорқыт Ата | Сырдария жағасындағы қобыз пішінді стела | шамамен 200 км | жыл бойы, ауа райына байланысты | жел, болжамды нақтылау керек |
Қашықтық түзу сызықпен көрсетілген, жол бұдан ұзағырақ болады. Уақытыңыз аз болса, Қызылордаға ең жақыны — Қорқыт Ата мен Байқоңыр. Арал мен Барсакелмес алыста жатыр және жеке экспедицияны қажет етеді.
Байқоңыр: ғарыш тарихы, бірақ бір күндік серуен емес
Байқоңыр — даладағы қала мен ғарыш айлағы, тұңғыш жасанды серік пен Юрий Гагарин ғарышқа осы жерден аттанған. Ғарыш айлағының аумағы 6 717 км², ол 1955 жылы құрылған.
Ғарыш айлағы әлі жұмыс істеп тұр және 2050 жылға дейін Ресейдің жалында. Сондықтан мұнда кенеттен келе салу мүмкін емес: бару тәртібін алдын ала білу керек. Жай ғана келіп, алаңға кіріп кетемін деп ойласаңыз, сапарыңыз кіреберісте аяқталуы мүмкін.
Арал мен Барсакелмес: тартылған теңіз және бұрынғы арал
Арал теңізі 1950 жылдары шамамен 68 000 км² аумақты алып жатты және әлемдегі ауданы жағынан төртінші көл болды. Жарты ғасырда теңіз табанының басым бөлігі Аралқұм шөліне айналды. Солтүстік бөлігіне, Кіші Аралға, қазақстандық Көкарал бөгетінің арқасында су ішінара қайта оралды.
Барсакелмес бір кездері Аралдың ең ірі аралы болған. Су кеткенде ол құрлықпен жалғасып, құрғаған табандағы шатқал мен түбекке айналды. Ең биік нүктесі — шамамен 108–113 м. Мұнда Барсакелмес қорығы орналасқан.
Бұл екі орын теңіздің тартылу салдарын өз көзімен көргісі келетіндерге арналған. Аралға жол талғамайтын көліктермен барады: жол да, белгі де жоқ, гидсіз адасып кету оңай. Қорыққа кіру ережелерін біз растай алмадық, оларды жолға шықпас бұрын нақтылау керек.
Қорқыт Ата: ең жақыны және маусымға тәуелсіз
Қорқыт Ата мемориалы Сырдария жағасында, «Батыс Еуропа — Батыс Қытай» тасжолының бойында, Қызылордадан шамамен 200 км жерде тұр. Қобыз пішінді стела 1980 жылы желмен үн шығаратындай етіп салынған.
Жанында Қорқыттың жерленген жері саналатын орын бар. Бұл — зиярат ететін орын, сондықтан мұнда өзіңізді байсалды ұстаңыз. Қатаң маусым жоқ, бірақ үн желге байланысты: сапар алдында болжамды қараңыз.
Қашан бару керек: мамыр мен қыркүйек
Облыс бойынша сапарға мамыр мен қыркүйек ең қолайлы: бұл айлар Байқоңырға да, Аралға да, Барсакелмеске де ең жақсы уақыт ретінде белгіленген. Сәуір Барсакелмеске ең қолайлы, ал Байқоңыр мен Аралға жақсы уақыт, қазан айы үш орынның бәріне де жақсы.
| Айлар | Байқоңыр | Арал теңізі | Барсакелмес | Қорқыт Ата |
|---|---|---|---|---|
| Желтоқсан–ақпан | баруға болады | бармаған жөн | бармаған жөн | баруға болады |
| Наурыз | баруға болады | баруға болады | баруға болады | баруға болады |
| Сәуір | жақсы | жақсы | ең қолайлы уақыт | баруға болады |
| Мамыр | ең қолайлы уақыт | ең қолайлы уақыт | ең қолайлы уақыт | баруға болады |
| Маусым–тамыз | маусымда жақсы, кейін баруға болады | баруға болады | баруға болады | баруға болады |
| Қыркүйек | ең қолайлы уақыт | ең қолайлы уақыт | ең қолайлы уақыт | баруға болады |
| Қазан | жақсы | жақсы | жақсы | баруға болады |
| Қараша | баруға болады | баруға болады | бармаған жөн | баруға болады |
Қыста Арал мен Барсакелмес маусымнан тыс деп белгіленген, жазда тек баруға болатын кезең саналады. Бірнеше орынды бірден көргіңіз келсе, мамырды немесе қыркүйекті таңдаңыз.
Орындарды бір сапарда қалай үйлестіруге болады
Төрт сапардың бәрі ұзақ деп белгіленген, сондықтан облысты демалыс күндерінде аралап шығу мүмкін емес. Оны екі бөлікке бөлген жөн: Байқоңыр мен Қорқыт Ата Қызылордаға жақынырақ, ал Арал мен Барсакелмес — алыстағы солтүстік-батыс, бұрынғы теңіз табаны.
Арал мен Барсакелместі бірге көру қисынды, өйткені арал енді теңіздің құрғаған табанында тұр. Олардың арасындағы бағыт пен жолда өтетін уақытты біз растай алмадық. Мұндай сапарға гид пен жол талғамайтын көлік қажет.
Теңіздің жылдар бойы қалай өзгергені Арал теңізі бұрын және қазір талдауында көрсетілген.
- Байқоңыр ғарыш айлағына бару тәртібі мен шарттары
- Барсакелмес қорығына кіру ережелері
- Арал мен Барсакелмеске апаратын жолдардың жай-күйі және жолда өтетін уақыт
- Қызылордадан әр орынға қатынайтын көлік