Алматы тауларындағы сел: қашан қауіпті және не істеу керек

Алматыдағы сел жылы маусымда ең алдымен тау өзендерінің жағасында жүрген адамға қауіп төндіреді. Қала ТЖД бастығының орынбасары айтқандай, ең қауіпті уақыт шілдеге келеді және тамыз соңына дейін созылуы мүмкін. Тәулігіне 40–70 мм жаңбыр жауса, әсіресе маусым соңы мен шілде басында, қауіп күрт артады.

Шығар алдындағы шешім қарапайым. Таңертең ТЖМ мен Қазгидромет ескертулерін қараңыз; ескерту болса, жорықты кейінге қалдырыңыз. Егер тауда жүрсеңіз және жоғарғы ағыста нөсер басталса, арнадан жоғары қарай кетіңіз.

Тауда қашан қауіпті: маусым туралы үш баға

Бірыңғай күн жоқ: ТЖД-ның әртүрлі хабарламалары маусымның ұзақтығын түрліше береді, ал шыңы сәйкес келеді. Жоспарлау үшін кең шекті, ерекше сақтық үшін шілде мен тамызды алыңыз.

Шілдедегі жорық үшін бұл әр күнді бөлек тексеру керек дегенді білдіреді. Күзгі кезеңді суық жабады: Жүсіповтің айтуынша, шамамен қазан соңына қарай мореналық көлдер қатып, қысқы режимге көшеді.

Шығатын күнді қалай тексеруге болады

Бұл тәртіп бірнеше минут алады және тек ашық хабарламаларға сүйенеді.

1. Болжам мен ескертулер. ТЖМ мен Алматы ТЖД хабарламаларын, дауылды ескертулерді және Қазгидромет сел бюллетенін қараңыз. 2024 жылы осы бюллетеньдегі қызғылт сары деңгеймен бірге Іле Алатауы тауларына бармау өтініші жарияланған.
2. Бағыт. ТЖК жолдағы қауіпті жерлерді алдын ала зерттеп, әсіресе мол жаңбырдан кейін айналып өтуге кеңес берген. Өткелдер мен арна бойындағы учаскелерді белгілеп алыңыз.
3. Қосалқы жоспар. Ескерту күшінде болса, «көрші» шатқал іздемеңіз. ТЖД қызметкері 2026 жылғы шілдеде ешбір учаскені қауіпсіз деп атаудан бас тартты, ал қауіп Райымбек және Кеген аудандарында да аталды.
4. Бағыт туралы хабарлау. Нысаныңыз № 363 бұйрық тізімінде болса, бағыт туралы хабарлау бөліміндегі қадамдарды орындаңыз.

Тауда жүрсеңіз, ТЖМ не кеңес береді

Төмендегі төрт әрекеттің бәрі ТЖМ мен ТЖД-ның 2024 және 2026 жылдардағы хабарламаларынан алынды.

• Қауіп төнгенде немесе сел кенеттен келсе, жер бедерінің қолжетімді ең биік нүктесіне көтеріліңіз.
• Жоғарғы ағыста нөсер жауса, арнадан кетіңіз. Су өз тұсыңызда көтерілгенше күтуге болмайды: ТЖК сипаттауынша, сел секундына 10 м және одан да жылдам жүреді, алдыңғы толқыны 15 м және одан биік болады.
• Шатырды арнаға, сел аңғарларының жанына, көл бөгеттерінің үстіне және астына тікпеңіз, ол жерлерде демалмаңыз.
• Ресми хабарламаларды қадағалаңыз. 2026 жылғы 1 шілдеде Наурызбай ауданында хабарлау жүйесі жергілікті түрде іске қосылып, телефондарға хабар келген.

Сел өткеннен кейін қайта қауіп жоғына көз жеткізбейінше арнаға оралмаңыз. 112 немесе 109 нөміріне қоңырау шалыңыз, бұл нөмірлер қауіпсіздік бетінде берілген. Арнадан тыс түнеу ережелері шатыр мен кемпинг туралы материалда жазылған.

Медеу бөгеті: не істеді және нені қамтымайды

Бөгет қаланы Кіші Алматының үлкен селдерінен қорғайды, ал одан жоғары шатқалдағы туристке көмектеспейді. Оны 1963 жылғы 7 шілдеде Есік көлінде болған селден кейін сала бастады, Forbes.kz дерегінше, сонда бір жарым жүзге дейін адам қаза тапқан.

Бөгет ағынды тоқтатты, бірақ одан жоғарыдағы «Горельник» турбазасы қирады, Forbes.kz үлкен шығын туралы жазады. Бүгін де сол қорытынды дұрыс: құрылыстар қаланы қорғайды, Ақсай алабын әзірге ішінара, ал өзен жағасындағы шатырды қорғамайды. Медеуден шатқалмен жоғары немесе Шымбұлаққа серуен алдында осыны ескеріңіз.

Көлдерді кім бақылайды және қазір қандай сандар

Бақылау тығыз, бірақ сел түсетін нақты жерді болжамайды. Бұл деректерді қала ТЖД 2026 жылғы 1 қазанда келтірді.

2026 жылғы 1 шілдедегі сел мұның іс жүзінде қалай істейтінін көрсетеді. Жүсіповтің айтуынша, мол жауын-шашыннан кейін ағын қаланың жоғарғы бөлігінен қиратусыз өткізілді. Бірақ Bes.media 2 шілдеде Ақсай бойындағы тұрғындардың көшірілгенін және өзен дүкен мен қойманы су басқанын жазды. Сандар соқпақтың қауіпсіздігіне кепілдік бермейді. ТЖД түсіндіргендей, су морена ішіндегі арналармен жүріп, күтпеген жерден шығуы мүмкін.