Түркістаннан қайда баратыныңызды таңдағанда жақын маңнан бастаңыз: Сауран, Отырар, Арыстан баб кесенесі және Үкаша ата түзу сызықпен 35–50 км жерде орналасқан, оларды бір-екі күнде аралап шығуға болады. Одан әрі, 120–300 км жерде — Қазығұрт тауы, Машат шатқалы, қарахандық кесенелері бар Тараз, Сарыағаш, Шардара және Мойынқұм құмдары. Бұл орындардың барлығына дерлік көктем мен күзде, яғни сәуір–мамыр және қыркүйек–қазан айларында барған ыңғайлы.
Жақын маң: қаладан 35–61 км жердегі бес орын
Түркістаннан баруға ең оңай сапарлар — тарихи орындар, оларды бір тығыз бағытқа біріктіруге болады. Қаланың өзегі — XIV ғасырдың соңындағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесі: бұл ЮНЕСКО тізіміне енген Қазақстанның алғашқы нысаны (2003), күмбезінің диаметрі 18,2 м. Қалған сапарлардың бәрі осы жерден басталады, толығырақ Түркістан бетінде.
| Орын | Түркістаннан түзу сызықпен | Онда не бар | Формат |
|---|---|---|---|
| Үкаша ата | ≈35 км | 22–25 м құдық пен ұзын құлпытас | жарты күн |
| Сауран | 46 км | 800 × 550 м сопақ қабырғалар, мұнаралар, кәріздер | жарты күн |
| Арыстан баб | 50 км | Ясауидің ұстазының кесенесі, 1909 жылы қайта салынған | Отырармен бірге бір күн |
| Отырар | 50 км | Биіктігі 18 м-ге дейінгі төбе, 1969 жылдан бергі қазба | Арыстан бабпен бірге бір күн |
| Қаратау қорығы | 61 км | 2 176 м-ге дейінгі жотасы, арқар | демалыс күндері |
Кестеден көрініп тұрғандай, екі күнде қорықсыз төрт жақын орынды көруге әбден болады: бір күні — Сауран мен Үкаша ата, екінші күні — қатар тұрған Арыстан баб пен Отырар. Мұндағы қашықтықтар түзу сызықпен берілген, жол бұдан ұзағырақ болады. Отырар мен Сауран туралы сандар әр бетте әртүрлі: бір жерде Отырар 57 км, басқа жерде түзу сызықпен 50 км деп көрсетілген, Сауран — 40–45 км және 46 км. Уақытты артығымен жоспарлаңыз.
Зиярат бағыты: Арыстан бабтан Ясауиге және одан әрі
Дәстүр бойынша зияратшылар алдымен Отырар маңындағы Арыстан баб кесенесіне барып, содан кейін ғана Түркістандағы Ясауиге бет алады. Арыстан баб Қожа Ахмет Ясауидің ұстазы саналады, ғимараттың көлемі шамамен 35 × 12 м, ескерткіш 1982 жылдан бері қорғалады. Егер зияратқа баратын отбасыңызбен сапар жоспарласаңыз, бұл ретті алдын ала ескерген жөн.
Түркістаннан солтүстікке қарай, Қаратаудың бөктерінде — Үкаша ата. Мұнда тау жарықшағының үстіндегі құдыққа келеді: аңыз бойынша, толы шелекті тек күнәсіз адам ғана тартып шығара алады. Кешен 2019 жылы ескерткіш мәртебесін алды.
Қаладан алысырақта дәл сол тағзым желісіне байланысты тағы екі орын бар. Түзу сызықпен 166 км жердегі Сайрам қазір Шымкенттің тұрғын алабы; онда Ясауидің ата-анасының кесенелері тұр, ескерткіштер IX–XVIII ғасырларға жатады. Түзу сызықпен 124 км жердегі Домалақ ана — Бәйдібектің жұбайының 1456 жылғы қабірі үстіндегі биіктігі 12 м кесене, Балабөген өзенінің аңғарында. Бұлар — ойын-сауық орны емес, зиярат жасалып тұрған қасиетті жерлер: мұнда суреттен гөрі киім, тыныштық пен әдеп маңыздырақ.
Таулар мен су: Қаратау, Қазығұрт және Машат шатқалы
Ең жақын таулар — түзу сызықпен 61 км жердегі Қаратау қорығы: жотаның орталық бөлігіндегі 34 300 га, ең биік нүктесі 2 176 м. Мұнда қаратау арқары мекендейді, ал эндемик өсімдіктер Қазақстанның басқа жерлерінің көбінен әлдеқайда көп. Басты ескерту: келу ережелерін растай алмадық, оларсыз серуенге сеніп бару тәуекел.
Одан әрі, Шымкент маңында — Қазығұрт тауы (Түркістаннан түзу сызықпен 181 км, шыңы 1 768 м), қазақ аңызы Нұх пайғамбардың кемесінің тоқтаған жерін осымен байланыстырады. Сол бағытта — Машат шатқалы (194 км), Сайрам-Өгем ұлттық паркінің ауданы 26 971 га болатын филиалы. Машат — іріктемедегі маусым айы жоғары маусым деп белгіленген жалғыз орын.
Бұл үш сапарды әр кеш сайын Түркістанға қайтпай, Шымкенттен Сайраммен қоса жасаған ақылға қонымдырақ.
Демалысқа алыс сапарлар: Тараз, Сарыағаш, Шардара, Мойынқұм
Түркістаннан түзу сызықпен 217–299 км жерде екі-үш күн бөлуді қажет ететін сапарлар жатыр. Олардың мәні мүлде әртүрлі, сондықтан таңдамас бұрын салыстырып алған пайдалы.
| Бағыт | Түркістаннан түзу сызықпен | Не үшін | Басты ескерту |
|---|---|---|---|
| Сарыағаш | 217 км | 1946 жылы табылған 37–50 °C судағы шипажайлар | Шипажайлар Көктеректе, қаладан 14–16 км жерде |
| Шардара | 234 км | Аумағы бойынша елдегі үшінші су қоймасы, 80 × 25 км | Өзбекстанмен шекара, кіру тәртібін нақтылау керек |
| Айша бибі | 246 км | XI–XII ғасырлардағы кесене, 7,6 × 7,6 м, ойма терракота | Қасиетті орын, мұнда той көштері келеді |
| Ежелгі Тараз, Қарахан, Тектұрмас | 257–261 км | Қарахандар астанасы және бір қаладағы үш ескерткіш | Жұмыс уақыты мен кіру тәртібі нақтыланбаған |
| Мойынқұм | 299 км | Ұзындығы 500 км құмдар, 70 м-ге дейінгі қырқалар, сексеуіл | Бағыттар расталмаған |
Бір сапарда ең көп нәрсе беретіні — Тараз: Тараздан түзу сызықпен 15 км жердегі Айша бибі, батыс шетіндегі Қарахан кесенесі, Талас үстіндегі төбедегі Тектұрмас және орталықтағы ежелгі Тараз қазбасы. Алайда Қарахан мен Тектұрмас ғимараттары негізінен жаңа: біріншісі 1906 жылы қайта салынған, екіншісі 1935 жылы бұзылғанның орнына 2001–2002 жылдары тұрғызылған. Сарыағаш — қаңтар мен ақпан жақсы айлар деп белгіленген жалғыз сапар.
Қашан бару керек: барлық дерлік орынға көктем мен күз
Іріктемедегі орындардың барлығына дерлік ең қолайлы айлар — сәуір–мамыр және қыркүйек–қазан. Түркістан маңында жаз ыстық: шілдеде күндіз шамамен +36 °C, сондықтан маусымнан тамызға дейін Сауран мен Отырар сияқты дала қалашықтары тек «мүмкін» деп белгіленген.
| Кезең | Не қолайлы | Нені кейінге қалдырған жөн |
|---|---|---|
| Қаңтар–ақпан | Сарыағаш, Тараз бен Түркістанның қалалық ескерткіштері | Қаратау, Қазығұрт, Машат, Шардара |
| Наурыз | Түркістан, Үкаша ата, Сауран, Тараз | Тауларға әлі ерте |
| Сәуір–мамыр | Бүкіл жақын маң, Мойынқұм, мамырға қарай Қаратау | — |
| Маусым–тамыз | Машат, маусымда Сарыағаш | Сауран, Отырар, шөл — ыстық |
| Қыркүйек–қазан | Барлығы дерлік, Қаратау — қыркүйекте | — |
| Қараша–желтоқсан | Сарыағаш, қарашада Арыстан баб | Қорық, Қазығұрт, Шардара, Машат |
Егер бір ғана бос айыңыз болса, сәуірді, мамырды, қыркүйекті немесе қазанды таңдаңыз: бұл айларда кесенелерге де, тауларға да қолайлы уақыт тұспа-тұс келеді.
1–3 күнге бағытты қалай құрастыруға болады
Түркістаннан сапарларды жеке орын бойынша емес, бағыт бойынша құрған қисынды. Бірінші күн — солтүстік пен солтүстік-батыстағы Сауран мен Үкаша ата. Екінші күн — қатар тұрған Арыстан баб пен Отырар: осылайша, егер сіз үшін маңызды болса, зиярат ретін де сақтайсыз.
Үшінші күніңіз болса, екі нұсқаның бірін таңдауға болады. Таулар — Қаратау қорығы, бірақ тек келу ережелерін нақтылағаннан кейін. Немесе оңтүстікке, Шымкентке барып, Сайрам мен Қазығұртты көріп, ол жақтан Тараз немесе Сарыағашқа өту. Мойынқұм құмдары мен Шардара — өз дайындығын қажет ететін жеке сапарлар: оларға кіру туралы мәлімет аз жарияланған.
- Түркістаннан әр орынға дейінгі жол қашықтығы мен жолдағы уақыт: тек түзу сызықпен қашықтықтар белгілі.
- Сауранға, Отырарға, Арыстан бабқа және Үкаша атаға қатынайтын қоғамдық көлік.
- Кесенелер мен қазба орындарының, соның ішінде ежелгі Тараздың жұмыс уақыты мен кіру шарттары.
- Қаратау қорығына келу ережелері.
- Шекара маңындағы Шардара су қоймасына кіру тәртібі және Мойынқұм құмдарына баратын бағыттар.