Қызылордадан қайда барарыңызды таңдағанда, таңдау екі бағытқа саяды: түзу сызықпен шамамен 210 км жердегі Байқоңыр ғарыш айлағы және 235–317 км қашықтықтағы Түркістан маңындағы ескерткіштер тобы. Мұндағы барлық қашықтық түзу сызықпен есептелген, жол бұдан ұзағырақ болады. Барлық дерлік орынға баратын ең қолайлы уақыт — сәуір–мамыр және қыркүйек–қазан.
Екі бағыт: Байқоңыр бөлек, Түркістан маңымен бірге
Жеті орынның алтауы Түркістанның айналасында орналасқан, сондықтан оларды бір сапарға біріктірген ыңғайлы. Байқоңыр оқшау тұр: оған ғарыш тарихы үшін барады, ал кіру талаптары мүлде басқа.
| Орын | Қызылордадан түзу сызықпен | Бұл не | Үздік айлар |
|---|---|---|---|
| Байқоңыр | 210 км | Ғарыш айлағы және қала | Мамыр, қыркүйек |
| Сауран | 235 км | Ортағасырлық қалажұрт | Сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан |
| Үкаша ата | 260 км | Құдық пен мазар, зиярат орны | Сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан |
| Түркістан | 282 км | Қала, Ясауи кесенесі | Сәуір–мамыр, қазан |
| Қаратау қорығы | 288 км | Таулар, арқар, эндемиктер | Мамыр, қыркүйек |
| Арыстан баб | 315 км | Отырар маңындағы кесене | Сәуір–мамыр, қыркүйек–қазан |
| Отырар | 317 км | Қазба жүргізілген қалажұрт | Сәуір, қазан |
Кестеден басты нәрсе көрінеді: түркістандық топ Қызылордадан түзу сызықпен 235–317 км аралығында жатыр. Түнеп қалатын бір сапардың өзінде бірнеше нүктені қамтуға болады.
Байқоңыр бәрінен жақын, бірақ бір күндік серуен емес
Байқоңыр — Төретам бекетінің маңында 1955 жылы негізі қаланған қала мен ғарыш айлағы. Спутник-1 мен Юрий Гагарин осы жерден ұшты. Ғарыш айлағы жұмыс істеп тұр және 2050 жылға дейін Ресейге жалға берілген, сондықтан келе салып ұшыру алаңдарына өту мүмкін емес.
Кешеннің аумағы — 6 717 км². Кіру тәртібін біз растай алмадық: сапарды жоспарламас бұрын қандай рұқсатнама қажет екенін және оны кім арқылы рәсімдейтінін анықтап алыңыз. Әйтпесе екі жүз шақырымнан астам жол жүріп, қаладан әрі өте алмай қалу қаупі бар.
Түркістан — тірек нүкте: Ясауи кесенесі және зиярат жолы
Түркістанда түнеген ыңғайлы: одан топтағы басқа орындарға дейін шамамен 35–61 км. Басты нысан — XIV ғасырдың соңына жататын, күмбезінің диаметрі 18,2 м Қожа Ахмет Ясауи кесенесі. 2003 жылы ол Қазақстанда бірінші болып ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұра тізіміне енді.
Зияратшылардың өз жол тәртібі бар. Алдымен Отырар маңындағы Арыстан баб кесенесіне барады: аңыз бойынша, онда Ясауидің ұстазы жерленген. Шамамен 35×12 м болатын қазіргі ғимарат 1909 жылы қайта салынған және 1982 жылдан бері қорғауда. Содан кейін — Түркістан.
Үкаша ата Түркістаннан солтүстікке қарай шамамен 35 км жерде, Қаратау бөктерінде орналасқан. Мұнда ұзын құлпытас пен тау жарығының үстіндегі тереңдігі 22–25 м құдық бар. Аңыз бойынша, толы шелекті тек күнәсіз адам ғана көтере алады. Ескерткіш 2019 жылдан бері қорғауда.
Сауран мен Отырар: екі қалажұрт, әрқайсысында көретін нәрсе әртүрлі
Сауран көзге айқынырақ көрінеді. Бұл — мұнаралардың, қақпалардың, жамиғ мешіттің және кәріздердің қалдықтары сақталған, 800-ге 550 м сопақша балшық қабырғалар. Бір кездері мұнда ірі керуен қаласы және Ақ Орданың ордасы болған. Сауран — республикалық маңызы бар ескерткіш. Одан Түркістанға дейін түзу сызықпен 46 км, Түркістан туралы бетте 40–45 км деп көрсетілген: қалай болғанда да, бұл жарты күндік сапар.
Отырар — енді қабырғалар емес, 1969 жылдан бері зерттеліп келе жатқан, кварталдары қазып ашылған биіктігі 18 м-ге дейінгі төбе. Қалаға шамамен 2000 жыл. 1219 жылы оны Шыңғыс ханның әскері қоршады, мұнда Әмір Темір қайтыс болды, ал XIX ғасырда қала иесіз қалды. Қаланың пішінін көргіңіз келсе, Сауранды таңдаңыз. Тарих пен оқиғалар болған жер қызықтырақ болса, Отырарға және оның іргесіндегі Арыстан бабқа барыңыз.
Қаратау қорығы — жалғыз табиғи нұсқа, бірақ ескертпесі бар
Қаратау қорығы Тянь-Шаньның аласа сілемі — Қаратау жотасының орталық бөлігіндегі 34 300 га аумақты қорғайды. Ең биік нүктесі — 2 176 м. Мұнда қаратау арқары мекендейді, ал эндемик өсімдіктер Қазақстанның басқа жерлерінің көбінен әлдеқайда көп.
Кіру ережелерін біз растай алмадық. Бұл — қорық, сондықтан оған еркін кіруге кепілдік жоқ. Қыста тауға сапар шегудің мәні жоқ: қаңтар, ақпан және желтоқсан айлары маусымнан тыс деп белгіленген. Ең қолайлы айлар — мамыр мен қыркүйек.
Қашан бару керек: көктем мен күздің басы, жаз ауыр
Іріктемедегі барлық дерлік орынға баратын ең қолайлы кезең — сәуір–мамыр мен қыркүйек–қазан. Жазда ыстық: шілдеде Түркістанда күндіз шамамен +36 °C, ал қалажұрттар мен кесенелер ашық далада тұр.
| Кезең | Не қолайлы | Неге дайын болу керек |
|---|---|---|
| Желтоқсан–ақпан | Кесенелер, Түркістан, Байқоңыр | Мүмкін, бірақ ең жақсы маусым емес; Қаратау үшін маусым емес |
| Наурыз | Түркістан, Сауран, Үкаша ата, Арыстан баб, Отырар | Маусымның жақсы басталуы |
| Сәуір–мамыр | Барлық орын | Маусымның шыңы; мамыр — Байқоңыр мен Қаратау үшін ең жақсы ай |
| Маусым–тамыз | Барлық орынға баруға болады; маусымда Байқоңыр, Қаратау және Үкаша ата тәуірірек | Аптап ыстық, қалажұрттарды таңертең көрген жөн |
| Қыркүйек–қазан | Барлық орын | Екінші шың; қыркүйек — Байқоңыр үшін ең жақсы ай |
| Қараша | Түркістан, Арыстан баб | Кесенелер үшін әлі де жақсы, қалғанына — баруға болады |
Бәріне бір ай таңдай алсаңыз, мамыр немесе қыркүйекті алыңыз: бұл айлар Байқоңыр үшін де, түркістандық топ үшін де ең қолайлы.
- Қызылордадан әр орынға дейінгі жол қашықтығы мен жолға кететін уақыт
- Байқоңыр ғарыш айлағына бару және рұқсатнама рәсімдеу тәртібі
- Қаратау қорығына бару ережелері
- Қалажұрттар мен кесенелердің жұмыс уақыты және кіру шарттары
- Қызылордадан Түркістан мен Байқоңырға қатынайтын қоғамдық көлік