Талдықорғаннан қайда бару керегін таңдасаңыз, таудан бастаңыз: Текелі мен Бурхан-Бұлақ сарқырамасы түзу сызықпен 35–66 км жерде орналасқан. Оңтүстік-батыста, 110–130 км жерде — Қатутауы, Бесшатыр обалары және Әнші құмы бар «Алтынемел» ұлттық паркі. Одан әрі — Жаркент, Жасылкөл көлі және әдетте Алматымен байланыстырылатын оңтүстіктегі орындар.
Орындарды қашықтық, маусым және сапар ұзақтығы бойынша салыстыру
Кесте артығын бірден іріктеуге көмектеседі: Жетісу тауларына жазда, шөлді Алтынемелге көктемде және күздің басында барған жөн. Барлық қашықтық Талдықорғаннан түзу сызықпен көрсетілген, жолмен әлдеқайда ұзақ болады.
| Орын | Түзу сызықпен | Не бар | Ең жақсы айлар | Формат |
|---|---|---|---|---|
| Текелі | ~35 км | таулы қала, шатқалдар | маусым–қыркүйек | бір күн |
| Бурхан-Бұлақ | ~66 км | 168 м сарқырама | шілде–тамыз | бір күн |
| Қатутау | ~111 км | жанартаулық таулар | мамыр, қыркүйек | бір күн |
| Бесшатыр | ~122 км | 31 сақ обасы | мамыр, қыркүйек | бір күн |
| Әнші құм | ~129 км | биіктігі 150 м-ге дейінгі құм төбе | сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан | демалыс күндері |
| Жаркент-Арасан | ~135 км | радон бұлақтары | жыл бойы, жақсысы сәуір–мамыр және қыркүйек–қазан | бірнеше күн |
| Жаркент мешіті | ~160 км | 1895 жылғы мешіт | мамыр, қыркүйек | демалыс күндері |
| Жасылкөл | ~177 км | тау көлі, 10 км жаяу | шілде–қыркүйек | демалыс күндері |
| Қапшағай (Қонаев) | ~151 км | су қоймасы, жағажайлар | маусым–тамыз | бір күн |
| Тамғалы Тас | ~152 км | Іле жағасындағы будда жазулары | сәуір–мамыр, қыркүйек | бір күн |
| Бартоғай | ~186 км | Шелек өзеніндегі су қоймасы | мамыр–маусым, қыркүйек | бір күн |
| Қамалдар аңғары, Шарын | ~192 км | каньон | сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан | бір күн |
Кестедегі «бір күн» белгісі орындардың өз беттерінен алынды. Түзу сызықпен 150 км-ден асатын нүктелерге Талдықорғаннан бір күндік сапар өте ұзаққа созылуы мүмкін: жолдағы уақытты біз растай алмадық.
Ең жақыны: Текелі және Қора шатқалы
Талдықорғаннан ең қысқа сапар — түзу сызықпен шамамен 35 км жердегі Текелі. Бұл — Жоңғар Алатауының бөктерінде, үш өзеннің тоғысқан жерінде, 950–1 600 м биіктікте орналасқан бұрынғы кеншілер қаласы. Жанында көне будда тасы Келіншектас тұр.
Қора өзенінің шатқалымен жоғары көтерілсеңіз, Бурхан-Бұлақ сарқырамасы бар: төрт сатымен 168 м, оның үшеуі ғана көзге көрінеді. Оны Қазақстандағы ең биік сарқырама деп атайды. Маусымды ескеріңіз: Текеліде жақсы айлар маусымнан қыркүйекке дейін, ал сарқырамада ең қолайлы уақыт қысқарақ — шілде мен тамыз, қарашадан наурызға дейін оған бару маусымы емес.
Текелі бетінде оның бір кемшілігі де атап өтілген: қалдық қоймасының шаңы. Балалармен барсаңыз немесе шаңға сезімтал болсаңыз, аялдайтын жерді таңдағанда мұны есте ұстаңыз.
Алтынемел: бір парктегі үш мақсат
«Алтынемел» ұлттық паркі — Талдықорғаннан ең бай бағыт: түзу сызықпен 111–129 км жерде үш түрлі нысан бар. Олар мәні жағынан да, маусымы жағынан да ерекшеленеді.
- Қатутау («қатал таулар») перм кезеңіндегі екі жанартаудың лавасы мен күлінен түзілген, биіктігі 1 630–1 720 м-ге дейін. Оңтүстік-шығыс бөктерінде балшықты Жолбарыс таулары жатыр.
- Бесшатыр — Іле жағасындағы біздің заманымызға дейінгі VI–IV ғасырларға жататын 31 сақ обасынан тұратын некрополь. Ең үлкенінің диаметрі шамамен 105 м, биіктігі 17 м.
- Әнші құм — Үлкен және Кіші Қалқан жоталарының арасындағы биіктігі 120–150 м, ұзындығы 1,5–3 км құм тау. Басшы ауылынан оған дейін 35–40 км, ал ол тек құрғақ ауа райында ғана «ән салады».
Жазда үш нүктенің де бағасы төмендейді: құм төбеде маусым–тамыз «мүмкін» деп белгіленген, Бесшатырда шілде–тамыз да солай. Ең жақсы кезең — мамыр мен қыркүйек. Әнші құм бір күндік емес, демалыс күндеріне арналған сапар ретінде белгіленген: түнейтін жерді алдын ала жоспарлаңыз.
Шығысқа қарай: Жаркент және радон бұлақтары
Жаркенттің ең қызығы — Талдықорғаннан түзу сызықпен шамамен 160 км жердегі 1895 жылғы мешіт. Оны қауым қаражатына қытай сәулетшісі мен ұйғыр шеберлері салған: иілген қытай шатыры, шегесіз ағаш қаңқа, құстар мен балықтар бейнеленген өрнектер, 19 м мұнара. Ескерткіш 1982 жылдан бері қорғалады, ең жақсы айлар — мамыр мен қыркүйек.
Жаркенттен 40 км жерде, Жоңғар Алатауы сілемдеріндегі шатқалда, шамамен 1 100 м биіктікте Жаркент-Арасан жатыр — температурасы 37–53 °C радон суындағы ауыл мен шипажай. Су алғаш рет 1952 жылы шығарылып, клиника 1967 жылы ашылған. Бұл — іріктемедегі он екі айдың бәрі кемінде «жақсы» деп белгіленген жалғыз нысан, сондықтан қыста таптырмас нұсқа. Формат — бір күндік емес, бірнеше күндік сапар.
Демалыс күндеріне тау көлі: Лепсі маңындағы Жасылкөл
Жаяу жүруге дайын жандар үшін түзу сызықпен шамамен 177 км жерде Жасылкөл көлі бар. Ол шамамен 1 630 м биіктікте жатыр, ұзындығы — 2,07 км, жер сілкінісінен кейін опырылған жыныс тау өзенін бөгеп тастағанда пайда болған. Судың түсі өзгеріп тұрады.
Соңғы бөлігі — Пшеничная омартасынан аңғар бойымен шамамен 10 км жаяу жол, көл ұлттық парк аумағында орналасқан. Маусымы тар: шілде–қыркүйек ең жақсы, маусым айы жақсы, қарашадан сәуірге дейін баруның мәні жоқ. Бір күнге есептелмеген — демалыс күндерін арнаңыз.
Оңтүстікте: әдетте Алматымен байланыстырылатын орындар
Қапшағай, Тамғалы Тас, Бартоғай, Шарын және Қайыңды Талдықорғаннан түзу сызықпен 150–226 км жерде жатыр. Бұл қаладан оларға арнайы барғаннан гөрі ұзақ сапарға қосып жіберген оңай.
Ауданы 1 847 км² Қапшағай су қоймасы — жазғы жағажай нұсқасы: жазда су 22–28 °C, шомылу 1 маусымнан басталады. Жағадағы қала 2022 жылғы 3 мамырда Қонаев болып қайта аталды. Одан түзу сызықпен 22 км жерде Тамғалы Тас бар: Іле жағасындағы 15 тас жақпарға салынған XVII–XVIII ғасырлардағы будда бейнелері мен тибет мантралары. Орын 1981 жылдан бері қорғалады, бірақ онда күзет бекеті жоқ.
Одан әрі оңтүстік-шығыста — Шелек өзеніндегі ұзындығы 6 км, тереңдігі 60 м-ге дейін жететін Бартоғай су қоймасы. Маусымнан қыркүйекке дейін одан суды егістікке ағызады. Тағы да әрі — Шарын каньонының Қамалдар аңғары (ені 200–700 м, 3 км жартастар) және суға батқан шыршалары бар Қайыңды көлі, оған жөндеудегі 9,9 км жол мен 1,5 км жаяу жол апарады.
Әр маусымға не лайық
Таңдауды қашықтықтан гөрі ай көбірек анықтайды: Талдықорғаннан таулар мен шөлдің ең қолайлы уақыты бір-бірімен сәйкес келе бермейді.
| Жыл мезгілі | Қайда барған жөн | Неден аулақ болу керек |
|---|---|---|
| Желтоқсан–ақпан | Жаркент-Арасан | Бурхан-Бұлақ, Жасылкөл, Әнші құм — маусымы емес |
| Наурыз–сәуір | Әнші құм (сәуір — ең жақсы), Тамғалы Тас, Шарын | биік таулы көлдер |
| Мамыр | Қатутау, Бесшатыр, Әнші құм, Жаркент мешіті, Бартоғай | Жасылкөл тек «мүмкін» |
| Маусым–тамыз | Текелі, Бурхан-Бұлақ, Жасылкөл, Қапшағай | Алтынемел мен Шарынның бағасы төмендейді |
| Қыркүйек | Жасылкөлден Алтынемел мен Жаркентке дейін бәрі дерлік | — |
| Қазан–қараша | Әнші құм (қазан), Шарын, Жаркент-Арасан | тау көлдеріне бару маусымы аяқталады |
Қыркүйек — ең әмбебап ай: бұл айда таулы нысандар да, шөлді нысандар да «ең жақсы» баға алады. Бүкіл өңірге бір ғана демалысыңыз болса, оны күздің басына жоспарлаңыз.
- Талдықорғаннан әр орынға дейінгі жолмен қашықтық пен жолдағы уақыт
- Текеліге, Алтынемелге, Жаркентке және Лепсіге қоғамдық көлік бар ма
- «Алтынемел» паркіне кіру ережелері мен ағымдағы жылғы бару құны
- Бурхан-Бұлақ сарқырамасына қазір қалай жетуге болады
- Жасылкөлге апаратын соқпақтың жай-күйі және ұлттық паркке бару шарттары