Шығыс Қазақстан облысында не көруге болатыны ең алдымен айға байланысты: жазда таулар, көлдер мен қорғандар ашық, қыста Өскемен маңындағы тау шаңғысы базасы жұмыс істейді. Төменде әрқайсысының қашықтығы, маусымы және басты кедергісі көрсетілген сегіз орын берілген — бір күндік, демалыс күндеріндегі немесе бір апталық сапарды таңдауға көмектеседі.
Сегіз орынға қысқаша шолу
Бұл беттегі барлық орынның қашықтығы Өскеменнен есептелген, айырмашылығы өте үлкен: қаладан 22–40 км жердегі базадан бастап түзу сызықпен 280 км-ге жуық жердегі қорғандарға дейін. Кестедегі қашықтықтар — түзу сызық, жол әрқашан ұзағырақ.
| Орын | Өскеменнен | Пішімі | Ең жақсы айлар | Басты кедергі |
|---|---|---|---|---|
| Алтай Альпілері | 22–40 км | бір күнге | қаңтар–ақпан | тек шаңғы және қыс |
| Риддер және Батыс Алтай қорығы | түзу сызықпен 116 км | бір күнге | маусым–тамыз | қатал ауа райы |
| Бұқтырма | түзу сызықпен 146 км | бір күнге | маусым–тамыз | маусымы үш ай |
| Зайсан | түзу сызықпен 239 км | демалыс күндері | маусым–тамыз | қарашадан сәуірге дейін мұз |
| Киін-Керіш | түзу сызықпен 243 км | демалыс күндері | мамыр, қыркүйек | жаңбырдан кейінгі саз |
| Берел | түзу сызықпен 278 км | демалыс күндері | маусым–тамыз | алыстығы |
| Мұзтау (Белуха) | түзу сызықпен 284 км | экспедиция | шілде–тамыз | шекара аймағы, рұқсатнама |
| Рахман бұлақтары | Катонқарағайдан 111 км | ұзақ сапар | маусым–тамыз | тау жолы |
Егер бір ғана күніңіз болса, таңдау үш орынға тіреледі: Алтай Альпілері, Бұқтырма немесе Риддер. Қалғанының бәріне кемінде бір түнеу керек.
Үлкен су: Бұқтырма мен Зайсан
Облыста жазғы су жағасындағы демалыстың екі нұсқасы бар, әрі олар өзара байланысты: СЭС салынғаннан кейін Бұқтырма су қоймасы Зайсан көлін өз құрамына алды. Бұқтырма — Қазақстандағы ең ірі су қоймасы, Қалба, Нарын және Күршім жоталарының арасында 425 км-ге созылады. Ауданы туралы деректер әртүрлі: 5 490 км² деп те, 5 940 км²-ге дейін деп те көрсетіледі.
Зайсан одан әрі, Алтай мен Тарбағатай арасындағы қазаншұңқырда, шамамен 420 м биіктікте жатыр. Көлдің ұзындығы 105 км, тереңдігі 15 м-ге дейін, жағалауын қамыс басқан. Оны ең көне көлдердің бірі деп атайды, кейде жасы шамамен 70 млн жыл деп бағаланады, бірақ бұл тек болжам. Қарашадан сәуірдің соңына дейін Зайсан мұз астында болады.
Іс жүзіндегі айырмашылық: Бұқтырмаға Өскеменнен бір күнде барып қайтуға болады; ұзындығы 1 316 м көпір 2024 жылдан бері жұмыс істейді. Зайсан — алыс шығыс, оған кемінде демалыс күндеріне барады.
Таулар мен тайга: Риддер және Мұзтау
Риддер — нағыз тауға шығудың ең қолжетімді жолы: қала — аумағы 86 122 га Батыс Алтай қорығының қақпасы саналады. Онда самырсынды-майқарағайлы тайга, кар көлдері және биіктігі 2 598 м Линейский Белоктың граниттен қалған жартастары бар. 2020 жылдан бері бұл аумақ ЮНЕСКО-ның биосфералық резерваты.
Қолайлы кезең қысқа: айлар бойынша бағада шыңы маусым–тамызға келеді, қыркүйек те әлі жақсы, ал сәуір мен қараша маусымнан тыс деп белгіленген. Мұндағы ауа райы Қазақстаннан әдетте күтетіннен қаталырақ, жазы ылғалды.
Мұзтау — мүлде басқа деңгей. Бұл Алтай Республикасымен шекарадағы көп шыңды мұздық массиві, Алтайдың ең биік нүктесі. Биіктігін дереккөздер 4506 м (1948 жылғы карта) және 4509 м (қазіргі белгі) деп береді. Маусымы тек маусымнан қыркүйекке дейін болады, жақсы айлар — шілде мен тамыз. Аудан шекаралық, рұқсатнама керек, ал оған жету ұзақ әрі дайындықты талап етеді, сондықтан бұл демалыс күнгі серуен емес, алдын ала жоспарланған жорық.
Берел қорғандары және радонды Рахман бұлақтары
Алтайдың түкпіріндегі екі орын тек табиғат көрінісімен шектелгісі келмейтіндерге лайық. Берел қорғандары Бұқтырма үстіндегі террасада, Берел ауылынан 7 км жерде, шамамен 1 120 м биіктікте орналасқан. Қорғандар жүзден асады, олардың тоң қабатында ағаш, киіз, былғары және жылқы мумиялары сақталған. 2008 жылдан бері бұл мемлекеттік музей-қорық. Бұл — зираттар, сондықтан онда өзіңізді соған лайық ұстаған жөн.
Рахман бұлақтары — Катонқарағай ұлттық паркіндегі Рахман көлінің жанындағы радонды термалды бастаулар, судың температурасы +32…42 °C. Оларға дейін Катонқарағай ауылынан 111 км, соңғы 13 км — жөндеуден кейінгі тау жолы. Аудан шекара маңында. Бұлақтардың маусымы қағаз жүзінде жыл бойы дерлік, бірақ ең жақсы айлар басқа жерлердегідей: маусым–тамыз.
Киін-Керіш: өз күнтізбесі бар шөл
Киін-Керіш — іріктемедегі жазғы орындардың ішінде жаздың қызған шағында бармаған жөн болатын жалғыз жер. Бұл Зайсан көлінің маңындағы шөлдегі қызыл, қызғылт сары, ақ және көкшіл саз мұнаралары бар, шамамен 300 га алқап, қазба қалдықтарымен танымал. Айлар бойынша бағада шыңы — мамыр мен қыркүйек, шілде әлсіздеу.
Басты қауіп — жаңбыр: ақ саз кіреберіс жолдарды өту мүмкін емес батпаққа айналдырады, ал орнында су жоқ. Зайсанға барсаңыз, Киін-Керішті сол сапарға қосқан қисынды, бірақ ауа райы бұзылған жағдайға бір қосалқы күн қалдырыңыз.
Қашан бару керек: облыстың күнтізбесі
Облыстың барлық дерлік өмірі жазда қайнайды, қыста негізінен тау шаңғысы базасы жұмыс істейді. Кесте әр кезеңде шынымен не мүмкін екенін көрсетеді.
| Кезең | Не жарайды | Не жабық немесе қолайсыз |
|---|---|---|
| Желтоқсан–наурыз | Алтай Альпілері, бұлақтар | көлдер мұз астында, Мұзтау, Берел |
| Сәуір | шаңғы маусымының соңы | Риддер таулары, Мұзтау |
| Мамыр | Киін-Керіш, Зайсан мен Берелде маусымның басы | Мұзтау |
| Маусым–тамыз | сегіз орынның бәрі | — |
| Қыркүйек | Киін-Керіш, Риддер, Зайсан, Бұқтырма, Берел | Мұзтауда маусым аяқталуға таяу |
| Қазан–қараша | бұлақтар, қарашадан шаңғы | таулар, көлдер |
Егер тек бір демалысты таңдауға мүмкіндік болса, шілде ең кең мүмкіндік береді. Киін-Керіштің шөлін аптапсыз әрі қаупі азырақ кезде көргіңіз келсе, мамыр немесе қыркүйекті қарастырыңыз.
Қысқы нұсқа: Алтай Альпілері
Қыста облыста іріктемедегі бір ғана бағыт шынымен қолжетімді. Алтай Альпілері — Глубокое ауданының Горная Ульбинка ауылындағы база, Өскеменнен көлікпен шамамен 40 минут. Ұзындығы 600-ден 2 400 м-ге дейінгі сипатталған жеті трасса, 640 пен 1 006 м аралығындағы бес көтергіш, түнгі сырғанау бар. Маусымы — қарашадан сәуірдің ортасына дейін, ең жақсы айлар — қаңтар мен ақпан.
- Рахман бұлақтары мен Катонқарағайдағы шекара маңындағы ауданға кіру ережелері
- Мұзтауға рұқсатнама рәсімдеу тәртібі мен мерзімі
- Берелге, Зайсанға және Киін-Керішке апаратын жолдардың жай-күйі
- Өскеменнен алыс орындарға қоғамдық көлік
- Алтай Альпілеріндегі көтергіштердің жұмыс тәртібі мен құны