Шардара: қай айда барған жөн
- қаңтар: маусым емес
- ақпан: маусым емес
- наурыз: болады
- сәуір: жақсы
- мамыр: ең қолайлы
- маусым: жақсы
- шілде: болады
- тамыз: болады
- қыркүйек: ең қолайлы
- қазан: жақсы
- қараша: болады
- желтоқсан: маусым емес
Көктемде және қыркүйекте күндіз 21–29 °C, жазда 33 °C-тан асатын құрғақ аптап, қыста ылғалды әрі нөл шамасында.
Шардара: неге бару керек
Шардара бөгенінің айдыны
Сырдариядағы ұзындығы 80–100 км, ені 25 км-ге дейін жететін су айдыны — Қазақстандағы аумағы жағынан үшінші бөген, кей жерлерде қарсы жағалау көрінбейді.
Шардара күріш алқаптарын асырайды
Бөгеннен шамамен 394 мың гектар жер суарылады, оның 105 мыңы — күріш. Осы жерден Қызылқұм каналы басталады, бөгетте СЭС тұр.
Отырармен және Түркістанмен ұштастыру
Отырар мен Арыстан баб түзу сызықпен шамамен 185 км жерде, Түркістан — 234 км жерде. Бұл жерлерді Шардарамен бір сапарда ұштастыруға болады.
Шардарадағы су жағасындағы көктем
Мамырда күндіз орта есеппен шамамен 29 °C, түнде шамамен 19 °C, жауын-шашын 16 мм. Маусымнан бастап түндері жылы, 35 °C-қа жуық құрғақ аптап басталады.
Айдаркөл Шардарадан ағызылған судан туған
1969–1970 жылдары Арнасай ойпатына 21 км³ су ағызылды. Пайда болған Айдаркөл кейін Шардараның пайдалы сыйымдылығынан 10,5 есе үлкен болды.
Шардара суреттерде
Саяхатшылардың нақты фотолары (Pexels, Unsplash, Wikimedia Commons): авторы мен лицензиясы әр кадрдың жазбасында.
Шардара дегенде алдымен Түркістан облысындағы Сырдарияда орналасқан Шардара бөгені, сондай-ақ оның жанындағы қала мен аудан ойға оралады. Ұзындығы шамамен 80 км су айдыны 1966 жылы салынған, теңіз деңгейінен 252 м биіктікте, Өзбекстан шекарасының бойында жатыр және елдегі аумағы жағынан үшінші бөген саналады. Көктемде немесе күздің басында барған ыңғайлы: ERA5 деректері бойынша шілдеде күндіз орта есеппен 36 °C шамасында болады.
Шардара — демалыс аймағы емес, шаруашылық бөгені
Сапар алдында түсіну керек басты жайт: Шардара бөгені демалыс үшін емес, шаруашылық мұқтажы үшін салынған. Ол Сырдария ағынын көпжылдық реттеуге арналған, бөгетте Шардара СЭС-і жұмыс істейді, осы жерден Қызылқұм каналы басталады, ал Шардара қаласының өзі суды бөгеннен алады.
Қазақша Уикипедия деректеріне қарағанда, бөгеннен шамамен 394 мың гектар жер суарылады, оның 105 мыңы — күріш алқаптары. Мұндағы су деңгейі жылдан жылға өзгеріп отырады. Сусыз жылдары бөгеннің суы «өлі көлемнен» де төмен түсіріледі, ал орысша Уикипедияда жазылғандай, шамамен 0,5 км³ су қалғанда түбінде «лай батпақ» ғана қалады. Саяхатшы үшін мұның мәні біреу: жағалау мен су көрінісі әр жылы және әр айда айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін.
Жағажайлар, абаттандырылған демалыс аймақтары немесе қайықпен серуендеу туралы ешқандай мәліметті растай алмадық.
Шардараның өлшемдері: дереккөздер әртүрлі сан келтіреді
Орысша және қазақша Уикипедия негізгі сандардың барлығында дерлік бір-біріне сәйкес келмейді, сондықтан төменде екі нұсқа да берілген. Бұл айырмашылықты бөгеннің деңгейі мен аумағының өзгеріп тұратынымен түсіндіруге болады, бірақ қай сан қай жылға қатысты екені мақалаларда көрсетілмеген.
| Көрсеткіш | Орысша Уикипедия | Қазақша Уикипедия |
|---|---|---|
| Аумағы | 783 км² | 900 км² |
| Ұзындығы | 80 км | 80–100 км |
| Ені | 25 км | 20–25 км |
| Көлемі | 5,7 км³ толық, 4,2 км³ пайдалы | 5 200 млн м³ |
| Жылы | 1966 жылы салынған | 1968 жылы толтырылған |
| Теңіз деңгейінен биіктігі | 252 м | — |
| Бөгеттің биіктігі | — | 24 м |
| Тереңдігі | — | ең терең жері 25–26 м, орташа 6,3 м |
Сапар үшін басқасы маңызды: шамамен 6 метрлік орташа тереңдік су айдынының салыстырмалы түрде таяз екенін, ал 20–25 км ені кей жерлерде қарсы жағалаудың көрінбеуі мүмкін екенін аңғартады.
Шардарадағы ауа райы айлар бойынша: қашан бару керек
Жайлы кезең екеу: сәуір–мамыр және қыркүйек–қазанның басы. Төменде биіктігі 249 м тор нүктесі үшін ERA5 реанализі бойынша 2011–2020 жылдардағы орташа мәндер берілген. Бұл метеостанция деректері емес, есептік нормалар.
Күндіз, °C / Түнде, °C · Жауын-шашын, мм
Бұл орынның координаттары бойынша реанализден есептелген норма, метеостанция бақылауы емес.
Айлар бойынша сандар
| Ай | Күндіз, °C | Түнде, °C | Жауын-шашын, мм |
|---|---|---|---|
| Қаң | 5 | -0.3 | 33.2 |
| Ақп | 6.2 | -0.3 | 43.5 |
| Нау | 14.3 | 6.7 | 47.2 |
| Сәу | 21.9 | 13.4 | 40.1 |
| Мам | 29.4 | 19.7 | 16.8 |
| Мау | 33.8 | 23.9 | 8.7 |
| Шіл | 35.7 | 25.6 | 2 |
| Там | 33.7 | 23.7 | 2.8 |
| Қыр | 27.9 | 18.2 | 1.7 |
| Қаз | 19.4 | 11.2 | 17.4 |
| Қар | 9.9 | 3.7 | 30.2 |
| Жел | 5 | -0.1 | 20.9 |
Дереккөз: Open-Meteo, ERA5 reanalysis, 2011–2020
Бұл — бір тор нүктесінің мәндері: қалада және егістікте нақты температура басқаша болуы мүмкін.
| Маусым | Күндіз / түнде | Жауын-шашын | Бұл нені білдіреді |
|---|---|---|---|
| Сәуір–мамыр | 21–29 °C / 13–19 °C | сәуірде 40 мм, мамырда 17 мм | Су жағалауымен серуендеуге ең қолайлы кез |
| Маусым–тамыз | 33–35 °C / 23–25 °C | айына 1–7 мм | Құрғақ әрі ыстық, түндері салқындамайды десе болады |
| Қыркүйек–қазан | 27 → 19 °C / 17 → 10 °C | 2–18 мм | Екінші жайлы кезең |
| Қараша–ақпан | 5–10 °C / шамамен 0 °C | 22–42 мм | Ылғалды әрі салқын, бірақ бөген қатпайды |
Ең ылғалды айлар — наурыз бен сәуір, әрқайсысында 47 мм-ге жуық. Шілдеде орта есеппен 2,0 мм жауын түседі, яғни жаңбыр іс жүзінде болмайды. Шілдеде түнгі ең төменгі температура шамамен 26 °C: жазда барсаңыз, салқындатқышы бар баспана қарастырыңыз және түс кезінде күнге шықпаңыз. 10 немесе 30 күнге арналған нақты болжамды жолға шығар алдында ауа райы сервистерінен қараңыз: климаттық норма оның орнын баспайды.
Шымкент — Шардара: қашықтық және көрші жерлер
Шымкенттен бөгенге дейін түзу сызықпен шамамен 183 км, Түркістаннан — шамамен 234 км, Тараздан — шамамен 336 км, Қызылордадан — шамамен 454 км. Бұл бөгендегі нүктеден түзу сызықпен өлшенген қашықтық, жол бұдан ұзағырақ болады; оның ұзындығы мен жай-күйін растай алмадық.
Шардараны оңтүстіктің басқа жерлерімен ұштастыру ыңғайлы. Ең жақыны — түзу сызықпен шамамен 102 км жердегі минералды су шипажайы Сарыағаш. Шамамен 185 км қашықтықта сол Сырдария бойындағы Отырар қалашығы мен Арыстан баб кесенесі бар. Одан әрі — Қожа Ахмет Ясауи кесенесі орналасқан Түркістан. Шардараны Отырармен және Түркістанмен бір сапарда ұштастыруға болады, бірақ жолға кететін уақытты растай алмадық.
Айдаркөл: Шардарадан ағызылған судан пайда болған көл
Шардара туралы ең күтпеген дерек Арнасай ойпатындағы Айдаркөлге байланысты. 1969 жылы Сырдарияда қатты су тасқыны болып, турбиналардың өткізу қабілеті жетпей қалды да, шлюздер ашылды. 1969 жылғы ақпаннан 1970 жылғы ақпанға дейін бөгеннен Арнасай ойпатына 21 км³ су кетті — бұл Сырдарияның жылдық ағынының 60 %-ына жуық.
Айдаркөл осылай пайда болды. Содан бері Шардара толып кеткен сайын көлге су құйылып отырды: 1993–2001 жылдары 30 км³-ге жуық, 2002–2003 жылдары тағы 7 км³ су ағызылды. Орысша Уикипедия су ағызудың көбеюін Тоқтоғұл бөгенінің энергетикалық режимге көшірілуімен және қысқы су жіберудің артуымен байланыстырады. 2000 жылдары Айдаркөлдің көлемі Шардара бөгенінің пайдалы сыйымдылығынан 10,5 есе асып түсті — «еншілес» көл «анасынан» әлдеқайда үлкен болып шықты.
Жолға шықпас бұрын не тексеру керек
Бөген Өзбекстанмен шекарада жатыр, ал бізде жағалауда шекаралық шектеулер бар-жоғы және қай жерге рұқсатнамасыз баруға болатыны туралы мәлімет жоқ. Бұл — жергілікті тұрғындардан немесе аудандық әкімдіктен ең алдымен анықтап алу керек сұрақ.
Сондай-ақ қай жерде шомылуға болатынын, жазда судың температурасы мен сапасы қандай екенін және жағалауда жабдықталған демалыс орындары бар-жоғын растай алмадық. Деңгейдің ауытқуын да ескеріңіз: сусыз қыстан кейін немесе суару қызған шақта жағалау сызығы шегінуі мүмкін.
Ауданы мен көлемі бойынша кесте Қазақстан су қоймалары бетінде бар.
- Жағалауда шекаралық шектеулер бар ма және рұқсатнама керек пе
- Жабдықталған жағажайлар бар ма және қай жерде шомылуға рұқсат етілген
- Шымкент пен Түркістаннан жолмен қашықтық және трассаның жай-күйі
- Жазда судың температурасы мен сапасы
- Биылғы су деңгейі қандай
Шардара: сапар алдындағы кеңестер
- Шілдеде түнде шамамен 25 °C сақталады: жазда салқындатқышы бар баспана таңдап, серуенді таңертеңге қалдырыңыз.
- Наурыз бен сәуір ең жаңбырлы айлар, әрқайсысында 50 мм-ге жуық: құрғақ көктемгі сапар үшін мамыр ыңғайлырақ.
- Бөген Өзбекстан шекарасының бойында: таңдаған жағалау бөлігіне баруға бола ма, алдын ала анықтап алыңыз.
- Су деңгейі суару мен су ағызуға байланысты: сапар алдында қазір суға қай жерден ыңғайлы жақындауға болатынын жергілікті тұрғындардан сұраңыз.
Жақын маңда тағы не көруге болады
Жиі қойылатын сұрақтар
Шардарада жазда ауа райы қандай?
Шымкенттен Шардараға дейін қанша жер?
Шардарада жағажай бар ма?
Шардара бөгені қыста қата ма?
Шардара су қоймасы деген не?
Дереккөздер
Тағы оқыңыз
Алматы хайуанаттар бағы: жұмыс уақыты және Қазақстанның сирек түрлері
Аюсай: келушілер орталығы, сарқырама және соқпақ
Горельник: Медеу үстіндегі шатқал, сарқырама және соқпақ
Каменское үстірті: обсерватория, соқпақтар және Алматыға көрініс
Кіші Алматы шатқалы: Медеуден Тұйықсу мұздығына дейін
Первомай тоғандары: орны, қай жерде шомылуға болады және айлар бойынша ауа райы