Шетелдіктер Қазақстанда қанша жұмсайды: зерттеу деректері бойынша ақша неге кетеді

Шетелдік Қазақстанға сапарына жұмсайтын ақшаның жартысы елге дейінгі жолға кетеді: Ұлттық статистика бюросының (ҰСБ) іріктемелі зерттеуінде бұл барлық шығыстың 49,2%-ы. Алыс қонақтарда үлес одан да жоғары: Корея азаматтарында 69,2%, немістерде 67,8%, Қытай азаматтарында 66,8%. Жергілікті жерде ақша былай бөлінеді: үштен бірі тамаққа, төрттен бірі сатып алуға, төрттен біріне жуығы тұрғын үйге. Салыстыру бағаммен бірге ескірмеуі үшін зерттеудің жарияланған кестелерін теңгедегі сомасыз, үлестер мен индекстерге қайта есептедік.

Негізгі сандар

• 25 001 респондент 2026 жылғы қаңтар мен шілдеде, елден шығар кезде сұралды.
• Шығыстың 49,2%-ы Қазақстанға дейінгі көлікке тиесілі, 50,8%-ы ел ішінде жұмсалады.
• Жергілікті жерде: тамақ 33,1%, сатып алу 25,0%, тұрғын үй 22,8%, ел ішіндегі көлік 8,1%.
• Зергерлік бұйымдар мен тастар: барлық шығыстың 3,4%-ы, бұл барлық сатып алудың 26,8%-ы.
• Түнегендердің 45,5%-ы туыстары мен таныстарында тегін тұрды, қонақүйлерде 27,0%-ы.
• Үнділік бір сапарға орташадан 1,8 есе көп жұмсайды, бірақ жергілікті жерде бір түнге қытайлық қонақтан екі есе аз: 0,67 және 1,77.

Бұл қандай зерттеу

ҰСБ резидент еместерден Қазақстаннан шығар сәтте сауалнама алады: әуежайларда (6 148 сауалнама), темір жол вокзалдарында (9 006), автостанцияларда (6 500) және автомобиль өткізу пункттерінде (3 347). Соңғы жарияланым 2026 жылғы 8 қазанда шықты және екі айды, қаңтар мен шілдені біріктіреді. Айлар бойынша бөлек сандар жарияланбаған, сондықтан бұл кестелер бойынша қысқы және жазғы сапарды салыстыруға болмайды.

25 001 респонденттің 73,8%-ы жеке шаруамен, 26,2%-ы іскерлік шаруамен барған. 99,2%-ы түнеген. Орташа сапар 3,8 түнге созылды.

Шығыстар неден құралады

Жол үлесінің елу пайызға жуықтауы зерттеу ескеретін шығыстар құрамымен түсіндіріледі: Қазақстанға дейінгі көлік онда бөлек жол болып тұр. Ел ішіндегі ең үлкен бап — тамақ, барлық шығыстың 16,8%-ы, оның 10,2%-ы мейрамханалар мен кафелерде. Сатып алу 12,7% береді, бұл соманың төрттен бірінен көбі қымбат металдар мен тастарға тиесілі.

Экскурсиялар, мәдениет және ойын-сауық аз үлес алады: мәдени қызметтер 1,9%, демалыс пен спорт 0,8%, турагенттіктер мен туроператорлар қызметтері 0,2%. Зерттеу адамдардың ақшаны неге жұмсағанын тіркейді, ал себептерін түсіндірмейді, сондықтан біз оларды ойдан қоспаймыз.

Алыс қонақтарда жол бюджеттің үштен екісін алады

Ел неғұрлым алыс болса, жол үлесі соғұрлым көп. Корея, Германия, Қытай және Түркия азаматтарында ол шамамен үштен екі. Қырғызстанда 25,3%: көршілер көбіне автобуспен немесе өз көлігімен келеді. Іріктеме бойынша жиынтығында респонденттердің 26,7%-ы ұшақпен, 35,1%-ы пойызбен, 22,5%-ы халықаралық автобуспен, 14,0%-ы өз көлігімен келген.

Ұшып келгендердің әуе билетіне орташа шығысы бір респонденттің бүкіл сапарға орташа шығысының 0,8-ін құрады. Пойыз жолаушыларында — 0,2, автобус жолаушыларында — 0,11. Бюджеттегі басты алшақтық осы: көрші елден жермен келу арзан, алыстан ұшып келу қымбат, ал жергілікті жерде болу барлығында шамалас.

Бір түнге жергілікті жерде қанша жұмсайды

Елдерді әділ салыстыру үшін шығыстан Қазақстанға дейінгі жолды алып тастап, қалғанын түн санына бөлдік. 1,0 индексі — барлық респондент бойынша орташа.

Бұдан не шығады. Германия немесе Кореядан келген қонақ бүкіл сапарға орташадан 2,5–2,8 есе көп жұмсайды, бірақ айырманың түгелге жуығын ұшу алады. Жергілікті жерде бір түнге немістер мен корейлер ресейліктер деңгейінде жұмсайды. Үнділіктер елде орта есеппен 9 түн болады және бір түнге кестедегі ең аз соманы жұмсайды. Қытайлық қонақтар, керісінше, қысқа уақытқа келеді және жергілікті жерде бәрінен көп жұмсайды: бір түнге орташаның 1,77-сі, оның үштен бірі тұрғын үйге.

Қырғызстан азаматтары құрылымымен ерекшеленеді: олардың жергілікті жердегі шығысының 39,9%-ы сатып алуға тиесілі. Салыстыру үшін, Қытай азаматтарында сатып алуға 13,4% кетеді.

Қайда түнейді: жартысына жуығы туыстары мен таныстарында

Түнеген 24 808 адамның 11 279-ы туыстарында немесе таныстарында тегін тұрды. Қонақүйді 6 696 адам, жалға алынған пәтерлер мен үйлерді 5 776 адам таңдады. Шипажайлар, туристік базалар, демалыс үйлері мен мотельдер бірге шамамен 3% берді.

Бұл тұрғын үйдің жалпы құрылымда неге тек төртінші орында тұрғанын түсіндіреді: қонақтардың жартысына жуығы тұрғын үйге ақы төлемейді. Өңірлер мен курорттық аймақтар бойынша қонақүйлердің толымдылығын Қазақстан қонақүйлерінің жүктемесі туралы зерттеуде талдадық.

Жеке сапар және іссапар

Іссапардағы адам үштен бірге көп жұмсайды, ал айырманың түгелге жуығы жол мен қонақүйге кетеді. Жеке шаруамен келген турист тамақ пен сатып алуға көбірек жұмсайды.

Қолма-қол ақша және сапар бағасы

Әр респондент шығыстың кем дегенде бір бөлігін қолма-қол ақшамен төлеген. Тек қолма-қол 24,4%-ы, шамамен төрттен үшін қолма-қол 20,6%-ы, жартысын 26,1%-ы, шамамен төрттен бірін 28,9%-ы төлеген. Карталар, банкоматтар және валюта айырбастау туралы практикалық кеңестер Қазақстандағы ақша бетінде жиналған.

Сапарды бағалаған 24 654 адамның 92,2%-ы «өте жақсы» деп қойды. Ең төменгі баға экскурсиялық қызметтер мен гидтерде: жауап бергендердің 81,7%-ында «өте жақсы», 4%-ында «қанағаттанарлық». Орналастыру қызметтерінде «өте жақсы» 91,6%-ында.

Бұл сапар бюджеті үшін нені білдіреді

Егер сапарды алыстан жоспарласаңыз, басты айнымалы — билет. Зерттеу көрсеткендей, әртүрлі елдерден келген шетелдіктер жергілікті жерде бір түнге шамалас сома жұмсайды, ал бюджеттегі алшақтықты жол туғызады. Көлікпен, автобуспен және турмен ұлттық паркке бару сценарийлерін ұлттық паркке сапар қанша тұрады материалында бөлек есептедік. Шетелдіктердің қайдан келетіні және ағынның елдер бойынша қалай өзгеретіні Қазақстанға елдер бойынша келу туралы зерттеуде көрсетілген.

Қалай есептедік

1. stat.gov.kz сайтынан 2026 жылғы қаңтар мен шілдеге арналған «Келген келушілерді іріктемелі зерттеу туралы» жарияланымын (23 парақ) жүктеп алдық.
2. 15-кестеден (тұратын елдер бойынша шығыстар) және 13-кестеден (елдер бойынша респонденттер мен түндер саны) бір респондентке және бір түнге шаққандағы шығысты есептедік.
3. Елдің индексі — оның орташа мәнінің барлық 25 001 респондент бойынша орташаға қатынасы. «Жергілікті шығыс» — шығыстан Қазақстанға дейінгі көлікті шегергендегі сома.
4. Шығыс құрылымын 6-кестеден, сапар мақсаттары бойынша шығыстарды 7 және 8-кестелерден, жол жүру тәсілдері мен көлік шығыстарын 9 және 10-кестелерден, орналастыру орындарын 18-кестеден, қолма-қол ақшаны 17-кестеден, бағаларды 20-кестеден алдық.
5. Графиктер мен елдер бойынша кестеге 100 және одан көп респондент сұралған елдер ғана кірді. Қалғандары бойынша деректер CSV файлында бар.

Нені білмейміз

Жекелеген алыс елдер бойынша іріктемелер шағын: Үндістаннан 149, Кореядан 178, АҚШ-тан 57 респондент. Олар бойынша индекстерді нақты баға емес, бағдар ретінде оқыған жөн.

Қалай сілтеме жасау керек

Сілтемеге арналған тұжырым: «charyn.kz есебі, ҚР ҰСБ-ның келген келушілерді іріктемелі зерттеу деректері бойынша, 2026 жылғы қаңтар және шілде». Мысал: «ҰСБ зерттеуінің деректері бойынша Қазақстанға шетелдік келушілер шығысының 49,2%-ы елге дейінгі жолға тиесілі (charyn.kz есебі)».

Іріктемедегі барлық 75 ел бойынша индекстер CC BY 4.0 лицензиясымен CSV файлында жатыр. Индекстерді есептеу әдістемесі жоғарыда сипатталған, дереккөздермен жұмыс істеудің жалпы ережелері әдістемеде.