Шортанды көлі: қай айда барған жөн
- қаңтар: болады
- ақпан: болады
- наурыз: маусым емес
- сәуір: болады
- мамыр: жақсы
- маусым: ең қолайлы
- шілде: ең қолайлы
- тамыз: ең қолайлы
- қыркүйек: жақсы
- қазан: болады
- қараша: маусым емес
- желтоқсан: болады
Жайлы жылу маусымнан тамызға дейін сақталады, мамыр мен қыркүйек серуенге қолайлы, қарашадан наурызға дейін көлде тұрақты аяз болады.
Шортанды көлі: неге бару керек
Шортанды көлінің тереңдігі
Көкшетау көлдерінің ең тереңі: бір деректер бойынша 40 м-ге дейін, басқалары бойынша 31 м, ұзындығы 7 км-ден асады, ауданы шамамен 19 км².
Шортандыны қоршаған орман
Орман жағалаудың барлық бойында дерлік суға дейін келеді, қазаншұңқыр қарағайлы аласа шоқылар арасында жатыр. Қала тек оңтүстік-батыс жағын алып жатыр.
Щучинскіден суға дейін
Щучинск оңтүстік-батыс жағалауға тіреліп тұр; қазақша Уикипедия көлді қаладан солтүстікке қарай шамамен 2,5 км деп көрсетеді. Бурабай кенті — 12–15 км, Балықты көлі — оңтүстікке қарай шамамен 14 км.
Шортандыдағы қысқа жаз
Маусымнан тамызға дейін күндіз 21–23 °C, түнде 12–14 °C. Шілде — ең жылы әрі ең жаңбырлы ай, шамамен 96 мм жауын-шашын.
Жоғалған өзен
1920 жылға дейін көлден Қылшақты өзені ағып шығатын. Деңгей төмендегеннен кейін ағыс тоқтады, қазір көл жауын-шашыннан және жер асты бұлақтарынан қоректенеді.
Шортанды көлі суреттерде
Саяхатшылардың нақты фотолары (Pexels, Unsplash, Wikimedia Commons): авторы мен лицензиясы әр кадрдың жазбасында.
Шортанды көлі Ақмола облысының Бурабай ауданында, Щучинск қаласының дәл солтүстігінде орналасқан және «Бурабай» МҰТП құрамына кіреді. Бұл — Щучинск-Бурабай курорттық аймағындағы ең терең көл: әр түрлі деректер бойынша, тереңдігі 31 метрден 40 метрге дейін. Көлді жан-жағынан дерлік орман қоршап жатыр, ал қала оңтүстік-батыс жағалауына тіреліп тұр, сондықтан мұнда табиғат пен инфрақұрылым бір-біріне іргелес.
Шортандының көрші көлдерден айырмашылығы
Басты айырмашылығы — тереңдігі: Шортанды Көкшетау көлдерінің бүкіл тобындағы ең терең көл. Ол солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 7 км-ден астам созылып, аласа шоқылар арасындағы аңғар тәрізді қазаншұңқырда жатыр, ал орман жағалаудың барлық бойында дерлік суға дейін келеді.
Екінші айырмашылығы — жағалаудағы қала. Щучинская станицасы мұнда 1850 жылы құрылып, көлдің атымен аталған, ал көлдің өзі шортанның көптігіне байланысты осылай аталған. Сіз үшін мұның мәні мынада: суға тұрғын кварталдардан жаяу жетуге болады, бірақ оңтүстік-батыс бөлігінде жабайы жағалаудың тыныштығын күтпеген жөн.
Оңтүстік-батыс жағалауының маңында үш шағын жартасты арал бар, тағы біреуі — солтүстік-батыста.
Көлдің өлшемдері: дереккөздер әртүрлі
Шортанды көлі туралы сандар Уикипедияның әр нұсқасында сәйкес келмейді, кейде айтарлықтай ерекшеленеді. Орысша мақаланың өзі екі түрлі дерек келтіреді, қазақша мақала — үшіншісін. Егер сізге нақты тереңдік немесе аудан маңызды болса (мысалы, балық аулау не сүңгу үшін), бір санға емес, ауқымға сүйеніңіз.
| Көрсеткіш | Орысша Уикипедия | Басқа деректер |
|---|---|---|
| Ұзындығы | 7,5 км | 7,1 км; 7,2 км (қазақша Уикипедия) |
| Ені | 3 км | 3,8 км; 3,7 км (қазақша Уикипедия) |
| Ауданы | 19,6 км² | 18,6 км² (қазақша Уикипедия) |
| Ең үлкен тереңдігі | 40 м-ге дейін | 31 м |
| Орташа тереңдігі | 18,54 м | 14,1 м (қазақша Уикипедия) |
| Теңіз деңгейінен биіктігі | 395,2 м | 397,5 м (қазақша Уикипедия) |
| Жағалау сызығы | 22 км | — |
Қай нұсқаны алсаңыз да, бұл далалы солтүстік үшін үлкен әрі терең көл: орташа тереңдігі 14,1-ден 18,54 метрге дейін.
Шортанды көлі қайда орналасқан және қайдан бару керек
Орысша және ағылшынша Уикипедия бойынша Щучинск көлдің оңтүстік-батыс жағалауына тіреліп тұр; қазақша Уикипедия көлді қаладан солтүстікке қарай шамамен 2,5 км жерде деп көрсетеді. Ең жақын облыс орталығы — Көкшетау, тура сызықпен шамамен 63 км. Астана мен Петропавлға дейін тура сызықпен шамамен 220 км, Қарағандыға дейін тура сызықпен шамамен 407 км. Жолдар тура сызықтан ұзағырақ, нақты бағыт пен жолда жүретін уақытты біз растай алмадық.
| Қала | Тура сызықпен қашықтық |
|---|---|
| Көкшетау | шамамен 63 км |
| Астана | шамамен 220 км |
| Петропавл | шамамен 220 км |
| Қарағанды | шамамен 407 км |
Бурабай курорттық кенті солтүстік-солтүстік-шығыста орналасқан: орысша Уикипедия бойынша 12 км, ағылшынша бойынша 15 км. Балықты көлі (ағылшынша Уикипедияда — Balytkty) оңтүстікке қарай шамамен 14 км жерде жатыр. Сондықтан Шортандыны Бурабаймен бір сапарға біріктірген жөн, оған алыстан әдейі бармаған дұрыс.
Шортандыға қашан бару керек
Жылы маусым қысқа: маусымнан тамызға дейін күндізгі температура шамамен 21–23 °C болады. Төмендегі деректер — теңіз деңгейінен 389 м биіктіктегі тор нүктесі үшін 2011–2020 жылдардағы ERA5 реанализінің есептік нормалары, бұл метеостанция емес. Нүктенің биіктігі көл деңгейіне жақын.
Күндіз, °C / Түнде, °C · Жауын-шашын, мм
Бұл орынның координаттары бойынша реанализден есептелген норма, метеостанция бақылауы емес.
Айлар бойынша сандар
| Ай | Күндіз, °C | Түнде, °C | Жауын-шашын, мм |
|---|---|---|---|
| Қаң | -12.7 | -19.8 | 11.7 |
| Ақп | -10.7 | -17.9 | 10.1 |
| Нау | -2.6 | -10.1 | 18.9 |
| Сәу | 10.2 | 0.4 | 34.3 |
| Мам | 18 | 5.5 | 39.4 |
| Мау | 22.3 | 11.1 | 56 |
| Шіл | 23.2 | 13 | 92.7 |
| Там | 22.4 | 11.2 | 57.4 |
| Қыр | 15.9 | 5.6 | 38.3 |
| Қаз | 6.8 | -1.1 | 37.5 |
| Қар | -4.1 | -10.1 | 21.4 |
| Жел | -9.9 | -16.6 | 17.3 |
Дереккөз: Open-Meteo, ERA5 reanalysis, 2011–2020
Шілде — ең жылы ай (күндіз орта есеппен 23,2 °C-қа дейін, түнде 13 °C) әрі ең жаңбырлы ай: шамамен 93 мм жауын-шашын, маусымдағыдан екі есеге жуық көп. Маусым мен тамыз құрғағырақ, әрі шамамен сондай жылы. Мамыр мен қыркүйек орманда серуендеуге қолайлы, бірақ түндер салқын: 5–7 °C. Қарашадан наурызға дейін күндіз аяз, қаңтарда орта есеппен күндіз −13 °C, түнде −20 °C.
| Кезең | Не күтуге болады |
|---|---|
| Маусым — тамыз | Күндіз жылы, түнде 12–14 °C; шілдеде жаңбыр жиірек |
| Мамыр, қыркүйек | Күндіз 15–17 °C, түндер суық, серуенге қолайлы |
| Сәуір, қазан | Күндіз шамамен 6–10 °C, түнде нөлге жуық |
| Қараша — наурыз | Тұрақты аяз, күндіз −1-ден −12 °C-қа дейін |
Су, жағалау және балық
Көлдің түбі негізінен лайлы, оңтүстік-батыс бөлігінде құмды учаске бар. Қазақша Уикипедия шығыс жағалауды жайпақ әрі құмды деп сипаттайды. Нақты қай жерде шомылуға рұқсат етілгенін және жабдықталған жағажайлардың бар-жоғын біз растай алмадық.
Суы тұщы: минералдануы 300–600 мг/л. Щучинск көлдің суын пайдаланады. 1920 жылға дейін көлден Қылшақты өзені ағып шығатын, қазір деңгейдің төмендеуіне байланысты ағыс жоқ. Көл жауын-шашыннан және жер асты бұлақтарынан қоректенеді, оған бір ғана жылға құяды.
Көлде шортан, алабұға, шабақ, оңғақ, ақсаха, пелядь, рипус, ряпушка, көксерке және тұқы мекендейді, шаян да бар. Ағылшынша Уикипедия пелядь пен еуропалық ряпушканың әкелінгенін нақтылайды. Мұнда балық аулайды, бірақ ұлттық парк аумағында балық аулау тәртібін алдын ала нақтылау керек.
Сапарды немен біріктіруге болады
Ең жақыны — солтүстік-солтүстік-шығыста 12–15 км жердегі Бурабай кенті және оңтүстікке қарай шамамен 14 км жердегі Балықты көлі. Мұның бәрі «Бурабай» МҰТП-ның бір курорттық аймағы, сондықтан бағытты Щучинскіні негізге алып құру ыңғайлы.
Егер Көкшетау арқылы жүрсеңіз, жолай Зерендіге соғуға болады — бұл да қарағайлы шоқылар арасындағы көл, Шортандыдан тура сызықпен шамамен 73 км. Еліміздің орталығына жеке сапар жоспарлап жүргендер үшін Ұлытау туралы бет бар, бірақ бұл — тура сызықпен 500 км-ден астам қашықтықтағы мүлде басқа бағыт.
- Шортанды жағалауы үшін «Бурабай» МҰТП-ға кіру ақысы мен келу ережелері
- Қай жерде шомылуға рұқсат етілгені және жабдықталған жағажайлардың бар-жоғы
- Көлде әуесқой балық аулау тәртібі
- Астана мен Көкшетаудан Щучинскіге баратын автобустар мен электр пойыздары, олардың кестесі
- Кіреберіс жолдардың жай-күйі және жолда жүретін уақыт
Шортанды көлі: сапар алдындағы кеңестер
- Құмды түбі оңтүстік-батыс бөлігінде, жайпақ құмды жағалауы шығыста белгіленген, қалған жерде түбі негізінен лайлы; қай жерде шомылуға рұқсат етілгенін алдын ала нақтылаңыз.
- Шілдеге жоспар құрғанда қосалқы бір күн қалдырыңыз: бұл ең жаңбырлы ай, маусымдағы 53 мм-ге қарағанда шамамен 96 мм жауын-шашын түседі.
- Мамыр мен қыркүйекте күндіз 15–17 °C, бірақ түнде 5–7 °C — түнеуге жылы киім алыңыз.
- Шортандыны Бурабай кентімен біріктіріңіз: арасы 12–15 км, екеуі де «Бурабай» МҰТП-ның бір курорттық аймағында.
