charyn.kz Қазақстан табиғаты бойынша тәуелсіз жол сілтеуші

Комсомол шыңы (Нұрсұлтан): биіктігі, маршруттары, тарихы

Комсомол шыңы — Алматыдан көрінетін Іле Алатауының төрт мыңдық шыңы. 1998 жылдан бері ресми атауы — Нұрсұлтан шыңы. Бұл альпинистік шың: оған апаратын ең оңай маршруттар 2А–2Б санатында және мұздық арқылы өтеді.

Жол
Шымбұлақ үстінен ~14 км
Қашан
шіл–тамең қолайлыҚазір: маусым емес
Биіктік
ТЖМ тізімі бойынша 4376 м
Тарихы
1998 жылдан — Нұрсұлтан шыңы
Уақыт
Гидпен 1–2 күн
Маңызды
Альпинизм: 2А–3Б, мұздық

Комсомол шыңы (Нұрсұлтан): қай айда барған жөн

қараша · қазір
  1. қаңтар: маусым емес
  2. ақпан: маусым емес
  3. наурыз: маусым емес
  4. сәуір: маусым емес
  5. мамыр: болады
  6. маусым: жақсы
  7. шілде: ең қолайлы
  8. тамыз: ең қолайлы
  9. қыркүйек: жақсы
  10. қазан: болады
  11. қараша: маусым емес
  12. желтоқсан: маусым емес

Дереккөздер нақты маусым бермейді: белгілі екі альпиниада да шілдеде өткен, шаңғымен алғашқы түсу — 2015 жылғы мамырда. Қыста жету жолдарында көшкін қаупі бар, қар көп.

Комсомол шыңы (Нұрсұлтан): неге бару керек

Үш атау

1935 жылға дейін Алматы шыңы, 1935 жылғы 11 шілдеден бірінші комсомол альпиниадасынан кейін Комсомол шыңы, 1998 жылдан Нұрсұлтан шыңы. ТЖМ-нің 2026 жылғы тізімінде әлі «Пик Комсомола».

Богданович мұздығы

Сипатталған маршруттардың бәрі жарықтары мен сераклары бар Богданович мұздығына шығады. Оңтүстік-батыс жотада (2Б) шың алдында 30–40 м қар-мұз қыры бар, тістеуік керек.

Бір күнде 878 адам

2001 жылғы 8 шілдеде жаппай өрлеуге 878 адам шықты, ауа райына байланысты шыңға 170-тейі жетті (Caravan).

Шаңғымен алғашқы түсу

2015 жылғы 8 мамырда Виталий Комаров пен Игорь Подгурский шыңнан оңтүстік кулуар бойымен шаңғымен алғаш рет түсті.

Комсомол шыңы — Алматының оңтүстік-шығысындағы, қаладан көрінетін Іле (Заилий) Алатауының шыңы. 1998 жылдан бері ол ресми түрде Нұрсұлтан шыңы деп аталады. ТЖМ № 363 бұйрығына қосылған туристік маршруттар тізімінде шыңның биіктігі 4376 м, орыс Уикипедиясында 4330,9 м. Шыңға шығу — альпинистік өрлеу: оған апаратын ең оңай маршруттар 2А–2Б санатында, жол жарықтары бар Богданович мұздығы арқылы өтеді және 1–2 күн алады.

Комсомол шыңына жету сызбасы: 2260 м-дегі Шымбұлақ базасынан Талғар асуы мен Богданович мұздығы арқылы 4000 м-дегі Комсомол асуына және 4376 м-дегі шыңға дейін

Комсомол шыңының биіктігі: 4376 бе, әлде 4330,9 м ба

Шыңның екі кең тараған биіктігі бар. Ресми ТЖМ тізімі мен альпинистік сипаттамалар 4376 м береді, орыс Уикипедиясы — 4330,9 м.

ДереккөзБиіктігі
ТЖМ № 363 бұйрығы, тізім, 81-тармақ4376 м
Trekking Club, маршрут сипаттамалары4376 м
Zabugorshiki, өрлеу сипаттамасы4376 м
Орыс Уикипедиясы4330,9 м, салыстырмалы биіктігі 298 м
Caravan, 2001 жыл4333 м

Біздің Кіші Алматы шатқалы бетімізде де шың ТЖМ тізіміндегідей 4376 м белгісімен тұр. 45 м айырма қайдан шыққанын бұл дереккөздердің ешқайсысы түсіндірмейді, өлшеу әдістемесін де ешқайсысы жарияламайды. Жоспарлау үшін мұның маңызы аз: маршрут, жету жолы мен жабдық бұл айырмаға тәуелді емес.

Комсомол шыңы қай жерде орналасқан

Шың Іле Алатауының солтүстік беткейінде, Кіші Алматы өзенінің жоғарғы ағысы мен Талғар алабының арасындағы жотада тұр. Caravan 2001 жылы шың Талғар шатқалында деп жазған, ал Trekking Club Кіші Алматы шатқалынан Талғар асуы арқылы жету жолдарын сипаттайды. ТЖМ тізіміндегі шыңның координаттары — 43.086360, 77.120239, Комсомол асуынікі (4000 м) — 43.082810, 77.119480.

Сол тізімдегі жотадағы көршілері:

  • Физкультурник шыңы — 4068 м, Физкультурник асуы — 3830 м;
  • Панфиловшы батырлар шыңы — 4120 м;
  • Қарлытау шыңы — 4100 м.

Үлкен Алматы шыңы (3681 м) шамамен 20 км батыста жатыр, деп атап өтеді орыс Уикипедиясы. Сол дереккөз шыңның Алматыдан, ал қаланың шыңнан көрінетінін жазады. Tengrinews гиді Нұрсұлтан шыңын Күмбел шыңына баратын жолда көрінетін шыңдардың қатарында атайды.

Бір шыңның үш атауы

Бұл шыңның атауы үш рет өзгерген, дереккөздерде үшеуі де кездеседі.

КезеңАтауы
1935 жылға дейінАлматы шыңы, Кіші Алматы шыңы
1935 жылғы 11 шілде — 1998Комсомол шыңы
1998 жылданНұрсұлтан шыңы

Шыңды бірінші комсомол альпиниадасынан кейін, 1935 жылы Комсомол шыңы деп атаған (орыс Уикипедиясы). 1998 жылы оны Қазақстанның тұңғыш президентінің құрметіне қайта атады. Маршрут рәсімдейтіндерге маңызды бір жайт: ТЖМ № 363 бұйрығының 2026 жылғы редакциясындағы тізімде шың мен оның астындағы асу ескі атаумен — «Пик Комсомола» және «Перевал Комсомола» деп жазылған. Сондықтан хабарламада екі атауды да көрсеткен дұрыс.

Жаппай өрлеулер

Шың бұрыннан альпиниадалар өтетін орын. Оған атауды 1935 жылғы бірінші комсомол альпиниадасы берді. 2001 жылғы 8 шілдеде, Тәуелсіздіктің 10 жылдығына орай, Алматы әкімдігі мен қалалық ТЖ басқармасы жаппай өрлеу ұйымдастырды: басқарманың дерегінше, оған 878 адам қатысқан, ал ауа райы қиын болғандықтан шыңға 170-тей адам ғана жеткен (Caravan). Өрлеу 14:00-де аяқталды, лагерьлер 20:00 шамасында жиналды, күні бойы төтенше оқиға болған жоқ. Қатысушылармен бірге қала әкімінің орынбасарлары да шықты, ал қатар қалалық жылдам өрлеу чемпионаты өтті. Бүгінгі күнмен салыстырсақ: 2001 жылы жаппай өрлеуді қала ұйымдастырған, ал қазір шыңға әр шығу үшін маршрут туралы жеке хабарлама керек.

Уикипедиядағы тағы бір дата: 2015 жылғы 8 мамырда Виталий Комаров пен Игорь Подгурский шыңнан оңтүстік кулуар бойымен шаңғымен алғаш рет түсті.

Комсомол шыңына апаратын маршруттар және олардың санаттары

Санаттар альпинистік маршруттардың кеңестік және қазақстандық жіктемесі бойынша берілген, онда 1А — ең оңайы, ал 6Б — ең қиыны.

МаршрутСанатыЖету жолы
Комсомол асуына түсу маршруты2АБогданович мұздығы
Оңтүстік-батыс жота2ББогданович мұздығынан бүйірлік морена бойымен
Солтүстік-батыс жота3БТалғар немесе Пионер асуы, не Шайтан шатқалы мен Абай асуы арқылы

Оңтүстік-батыс жота, 2Б (Trekking Club). Богданович мұздығынан бүйірлік морена бойымен жотаға шығып, кең сусыма тас арқылы жартасты жандармдарға көтеріледі. Одан әрі шамамен 250 м бұзылған жартасты доғал жота, онда 5–8 м қабырғалар бар, кейін шамамен 150 м орташа жота. Шыңның алдында ұзындығы 30–40 м қар мен мұздан тұратын өткір қыр бар, оны маусымына қарай мұз не қар үстімен траверспен өтеді. Trekking Club тістеуікпен жүруге кеңес береді. Түсу — 2А маршрутымен Комсомол асуына.

Солтүстік-батыс жота, 3Б (Trekking Club). Кіші Алматы шатқалынан үш жету жолы бар, бәрі Богданович мұздығына шығарады. Маршрутта тіктігі 80°-қа дейін жететін бөліктер кездеседі, жартастар бұзылған. Шыңға шығу — шамамен 40° қар-мұз беткейі арқылы. Қыста жету жолдарында көшкін қаупі бар, қар көп.

SummitX тағы бір жолды сипаттайды: Богданович мұздығының моренасындағы бивактан мұздықтың оң тармағымен Физкультурник шыңы мен Комсомол шыңының арасындағы ершікке, одан әрі жотамен. Бивактан таңғы 6-да шығады, өрлеу 9–10 сағат алады, бұл маршрутпен алғаш өту 1936 жылғы шілдемен белгіленген.

Гидпен өрлеу қалай өтеді

Zabugorshiki өрлеуді былай сипаттайды. Бастау — Медеу мұз айдыны, аспалы жолдармен Шымбұлақтың үстіне көтерілу. Одан әрі жарықтары мен сераклары бар Богданович мұздығына, мұздың ортасындағы жартасты шығыңқы — нунатактың жанымен Комсомол асуына, сосын шыңға дейінгі соңғы, ең қиын өрлеу. Төмен сол жолмен түседі.

КөрсеткішZabugorshiki бойынша
Ұзындығышамамен 14 км
Көтерілу1176 м
Ұзақтығы1–2 күн
Жабдықшатыр, тістеуік, мұз балта

Гидтер шыңға шықпай, Богданович мұздығы арқылы 4000 м-дегі Комсомол асуына дейін де апарады. Бірақ бұл да мұздық: байлаусыз, тістеуіксіз және жарықтан шығара алатын адамсыз онда бармайды.

Альпинизмсіз қайда баруға болады

Шыңды жақыннан көргіңіз келсе, жабдық керек емес нүктелер бар. Биіктіктер Шымбұлақ пен Кіші Алматы шатқалы беттерінен алынды:

  • Талғар асуы, 3180–3200 м — тау шаңғысы курортының ең жоғарғы нүктесі, оған Медеуден аспалы жолдар көтереді; Уикипедия бойынша барлық желімен шамамен 35 минут.
  • Мыңжылқы үстірті, шамамен 3000 м — курорттан кең жолмен жаяу үш сағаттай (Tengrinews, 2020).
  • Күмбел шыңы, 3280 м — Іле Алатауының қарлы шыңдарына көрініс ашатын бір күндік жорық, Tengrinews гиді олардың қатарында Нұрсұлтан шыңын да атайды.

Алматы үстіндегі шыңдар арасындағы Комсомол шыңы

Бұл шыңның көршілерінен айырмашылығын түсіну үшін оны біздің беттерде сипатталған шыңдармен салыстырған пайдалы. Деректер солардан алынды.

ШыңБиіктігіМаршрут түрі
Фурманов шыңы3053 мжаяу, 7–8 сағ, жабдықсыз
Күмбел шыңыТЖМ тізімі бойынша 3280 мкүрделі трекинг, 7,5–10 сағ
Үлкен Алматы шыңы3680–3681 мжаяу, 12–15 сағ, жазда жабдықсыз
Комсомол шыңыТЖМ тізімі бойынша 4376 мальпинизм, 2А–3Б, мұздық
Талғар шыңы4973–5017 мальпинизм, 3А-дан, экспедиция

Қала үстіндегі жаяу шыңдардың ешқайсысы мұздыққа шықпайды. Комсомол шыңы бұл қатарда альпинизм қажет болатын алғашқы шың, ал оған жету жолдары Талғардағыдай бірнеше күндік жолдан емес, Шымбұлақ көтергіштерінің үстінен басталады. Қалаға жақындығы алдамшы: маршрут санаты одан төмендемейді.

Маусым және биіктіктегі ауа райы

Бұл шың үшін нақты альпинистік маусым дереккөздерде жоқ. Бағдар мынадай: белгілі екі жаппай альпиниада да шілдеде өткен (1935 және 2001 жылдар), ал шаңғымен алғашқы түсу — 2015 жылғы мамырдың басында. Trekking Club бойынша қыста жету жолдарында көшкін қаупі бар, қар көп.

Өрлеудің нәтижесін ауа райы шешеді: 2001 жылы 878 адамның шыңға 170-тейі ғана жетуінің себебі де ауа райы болды. Биіктік бойынша температура Алматы тауларындағы ауа райы бетінде талданған. Шымбұлақ маңындағы көшкін жағдайын курорт қызметі жариялайды, ал ТЖМ қалың қардан кейін шығуды 2–3 күнге шегеруге кеңес береді.

Қауіпсіздік және хабарлау

  • Маршрут туралы хабарлау. Комсомол шыңы (81-тармақ) мен Комсомол асуы (80-тармақ) ТЖМ № 363 бұйрығының тізімінде бар. Хабарламаны eQonaq, аумақтық органның поштасы немесе 112 арқылы береді.
  • Мұздық. Богданович мұздығында жарықтар мен сераклар бар (Zabugorshiki), сондықтан онда тек байлаумен жүреді.
  • Биіктік. Шымбұлақ базасынан (2260 м) шыңға дейін 2000 м-ден астам биіктік, оның 1176 м-і көтергіштердің үстінен жаяу, 1–2 күнде. 3000 м-ден жоғары болмаған болсаңыз, аласа шыңдардан бастаңыз.
  • Байланыс пен құтқарушылар. Бірыңғай нөмір 112, Алматы ТЖД құтқару қызметі — 109. Жалпы ережелер — қауіпсіздік бөлімінде.
Әлі тексерілмеген Шыңның өзіне алғаш кім және қашан шыққанын дереккөздерден таппадық: SummitX 1936 жылғы шілдемен маршруттардың біреуін ғана белгілейді. Шымбұлақ пен Талғар асуы арқылы өтетін жолда ұлттық парк ақысы алына ма, оны да растай алмадық.

Комсомол шыңы (Нұрсұлтан): сапар алдындағы кеңестер

  1. Маршрут туралы хабарламада екі атауды да жазыңыз: ТЖМ № 363 тізімінде шың «Пик Комсомола» деп тұр.
  2. Массивті альпинизмсіз көру үшін аспалы жолдармен Талғар асуына (3180–3200 м) көтеріліңіз.
  3. Богданович мұздығымен тек байлаумен және тістеуікпен жүріңіз: онда жарықтар мен сераклар бар.

Жақын маңда тағы не көруге болады

Жиі қойылатын сұрақтар

Комсомол шыңының биіктігі қанша?
4376 м: ТЖМ № 363 бұйрығына қосылған тізімде (81-тармақ) және Trekking Club-тың альпинистік сипаттамаларында осылай жазылған. Орыс Уикипедиясы 4330,9 м және 298 м салыстырмалы биіктік береді, ал Caravan 2001 жылы 4333 м деп жазған.
Комсомол шыңы қазір қалай аталады?
Нұрсұлтан шыңы. 1935 жылға дейін шыңды Алматы немесе Кіші Алматы шыңы деп атаған, 1935 жылғы 11 шілдеде бірінші комсомол альпиниадасынан кейін Комсомол шыңы, ал 1998 жылы Нұрсұлтан шыңы деп атады. ТЖМ № 363 тізімінде ол әлі де «Пик Комсомола» деп жазылған.
Комсомол шыңына альпинистік тәжірибесіз шығуға бола ма?
Жоқ. Ең оңай маршруттар 2А және 2Б санатында, жол жарықтары бар Богданович мұздығы арқылы өтеді, шың жотасында қар мен мұздан тұратын өткір қыр бар, Trekking Club онда тістеуік (кошка) керек дейді. Жабдық, дағды және тәжірибелі жетекші қажет.
Комсомол шыңына шығу қанша уақыт алады?
Zabugorshiki сипаттамасы бойынша, Шымбұлақ көтергіштерінің үстінен гидпен шығу 1–2 күн алады: шамамен 14 км және 1176 м көтерілу, шатырда түнейді. SummitX бойынша бір маршрутпен Богданович мұздығының моренасындағы бивактан шыңға шығудың өзі 9–10 сағат.
Комсомол шыңы қай жерден көрінеді?
Орыс Уикипедиясы шың Алматыдан, ал қала шыңнан көрінетінін жазады. Tengrinews гиді Күмбел шыңына баратын жолда көрінетін шыңдардың арасында Нұрсұлтан шыңын атайды.
Комсомол шыңына шығу туралы хабарлау керек пе?
Иә: Комсомол шыңы мен Комсомол асуы (81 және 80-тармақтар) ТЖМ № 363 бұйрығының тізімінде бар, оларға eQonaq, аумақтық органның поштасы немесе 112 арқылы маршрут туралы хабарлау талабы қолданылады.

Дереккөздер

  • Пик Нурсултан — Википедия
  • Приказ МЧС РК № 363, перечень маршрутов, ред. 12.07.2026 (зеркало zakon.uchet.kz)
  • Peak Komsomol, south-western ridge, 2B — Trekking Club
  • Peak Komsomol, north-western ridge, 3B — Trekking Club
  • Route description: from the ridge — SummitX
  • Komsomol Peak ascent — Zabugorshiki
  • 8 июля в Алматы состоялось массовое восхождение на пик Комсомола — Караван, 09.07.2001
  • Kumbel — Tengrinews guide
  • Лавинная безопасность — Шымбулак
  • Лавинная обстановка: рекомендации МЧС — gov.kz, 18.02.2026

Тағы оқыңыз