Баянауыл ұлттық паркіндегі Торайғыр көлі: онда не бар және қашан бару керек

Торайғыр — Баянауыл ұлттық паркінің солтүстік бөлігіндегі, Баянауыл ауылынан 8 км солтүстік-батыста жатқан тектоникалық көл. Аумағы 0,88 км², орташа тереңдігі 3,1 м, жағалары жартасты әрі тік, оңтүстік-батыс шетінде судан Жартас атты екі тасты арал бой көтереді. Мұнда маусымнан тамызға дейін ең жайлы, бірақ шілде — жылдың ең жаңбырлы айы да.

Торайғыр — тік тасты жағалаулы шағын көл

Торайғыр үлкен емес: қазақша Уикипедия бойынша ұзындығы шамамен 1,8 км, ені 0,6 км. Қазаншұңқыры тектоникалық, жағалары тасты әрі құламалы, қасында Баянауыл жотасының ең биік нүктесі — Ақбет тауы көтеріледі. Батыс жағалауында аттас ауыл орналасқан.

Пішінін әртүрлі сипаттайды. Орысша Уикипедия оны дұрыс емес төртбұрыш пішінді дейді, ағылшынша нұсқасы — созылыңқы. Қабырғаларының арақатынасы шамамен 3-ке 1 болғандықтан, екі сипаттама да дұрыс.

Көлемі жағынан Торайғыр Баянауыл ауданы көлдерінің ішінде үшінші орында. Ұзын жағажайлы үлкен су іздесеңіз, бұл сізге қолайлы нұсқа емес. Ол шағын су айдынын қоршаған тасқа, орманға және таулы бедерге қызығатындарға жарасады.

Көлге су қайдан келеді және жағалаулардың бедері неге әртүрлі

Көл суды бір-біріне мүлде ұқсамайтын екі беткейден жинайды. Оңтүстігінде абсолюттік биіктігі 800–1 000 м таулар, солтүстігінде төбелер айналасынан небәрі 15–50 м ғана көтерілетін ұсақ шоқылы өңір жатыр. Сондықтан су жинау алабының оңтүстік бөлігі таулы, ал солтүстігі ұсақ шоқылы.

Көлді Баянауыл тау алқабына тән тау сілемдері мен ормандар қоршап тұр. Жартас аралдары оңтүстік-батыс шетінде орналасқан. Ағылшынша Уикипедия бойынша суы сәл тұздылау. Әр маусымда тұздылығы қаншалықты екенін біз растай алмадық.

Балық жөнінде дереккөздер әртүрлі айтады. Ағылшынша мақала тұқы мен алабұғаны атайды, қазақшасы — мөңке мен алабұғаны. Балық аулауға барсаңыз, ұлттық парктегі аулау ережелерін алдын ала біліп алыңыз.

Көл ақынның есімін иеленген, жанында оның зираты бар

Көл қазақ ақыны Сұлтанмахмұт Торайғыровтың құрметіне аталған. Қазақша Уикипедия бойынша ол осы өңірде туып-өскен, ал зираты көлден алыс емес жерде. Бұл — еске алу орны, сондықтан онда кез келген зиратта жүргендей ибалы болыңыз.

Ақынның есімі көлге де, оның батыс жағалауындағы ауылға да берілген. Зираттың нақты қай жерде екенін және оған қалай баруға болатынын біз растай алмадық. Бұл туралы жергілікті тұрғындардан немесе парк әкімшілігінен сұраңыз.

Торайғырға қалай жетуге болады

Басты бағдар — Баянауыл ауылы: көл одан шамамен 8 км солтүстік-батыста жатыр. Ірі қалалардан қашықтық төменде түзу сызық бойынша берілген. Жолмен жүрсеңіз, қашықтық ұзағырақ болады.

Ең жақыны — Павлодар мен Қарағанды, бірақ түзу сызық бойынша олардың айырмасы шамалы. Баянауыл мен Торайғыр ауылына дейінгі бағытты, жолдың жай-күйін және қоғамдық көлікті біз растай алмадық. Әсіресе жеке көлігіңізбен бармасаңыз, оларды жолға шықпас бұрын тексеріңіз.

Торайғыр көліне қашан бару керек

Ең қолайлы уақыт — маусымнан тамызға дейін: бұл кезде күндіз орта есеппен 25–25 °C, түнде 13–15 °C. Төменде 2011–2020 жылдардағы ERA5 реанализ үлгісі бойынша орташа айлық мәндер берілген. Бұл метеостанция деректері емес, 375 м биіктіктегі тор нүктесіне жасалған есеп. Көлдің өз биіктігін біз растамадық. Оңтүстіктегі таулар 800–1 000 м-ге дейін көтеріледі, беткейлерде кестедегіден салқынырақ болады.

Шілде — ең жылы ай (күндіз 25,9 °C), бірақ ең ылғалдысы да: орта есеппен 83,3 мм жауын-шашын түседі, маусымда 54,5 мм, тамызда 46 мм. Демек, жазда нөсер жаууы мүмкін, сондықтан қосалқы бір күн артық болмайды. Мамыр мен қыркүйекте күндіз 18–20 °C, ал түнде шамамен 7 °C, сондықтан шатырда түнеу үшін жылы ұйықтау қапшығы қажет. Қарашадан ақпанға дейін күндізгі температура орта есеппен нөлден төмен, қаңтарда түнде шамамен −18,3 °C. Қыста тек қысқы көріністі тамашалау үшін және толық қысқы жабдықпен ғана барған жөн.

Тек Торайғыр үшін барудың мәні бар ма

Көлдің өзі шағын, сондықтан оны жеке мақсат емес, Баянауыл ұлттық паркіне сапардың бір бөлігі деп қараған дұрыс. Жартасты аралдар, тік жағалаулар және жақын тұрған Ақбет тауы — оның артықшылықтары. Мұнда үлкен суға шомылуды күтпеген жөн.

Елдің солтүстігіндегі шоқылар мен орман арасындағы көлдерді таңдасаңыз, Көкшетау маңындағы Зерендімен салыстырыңыз: ол түзу сызық бойынша шамамен 504 км жерде, бұл — бөлек сапар. Шынымен үлкен су керек болса, Балқаш көлін қараңыз — түзу сызық бойынша шамамен 484 км және мүлде басқа климат.