Солтүстік Қазақстан облысындағы Шалқар көлі: сапардан не күтуге болады және қашан барған жөн
Айыртау ауданындағы ұзындығы шамамен 15 км болатын, оңтүстік жағасы жарқабақты әрі орманды, демалыс базалары бар тұздылау көл. Көкшетау көлдері тобына және «Көкшетау» ұлттық паркіне кіреді.
Солтүстік Қазақстан облысындағы Шалқар көлі: қай айда барған жөн
- қаңтар: болады
- ақпан: болады
- наурыз: маусым емес
- сәуір: маусым емес
- мамыр: болады
- маусым: ең қолайлы
- шілде: ең қолайлы
- тамыз: ең қолайлы
- қыркүйек: жақсы
- қазан: болады
- қараша: маусым емес
- желтоқсан: болады
Маусымнан тамызға дейін күндіз 22–23 °C болады, қыркүйек пен мамырда шомылуға салқын, ал қарашадан наурызға дейін күндізгі ең жоғары температура нөлден төмен.
Солтүстік Қазақстан облысындағы Шалқар көлі: неге бару керек
Ұзындығы 15 км Шалқар көлі
Шығысында шығанағы бар созылыңқы көл: шығанаққа кіреберістің ені 164 м, түбі тегіс, құмды әрі тасты, тереңдігі 11 м-ге дейін.
Шалқардың орманды оңтүстік жағасы
Оңтүстікте — 8 м-ге дейінгі жарқабақтар және қайың, көктерек, шырғанақ орманы. Қалған жағасы жайпақ әрі ашық, 3–4 м кертпештері бар.
Көкшетау арқылы Шалқарға
Ең жақын ірі қала — Көкшетау, түзу сызықпен шамамен 68 км. Зеренді түзу сызықпен 57 км жерде, оны Шалқармен ұштастыруға болады.
Шалқардағы жазғы маусым
Маусым–тамызда күндіз 22–23 °C, түнде 12–15 °C. Шілде ең жылы, бірақ ең жауынды ай: орта есеппен 92 мм жауын-шашын.
Шалқардың тұздылығы жазға қарай артады
Көктемгі толысудан кейін минералдануы 3,5–4,0 г/л, жазға қарай 4,5–5,0 г/л-ге жетеді. Шығыс жағаның маңында үш кішкене арал бар.
Шалқар көлі — Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданында, Көкшетау көлдері тобының батыс бөлігінде жатқан ағынсыз, тұздылау көл. Мұнда жазда, маусымнан тамызға дейін барған дұрыс: күндізгі температура шамамен 22–23 °C болады, ал оңтүстік жағада қайың мен көктерек орманы өседі. Бұл Орал маңындағы Шалқар көлі емес: Қазақстанда бұл атау жиі кездеседі.
Шалқар қандай көл және көршілерінен несімен ерекшеленеді
Шалқар — шығыс-солтүстік-шығыстан батыс-оңтүстік-батысқа қарай созылған, ұзындығы шамамен 15 км көл, шығыс шетінде шығанағы бар. Шығанаққа кіреберістің ені 164 м. Түбі тегіс, құмды әрі тасты, жағаға жақын жерде сәл лайлы. Уикипедия деректері бойынша көл «Көкшетау» ұлттық паркіне кіреді, ал жағасында демалыс базалары жұмыс істейді.
Көл туралы сандар әр дереккөзде әртүрлі, сондықтан төменде айырмашылық бар жерде екі нұсқа да берілді.
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| Ауданы | 29,6 км² (орысша Уикипедия) немесе 35,5 км² (қазақша Уикипедия) |
| Орташа тереңдігі | 5,34 м |
| Ең үлкен тереңдігі | 11 м |
| Су көлемі | 0,158 км³ (орысша) немесе 267 млн м³ (қазақша) |
| Ұзындығы | 15 км |
| Теңіз деңгейінен биіктігі | 309,7 м |
| Минералдануы | көктемгі толысудан кейін 3,5–4,0 г/л, жазда 4,5–5,0 г/л |
| Деңгейінің жылдық ауытқуы | 0,5–0,6 м |
Демалушы үшін бастысы — тереңдік пен су: көл таяз емес, ал тұздылығы жазға қарай едәуір артады. Қазақша Уикипедияға сәйкес, 1930–1960 жылдары су деңгейі бірте-бірте төмендеген; деңгей туралы жаңарақ деректер таба алмадық.
Шалқар көлі және Орал: бұл екі түрлі көл
Егер Орал маңындағы Шалқар көлін іздеген болсаңыз, бұл бет ол туралы емес. Мұнда әңгіме еліміздің солтүстігіндегі, СҚО Айыртау ауданындағы, Көкшетаудан түзу сызықпен шамамен 68 км қашықтықтағы көл жайында. Атауы қазақтың «шалқар» — «кең-байтақ» деген сөзінен шыққан және Уикипедия атап өткендей, республиканың барлық өңірінде кездеседі.
Үй брондамас бұрын облыс пен ауданды нақтылаңыз: аттас көлдерді шатастырып, басқа көлдегі базаларды іздеп жүретіндер жиі кездеседі.
Жағалары: оңтүстігінде жарқабақ, орман және үш кішкене арал
Оңтүстік жағасы тік, биіктігі 8 м-ге дейін жарқабақтары бар, қалған жағасы жайпақ, 3–4 м кертпештері бар. Орман дәл оңтүстікте өседі: қайың, көктерек, шырғанақ және басқа да ағаштар мен бұталар. Жағаның қалған бөлігі ашық, су жинау алабы ішінара жыртылған, ішінара бетегелі-селеулі даламен жабылған.
Шығыс жағаның маңында үш кішкене арал бар. Көктемде көлге солтүстік-батыстан Кой-Багир өзені құяды; орысша Уикипедия бойынша тасқын кезінде солтүстік жағалауды бойлай кең шабындық жайылмалар пайда болады. Су жағасында көлеңке мен орман керек болса, оңтүстік бетке бағыт алыңыз; суға жайпақ түсу керек болса — қалған жағаларға.
Су мен балық: алабұғасы мен ряпушкасы бар тұздылау көл
Шалқардың суы сәл тұзды. Орысша Уикипедия тұздың аз концентрациясына байланысты емдік әсер туралы жазады; көрсетілімдер мен қарсы көрсетілімдер жайлы дереккөздерде толық мәлімет жоқ, сондықтан созылмалы аурулары барларға дәрігермен кеңескен жөн.
Балықтан жергілікті түрі — алабұға. Қалғандары жерсіндірілген: ряпушка, пелядь, тұқы, алтын және күміс мөңке.
Ұлттық парк аумағындағы балық аулау ережелерін растай алмадық.
Ағыстың құрылымы туралы да дереккөздер әртүрлі. Орысша Уикипедия көлді ағынсыз деп атап, Тюнь-Тюгюр өзені оған құяды деп жазады, ағылшынша нұсқасы — Тюнь-Тюгюр оңтүстік-батыс шетінен оңтүстікке қарай ағып шығады дейді. Көл мал суаруға және Айыртау мен Шалқар ауылдарының шаруашылық қажеттеріне пайдаланылады.
Шалқар көліне қашан барған жөн
Ең қолайлы уақыт — маусымнан тамызға дейін: күндіз орта есеппен 22–23 °C, ал түнде 11–13 °C-тан төмен түспейді.
Күндіз, °C / Түнде, °C · Жауын-шашын, мм
Бұл орынның координаттары бойынша реанализден есептелген норма, метеостанция бақылауы емес.
Айлар бойынша сандар
| Ай | Күндіз, °C | Түнде, °C | Жауын-шашын, мм |
|---|---|---|---|
| Қаң | -12 | -19.3 | 16.2 |
| Ақп | -9.9 | -17.7 | 12.4 |
| Нау | -1.7 | -10 | 24.2 |
| Сәу | 10.9 | 0.6 | 34.7 |
| Мам | 18.7 | 6.1 | 45.1 |
| Мау | 22.7 | 11.2 | 46.3 |
| Шіл | 23.7 | 13.2 | 93.5 |
| Там | 23 | 11.6 | 53.1 |
| Қыр | 16.4 | 6 | 37.3 |
| Қаз | 7.3 | -0.6 | 40.6 |
| Қар | -3.6 | -9.5 | 23.1 |
| Жел | -9.6 | -16.3 | 20.7 |
Дереккөз: Open-Meteo, ERA5 reanalysis, 2011–2020
Бұл — метеостанция деректері емес, биіктігі 306 м нүкте үшін 2011–2020 жылдардағы ERA5 реанализінің есептік нормалары; биіктік көл деңгейімен дерлік сәйкес келеді. Жағадағы нақты температура есептік мәннен өзгеше болуы мүмкін.
| Кезең | Не күтуге болады |
|---|---|
| Маусым | Күндіз шамамен 22 °C, түнде шамамен 12 °C, жауын-шашын 51 мм |
| Шілде | Ең жылы (күндіз 23 °C) әрі ең жауынды ай — 92 мм |
| Тамыз | Күндіз шамамен 22 °C, түнде 13 °C, шілдеге қарағанда құрғақ |
| Қыркүйек | Күндіз 15–16 °C, түнде шамамен 8 °C — серуенге лайық, шомылуға емес |
| Мамыр | Күндіз 18 °C, түнде шамамен 7 °C, су әлі салқын |
| Қараша–наурыз | Күндізгі ең жоғары температура нөлден төмен, қаңтарда түнде шамамен −17 °C |
Шілде жылы, бірақ жауын-шашын маусымдағыдан екі есеге жуық көп: шатырда бір апта тұрсаңыз, жаңбырқап пен шатыр жабынын ала жүріңіз. Қыста мұнда аязды әрі құрғақ; базалар суық маусымда жұмыс істей ме, оны білмейміз.
Қалай жетуге және үй жалдауға болады
Ең жақын ірі қала — Көкшетау, түзу сызықпен шамамен 68 км. Петропавлға дейін түзу сызықпен шамамен 192 км, Астанаға дейін — шамамен 309 км, Қостанайға дейін — шамамен 318 км. Жолмен жүргендегі қашықтық бұдан көбірек болады.
| Қайдан | Түзу сызықпен |
|---|---|
| Көкшетау | ~68 км |
| Петропавл | ~192 км |
| Астана | ~309 км |
| Қостанай | ~318 км |
Көлдің оңтүстік-батыс шетінде, сәл оңтүстікке қарай, Айыртау ауылы, шығыс шетінде, оңтүстік-шығысқа қарай, Шалқар ауылы орналасқан. Жағада әдетте үй жалға беретін демалыс базалары бар, бірақ олардың атауын, бағасын, жұмыс маусымын және брондау мүмкіндігін растай алмадық. Автобус қатынасы мен кірме жолдардың жай-күйі де тексерілмеген: бұл сұрақтарды жолға шықпас бұрын анықтап алған жөн.
Маңайда не бар: көрші Көкшетау көлдері
Шалқарды топтағы басқа көлдер қоршап жатыр: Саумалкөл солтүстік-батысқа қарай шамамен 10 км жерде, Имантау мен Үлкен Қоскөл — шамамен 15 км (оңтүстік-батыста және солтүстікте), Жамантұз — батысқа қарай шамамен 20 км. Осылайша бір сапарда бірнеше жағалауды салыстыруға мүмкіндік бар.
Түзу сызықпен 57 км жерде — Зеренді, Көкшетау маңындағы қарағайлы шоқылар арасындағы көл; Көкшетау арқылы жүрсеңіз, оны Шалқармен ұштастыру ыңғайлы. Солтүстік көлдер мен оңтүстіктегі үлкен су айдынының арасында таңдасаңыз, Балқашпен салыстырыңыз, бірақ оған дейін түзу сызықпен шамамен 870 км екенін ескеріңіз.
Орал маңындағы көл туралы бізде жеке бет бар: Шалқар (Челкар, БҚО).
- Жағада қандай демалыс базалары жұмыс істейді, олардың бағасы мен жұмыс маусымы
- Кірме жолдардың жай-күйі және Көкшетаудан автобустардың бар-жоғы
- «Көкшетау» ұлттық паркіне кіру ақысы және келу ережелері
- Көлде әуесқой балық аулау ережелері
- Тюнь-Тюгюр өзені көлге құя ма, әлде одан ағып шыға ма: дереккөздер әртүрлі
Солтүстік Қазақстан облысындағы Шалқар көлі: сапар алдындағы кеңестер
- Үй іздесеңіз — база Орал маңындағы аттас көлде емес, СҚО-ның Айыртау ауданында екенін тексеріңіз.
- Шілдеде барсаңыз — шатыр жабыны мен жаңбырқап алыңыз: шілдеде 92 мм жауын-шашын түседі, бұл маусымдағыдан екі есеге жуық көп.
- Су жағасында көлеңке керек болса — оңтүстік жағаны таңдаңыз: онда қайың мен көктерек орманы бар, бірақ 8 м-ге дейінгі жарқабақтар да кездеседі.
- Көл «Көкшетау» ұлттық паркінде: балық аулау мен тұрақ ережелерін алдын ала нақтылаңыз, біз оларды растамадық.
Жақын маңда тағы не көруге болады
Жиі қойылатын сұрақтар
Шалқар көлі қайда орналасқан?
Орал маңындағы Шалқар көлі — осы көл ме?
Шалқар көлінде үй жалдауға бола ма?
Шалқар көлінің тереңдігі қандай және суы тұзды ма?
Шалқар көлінде қандай балық бар?
Дереккөздер
Тағы оқыңыз
Алматы хайуанаттар бағы: жұмыс уақыты және Қазақстанның сирек түрлері
Аюсай: келушілер орталығы, сарқырама және соқпақ
Горельник: Медеу үстіндегі шатқал, сарқырама және соқпақ
Каменское үстірті: обсерватория, соқпақтар және Алматыға көрініс
Кіші Алматы шатқалы: Медеуден Тұйықсу мұздығына дейін
Первомай тоғандары: орны, қай жерде шомылуға болады және айлар бойынша ауа райы