Комсомол шыңы (Нұрсұлтан): биіктігі, маршруттары, тарихы
Комсомол шыңы — Алматыдан көрінетін Іле Алатауының төрт мыңдық шыңы. 1998 жылдан бері ресми атауы — Нұрсұлтан шыңы. Бұл альпинистік шың: оған апаратын ең оңай маршруттар 2А–2Б санатында және мұздық арқылы өтеді.
- Жол
- Шымбұлақ үстінен ~14 км
- Қашан
- шіл–тамең қолайлыҚазір: маусым емес
- Биіктік
- ТЖМ тізімі бойынша 4376 м
- Тарихы
- 1998 жылдан — Нұрсұлтан шыңы
- Уақыт
- Гидпен 1–2 күн
- Маңызды
- Альпинизм: 2А–3Б, мұздық
Комсомол шыңы (Нұрсұлтан): қай айда барған жөн
қараша · қазір- қаңтар: маусым емес
- ақпан: маусым емес
- наурыз: маусым емес
- сәуір: маусым емес
- мамыр: болады
- маусым: жақсы
- шілде: ең қолайлы
- тамыз: ең қолайлы
- қыркүйек: жақсы
- қазан: болады
- қараша: маусым емес
- желтоқсан: маусым емес
Дереккөздер нақты маусым бермейді: белгілі екі альпиниада да шілдеде өткен, шаңғымен алғашқы түсу — 2015 жылғы мамырда. Қыста жету жолдарында көшкін қаупі бар, қар көп.
Комсомол шыңы (Нұрсұлтан): неге бару керек
Үш атау
1935 жылға дейін Алматы шыңы, 1935 жылғы 11 шілдеден бірінші комсомол альпиниадасынан кейін Комсомол шыңы, 1998 жылдан Нұрсұлтан шыңы. ТЖМ-нің 2026 жылғы тізімінде әлі «Пик Комсомола».
Богданович мұздығы
Сипатталған маршруттардың бәрі жарықтары мен сераклары бар Богданович мұздығына шығады. Оңтүстік-батыс жотада (2Б) шың алдында 30–40 м қар-мұз қыры бар, тістеуік керек.
Бір күнде 878 адам
2001 жылғы 8 шілдеде жаппай өрлеуге 878 адам шықты, ауа райына байланысты шыңға 170-тейі жетті (Caravan).
Шаңғымен алғашқы түсу
2015 жылғы 8 мамырда Виталий Комаров пен Игорь Подгурский шыңнан оңтүстік кулуар бойымен шаңғымен алғаш рет түсті.
Комсомол шыңы — Алматының оңтүстік-шығысындағы, қаладан көрінетін Іле (Заилий) Алатауының шыңы. 1998 жылдан бері ол ресми түрде Нұрсұлтан шыңы деп аталады. ТЖМ № 363 бұйрығына қосылған туристік маршруттар тізімінде шыңның биіктігі 4376 м, орыс Уикипедиясында 4330,9 м. Шыңға шығу — альпинистік өрлеу: оған апаратын ең оңай маршруттар 2А–2Б санатында, жол жарықтары бар Богданович мұздығы арқылы өтеді және 1–2 күн алады.
Комсомол шыңының биіктігі: 4376 бе, әлде 4330,9 м ба
Шыңның екі кең тараған биіктігі бар. Ресми ТЖМ тізімі мен альпинистік сипаттамалар 4376 м береді, орыс Уикипедиясы — 4330,9 м.
| Дереккөз | Биіктігі |
|---|---|
| ТЖМ № 363 бұйрығы, тізім, 81-тармақ | 4376 м |
| Trekking Club, маршрут сипаттамалары | 4376 м |
| Zabugorshiki, өрлеу сипаттамасы | 4376 м |
| Орыс Уикипедиясы | 4330,9 м, салыстырмалы биіктігі 298 м |
| Caravan, 2001 жыл | 4333 м |
Біздің Кіші Алматы шатқалы бетімізде де шың ТЖМ тізіміндегідей 4376 м белгісімен тұр. 45 м айырма қайдан шыққанын бұл дереккөздердің ешқайсысы түсіндірмейді, өлшеу әдістемесін де ешқайсысы жарияламайды. Жоспарлау үшін мұның маңызы аз: маршрут, жету жолы мен жабдық бұл айырмаға тәуелді емес.
Комсомол шыңы қай жерде орналасқан
Шың Іле Алатауының солтүстік беткейінде, Кіші Алматы өзенінің жоғарғы ағысы мен Талғар алабының арасындағы жотада тұр. Caravan 2001 жылы шың Талғар шатқалында деп жазған, ал Trekking Club Кіші Алматы шатқалынан Талғар асуы арқылы жету жолдарын сипаттайды. ТЖМ тізіміндегі шыңның координаттары — 43.086360, 77.120239, Комсомол асуынікі (4000 м) — 43.082810, 77.119480.
Сол тізімдегі жотадағы көршілері:
- Физкультурник шыңы — 4068 м, Физкультурник асуы — 3830 м;
- Панфиловшы батырлар шыңы — 4120 м;
- Қарлытау шыңы — 4100 м.
Үлкен Алматы шыңы (3681 м) шамамен 20 км батыста жатыр, деп атап өтеді орыс Уикипедиясы. Сол дереккөз шыңның Алматыдан, ал қаланың шыңнан көрінетінін жазады. Tengrinews гиді Нұрсұлтан шыңын Күмбел шыңына баратын жолда көрінетін шыңдардың қатарында атайды.
Бір шыңның үш атауы
Бұл шыңның атауы үш рет өзгерген, дереккөздерде үшеуі де кездеседі.
| Кезең | Атауы |
|---|---|
| 1935 жылға дейін | Алматы шыңы, Кіші Алматы шыңы |
| 1935 жылғы 11 шілде — 1998 | Комсомол шыңы |
| 1998 жылдан | Нұрсұлтан шыңы |
Шыңды бірінші комсомол альпиниадасынан кейін, 1935 жылы Комсомол шыңы деп атаған (орыс Уикипедиясы). 1998 жылы оны Қазақстанның тұңғыш президентінің құрметіне қайта атады. Маршрут рәсімдейтіндерге маңызды бір жайт: ТЖМ № 363 бұйрығының 2026 жылғы редакциясындағы тізімде шың мен оның астындағы асу ескі атаумен — «Пик Комсомола» және «Перевал Комсомола» деп жазылған. Сондықтан хабарламада екі атауды да көрсеткен дұрыс.
Жаппай өрлеулер
Шың бұрыннан альпиниадалар өтетін орын. Оған атауды 1935 жылғы бірінші комсомол альпиниадасы берді. 2001 жылғы 8 шілдеде, Тәуелсіздіктің 10 жылдығына орай, Алматы әкімдігі мен қалалық ТЖ басқармасы жаппай өрлеу ұйымдастырды: басқарманың дерегінше, оған 878 адам қатысқан, ал ауа райы қиын болғандықтан шыңға 170-тей адам ғана жеткен (Caravan). Өрлеу 14:00-де аяқталды, лагерьлер 20:00 шамасында жиналды, күні бойы төтенше оқиға болған жоқ. Қатысушылармен бірге қала әкімінің орынбасарлары да шықты, ал қатар қалалық жылдам өрлеу чемпионаты өтті. Бүгінгі күнмен салыстырсақ: 2001 жылы жаппай өрлеуді қала ұйымдастырған, ал қазір шыңға әр шығу үшін маршрут туралы жеке хабарлама керек.
Уикипедиядағы тағы бір дата: 2015 жылғы 8 мамырда Виталий Комаров пен Игорь Подгурский шыңнан оңтүстік кулуар бойымен шаңғымен алғаш рет түсті.
Комсомол шыңына апаратын маршруттар және олардың санаттары
Санаттар альпинистік маршруттардың кеңестік және қазақстандық жіктемесі бойынша берілген, онда 1А — ең оңайы, ал 6Б — ең қиыны.
| Маршрут | Санаты | Жету жолы |
|---|---|---|
| Комсомол асуына түсу маршруты | 2А | Богданович мұздығы |
| Оңтүстік-батыс жота | 2Б | Богданович мұздығынан бүйірлік морена бойымен |
| Солтүстік-батыс жота | 3Б | Талғар немесе Пионер асуы, не Шайтан шатқалы мен Абай асуы арқылы |
Оңтүстік-батыс жота, 2Б (Trekking Club). Богданович мұздығынан бүйірлік морена бойымен жотаға шығып, кең сусыма тас арқылы жартасты жандармдарға көтеріледі. Одан әрі шамамен 250 м бұзылған жартасты доғал жота, онда 5–8 м қабырғалар бар, кейін шамамен 150 м орташа жота. Шыңның алдында ұзындығы 30–40 м қар мен мұздан тұратын өткір қыр бар, оны маусымына қарай мұз не қар үстімен траверспен өтеді. Trekking Club тістеуікпен жүруге кеңес береді. Түсу — 2А маршрутымен Комсомол асуына.
Солтүстік-батыс жота, 3Б (Trekking Club). Кіші Алматы шатқалынан үш жету жолы бар, бәрі Богданович мұздығына шығарады. Маршрутта тіктігі 80°-қа дейін жететін бөліктер кездеседі, жартастар бұзылған. Шыңға шығу — шамамен 40° қар-мұз беткейі арқылы. Қыста жету жолдарында көшкін қаупі бар, қар көп.
SummitX тағы бір жолды сипаттайды: Богданович мұздығының моренасындағы бивактан мұздықтың оң тармағымен Физкультурник шыңы мен Комсомол шыңының арасындағы ершікке, одан әрі жотамен. Бивактан таңғы 6-да шығады, өрлеу 9–10 сағат алады, бұл маршрутпен алғаш өту 1936 жылғы шілдемен белгіленген.
Гидпен өрлеу қалай өтеді
Zabugorshiki өрлеуді былай сипаттайды. Бастау — Медеу мұз айдыны, аспалы жолдармен Шымбұлақтың үстіне көтерілу. Одан әрі жарықтары мен сераклары бар Богданович мұздығына, мұздың ортасындағы жартасты шығыңқы — нунатактың жанымен Комсомол асуына, сосын шыңға дейінгі соңғы, ең қиын өрлеу. Төмен сол жолмен түседі.
| Көрсеткіш | Zabugorshiki бойынша |
|---|---|
| Ұзындығы | шамамен 14 км |
| Көтерілу | 1176 м |
| Ұзақтығы | 1–2 күн |
| Жабдық | шатыр, тістеуік, мұз балта |
Гидтер шыңға шықпай, Богданович мұздығы арқылы 4000 м-дегі Комсомол асуына дейін де апарады. Бірақ бұл да мұздық: байлаусыз, тістеуіксіз және жарықтан шығара алатын адамсыз онда бармайды.
Альпинизмсіз қайда баруға болады
Шыңды жақыннан көргіңіз келсе, жабдық керек емес нүктелер бар. Биіктіктер Шымбұлақ пен Кіші Алматы шатқалы беттерінен алынды:
- Талғар асуы, 3180–3200 м — тау шаңғысы курортының ең жоғарғы нүктесі, оған Медеуден аспалы жолдар көтереді; Уикипедия бойынша барлық желімен шамамен 35 минут.
- Мыңжылқы үстірті, шамамен 3000 м — курорттан кең жолмен жаяу үш сағаттай (Tengrinews, 2020).
- Күмбел шыңы, 3280 м — Іле Алатауының қарлы шыңдарына көрініс ашатын бір күндік жорық, Tengrinews гиді олардың қатарында Нұрсұлтан шыңын да атайды.
Алматы үстіндегі шыңдар арасындағы Комсомол шыңы
Бұл шыңның көршілерінен айырмашылығын түсіну үшін оны біздің беттерде сипатталған шыңдармен салыстырған пайдалы. Деректер солардан алынды.
| Шың | Биіктігі | Маршрут түрі |
|---|---|---|
| Фурманов шыңы | 3053 м | жаяу, 7–8 сағ, жабдықсыз |
| Күмбел шыңы | ТЖМ тізімі бойынша 3280 м | күрделі трекинг, 7,5–10 сағ |
| Үлкен Алматы шыңы | 3680–3681 м | жаяу, 12–15 сағ, жазда жабдықсыз |
| Комсомол шыңы | ТЖМ тізімі бойынша 4376 м | альпинизм, 2А–3Б, мұздық |
| Талғар шыңы | 4973–5017 м | альпинизм, 3А-дан, экспедиция |
Қала үстіндегі жаяу шыңдардың ешқайсысы мұздыққа шықпайды. Комсомол шыңы бұл қатарда альпинизм қажет болатын алғашқы шың, ал оған жету жолдары Талғардағыдай бірнеше күндік жолдан емес, Шымбұлақ көтергіштерінің үстінен басталады. Қалаға жақындығы алдамшы: маршрут санаты одан төмендемейді.
Маусым және биіктіктегі ауа райы
Бұл шың үшін нақты альпинистік маусым дереккөздерде жоқ. Бағдар мынадай: белгілі екі жаппай альпиниада да шілдеде өткен (1935 және 2001 жылдар), ал шаңғымен алғашқы түсу — 2015 жылғы мамырдың басында. Trekking Club бойынша қыста жету жолдарында көшкін қаупі бар, қар көп.
Өрлеудің нәтижесін ауа райы шешеді: 2001 жылы 878 адамның шыңға 170-тейі ғана жетуінің себебі де ауа райы болды. Биіктік бойынша температура Алматы тауларындағы ауа райы бетінде талданған. Шымбұлақ маңындағы көшкін жағдайын курорт қызметі жариялайды, ал ТЖМ қалың қардан кейін шығуды 2–3 күнге шегеруге кеңес береді.
Қауіпсіздік және хабарлау
- Маршрут туралы хабарлау. Комсомол шыңы (81-тармақ) мен Комсомол асуы (80-тармақ) ТЖМ № 363 бұйрығының тізімінде бар. Хабарламаны eQonaq, аумақтық органның поштасы немесе 112 арқылы береді.
- Мұздық. Богданович мұздығында жарықтар мен сераклар бар (Zabugorshiki), сондықтан онда тек байлаумен жүреді.
- Биіктік. Шымбұлақ базасынан (2260 м) шыңға дейін 2000 м-ден астам биіктік, оның 1176 м-і көтергіштердің үстінен жаяу, 1–2 күнде. 3000 м-ден жоғары болмаған болсаңыз, аласа шыңдардан бастаңыз.
- Байланыс пен құтқарушылар. Бірыңғай нөмір 112, Алматы ТЖД құтқару қызметі — 109. Жалпы ережелер — қауіпсіздік бөлімінде.
Комсомол шыңы (Нұрсұлтан): сапар алдындағы кеңестер
- Маршрут туралы хабарламада екі атауды да жазыңыз: ТЖМ № 363 тізімінде шың «Пик Комсомола» деп тұр.
- Массивті альпинизмсіз көру үшін аспалы жолдармен Талғар асуына (3180–3200 м) көтеріліңіз.
- Богданович мұздығымен тек байлаумен және тістеуікпен жүріңіз: онда жарықтар мен сераклар бар.
Жақын маңда тағы не көруге болады
Кіші Алматы шатқалы Кіші Алматы шатқалы — Кіші Алматы өзенінің қаладан Тұйықсу мұздығына дейінгі аңғары. Бір жол мен …
Шымбұлақ Алматы орталығынан оңтүстікке қарай 25 км-дей жердегі тау шаңғысы курорты: төменгі бекеті 2260 м …
- Күмбел шыңы Күмбел — Алматы үстіндегі орманы жоқ шың, ТЖМ тізімі бойынша биіктігі 3280 м. Бұл қаладан бір …
Талғар шыңы Алматы қорығындағы үш басты массив, Іле Алатауының ең биік нүктесі: қазіргі деректер бойынша …
Жиі қойылатын сұрақтар
Комсомол шыңының биіктігі қанша?
Комсомол шыңы қазір қалай аталады?
Комсомол шыңына альпинистік тәжірибесіз шығуға бола ма?
Комсомол шыңына шығу қанша уақыт алады?
Комсомол шыңы қай жерден көрінеді?
Комсомол шыңына шығу туралы хабарлау керек пе?
Дереккөздер
- Пик Нурсултан — Википедия
- Приказ МЧС РК № 363, перечень маршрутов, ред. 12.07.2026 (зеркало zakon.uchet.kz)
- Peak Komsomol, south-western ridge, 2B — Trekking Club
- Peak Komsomol, north-western ridge, 3B — Trekking Club
- Route description: from the ridge — SummitX
- Komsomol Peak ascent — Zabugorshiki
- 8 июля в Алматы состоялось массовое восхождение на пик Комсомола — Караван, 09.07.2001
- Kumbel — Tengrinews guide
- Лавинная безопасность — Шымбулак
- Лавинная обстановка: рекомендации МЧС — gov.kz, 18.02.2026
Тағы оқыңыз
Кіші Алматы шатқалы: Медеуден Тұйықсу мұздығына дейін
Шымбұлақ: Медеу үстіндегі тау шаңғысы курорты және Талғар асуы
Үлкен Алматы шыңы: 2026 жылы Үлкен Алматы көлінің үстіне көтерілу
Алакөл көлі: қайда орналасқан, ай сайынғы ауа райы, жағалаулар
Алматыдағы Ремизовка: шатқал, Асқартау шағынауданы және Көкжайлауға соқпақ
Арал қаласы: Арал жағасындағы қала — ауа райы, пойыздар, кемелер зираты