Ақтөбе облысында не көруге болатынын ойлап жүрсеңіз, біздің нұсқаулықта төрт орын бар: Мұғалжар, Ақтолағай бор жотасы, Абат-Байтақ кесенесі және Ырғыз-Торғай резерваты. Олар бір-біріне мүлдем ұқсамайды: Оралдың соңғы сілемдері, ежелгі теңіздің түбі, далалық қорым және киік үшін қорғалатын аумақ. Ортақ тұсы біреу ғана. Әр сапар ұзақ жолға арналған, ал төртеуіне де ең қолайлы айлар — мамыр мен қыркүйек.
Төрт орын — төрт түрлі сапар
Бұл орындардың ешқайсысы бір-бірін қайталамайды, сондықтан рейтингке емес, қызығушылығыңызға қарап таңдаған жөн. Мұғалжар Оралдың қалай аяқталатынын көргісі келетіндерге лайық. Ақтолағай геология мен қазбаларды ұнататындарға керек. Абат-Байтақты сәулеті мен киелі орын болғаны үшін таңдайды. Ырғыз-Торғай резерваты киікпен байланысты, бірақ алдымен кіруге рұқсат мәселесін шешу керек.
Нұсқаулықта төрт орынның бәрі жарты күндік серуенге емес, ұзақ сапарға арналған мақсат ретінде белгіленген. Олардың ешқайсысына апаратын жолды біз растай алмадық, сондықтан бағытты өзіңіз құрасыз.
Салыстыру: әр орында не көресіз
Кесте орында не көретініңізді және сапарға не кедергі болуы мүмкін екенін түсінуге көмектеседі. Қашықтықтың бәрі түзу сызықпен есептелген, жолмен одан көп шығады.
| Орын | Бұл не | Басты көрсеткіш | Түзу сызықпен қашықтық | Басты ескерту |
|---|---|---|---|---|
| Абат-Байтақ | Кесене және қорым | 200-ден астам құлпытас | Ақтөбеден шамамен 92 км | Қазір де зиярат ететін орын |
| Мұғалжар | Аласа таулар, Оралдың оңтүстік шеті | Ең биік нүктесі 657 м | Ақтөбеден шамамен 207 км | Кіреберіс жолдар тексерілмеген |
| Ақтолағай | Бор жотасы, ежелгі теңіз түбі | Ұзындығы 90 км, биіктігі 302 м-ге дейін | Атыраудан шамамен 252 км | Жолды алдын ала нақтылаңыз |
| Ырғыз-Торғай резерваты | Қорғалатын дала мен көлдер | 711 549 га | Ақтөбеден шамамен 498 км | Белгілерде кіруге тыйым салынғаны жазылған |
Уақытыңыз аз болса, облыс орталығына ең жақыны — Абат-Байтақ. Мақсатыңыз табиғат көрінісі мен тас болса, Мұғалжар мен Ақтолағайдың бірін таңдаңыз. Резерватқа сапарды тек ол жерге баруға бола ма, жоқ па — соны анықтағаннан кейін ғана жоспарлаған жөн.
Қашан бару керек: төртеуіне де мамыр мен қыркүйек
Нұсқаулықта әр орын үшін ең қолайлы айлар мамыр мен қыркүйек деп көрсетілген. Шілде мен тамыз үш орында «мүмкін» деп, ал Абат-Байтақта «жақсы» деп белгіленген. Қыс ешқайсысына жарамайды: желтоқсан, қаңтар және ақпан барлық жерде нөлде тұр.
| Ай | Абат-Байтақ | Мұғалжар | Ақтолағай | Ырғыз-Торғай |
|---|---|---|---|---|
| Сәуір | жақсы | мүмкін | жақсы | жақсы |
| Мамыр | ең жақсы | ең жақсы | ең жақсы | ең жақсы |
| Маусым | ең жақсы | жақсы | мүмкін | жақсы |
| Шілде–тамыз | жақсы | мүмкін | мүмкін | мүмкін |
| Қыркүйек | ең жақсы | ең жақсы | ең жақсы | ең жақсы |
| Қазан | жақсы | мүмкін | жақсы | жақсы |
Кестеден Абат-Байтақтың маусымы ең ұзақ екені көрінеді: ол маусым айында да, жаздың қызған шағында да жақсы күйінде қалады. Мұғалжардың мезгілі ең тар: сәуір мен қазанда онда тек «мүмкін». Бір сапарда екі орынды көргіңіз келсе, мамыр немесе қыркүйекті таңдаңыз, сонда екеуі де ең жақсы мезгілде болады.
Ақтөбеге ең жақыны: Абат-Байтақ
Қобда ауданындағы Абат-Байтақ Ақтөбеден түзу сызықпен шамамен 92 км жерде орналасқан, бұл — төрт орынның ішінде қалаға ең жақыны. Ортасында өлшемі 9,52×9,8 м, 11 қырлы барабаны мен конус тәрізді күмбезі бар кірпіш кесене тұр. Оның айналасында XIV ғасырдан XX ғасырдың басына дейін жерлеу жүргізілген зират және екі жүзден астам ою-өрнекті құлпытас бар.
Бұл — Кіші жүз сәулеті әрі әлі күнге дейін қастерленетін орын. Өзіңізді зиратқа келген қонақтай ұстаңыз: тыныш жүріп, дұға оқуға келген адамдарды суретке түсірмеңіз. Келу ережелерін біз растай алмадық.
Мұғалжар мен Ақтолағай: геологияға арналған екі сапар
Екі орынның да қызығы шыңдарында емес, бедері мен тасында. Мұғалжар — ұзындығы шамамен 200 км болатын тегіс жоталар мен төбелер тізбегі, ең биік нүктесі небәрі 657 м. Есесіне мұнда Каспий мен Аралдың су айрығы өтеді, Жем, Ор және Ырғыздың салалары осы жерден бастау алады.
Ақтолағай — Байғанин ауданында Сағыз бен Жем өзендерінің арасында жатқан ұзындығы 90 км, ені 5–10 км ақ бор жотасы. Беткейлерінен бор дәуірі акулаларының тістері табылады, ал желмен мүжілген бор жергілікті тұрғындар ат қойған пішіндер құрайды. Нұсқаулықта Ақтолағайға дейінгі қашықтық Атыраудан көрсетілген, түзу сызықпен шамамен 252 км. Ақтөбеден қашықтықты біз растай алмадық.
Ырғыз-Торғай резерваты: алдымен кіргізе ме, соны анықтаңыз
Резерват туралы басты дерек табиғатқа емес, кіру мүмкіндігіне қатысты: оның шекаралық белгілерінде кіруге тыйым салынғаны жазылған. Ырғыз ауданындағы бұл аумақ 2007 жылы бетпақдала киігі үшін құрылған және 711 549 га қор жерін алып жатыр.
Ақтөбеден резерватқа дейін түзу сызықпен шамамен 498 км, Жезқазғаннан шамамен 338 км. Рұқсат мәселесі анық болмай тұрып, мұндай алысқа бару тәуекел: бірнеше күн жұмсап, белгіге тіреліп қалуыңыз мүмкін. Кіру тәртібін біз растай алмадық, толығырақ мәлімет резерват бетінде жиналған.
- Мұғалжарға, Ақтолағайға және резерватқа баратын жолдар мен кіреберістердің жағдайы.
- Ырғыз-Торғай резерватына кіру тәртібі мен рұқсаттар.
- Ақтөбеден Ақтолағайға дейінгі қашықтық және жолға шығуға ыңғайлы қала.
- Абат-Байтақ кесенесіне келу ережелері.
- Жол бойында қоғамдық көлік пен жанармай құю бекеттерінің бар-жоғы.