Қатутау — Алтынемелдің шығысындағы қатқан лава таулары: қай айда барған жөн
- қаңтар: маусым емес
- ақпан: маусым емес
- наурыз: болады
- сәуір: жақсы
- мамыр: ең қолайлы
- маусым: жақсы
- шілде: жақсы
- тамыз: жақсы
- қыркүйек: ең қолайлы
- қазан: жақсы
- қараша: болады
- желтоқсан: маусым емес
Ұсынылатын кезең — сәуір–қазан; мамыр мен қыркүйек ең жұмсақ айлар, қарашадан наурызға дейін биіктікте түнде −12 °C-қа дейін аяз болады.
Қатутау — Алтынемелдің шығысындағы қатқан лава таулары: неге бару керек
Қатутаудың лава күмбездері
Жотаның шығыс және батыс бөліктерінде екі палеожанартау бар. Лава мен күл қабаттары кезектесіп келеді, кей жерлерде қалыңдығы 100 м-ге жетеді.
Тетис мұхитының түбі
Жолбарыс тауларында көне Тетис мұхиты түбінің шөгінді жыныстары сақталған, ал қыраттардың өзі соңғы екі миллион жыл бойы көтеріліп келеді.
Алтынемел бағытындағы Қатутау
Әнші бархан түзу сызықпен шамамен 59 км, Жаркент-Арасан 53 км жерде. Алматыдан түзу сызықпен шамамен 210 км, жолдағы уақытты тексермедік.
Қатутаудағы мамыр мен қыркүйек
ERA5 есептеулері бойынша күндіз шамамен 19 °C, түнде 7–8 °C, жауын-шашын аз. Баруға ұсынылатын маусым — сәуірден қазанға дейін.
Қатутаудағы тыныштық пен түн
Ағылшынша Уикипедия қолайлы акустикалық ортаны атап өтіп, тамашалау тәуліктің кез келген уақытында, соның ішінде түнде де қызықты екенін жазады.
Қатутау — Алтынемелдің шығысындағы қатқан лава таулары суреттерде
Саяхатшылардың нақты фотолары (Pexels, Unsplash, Wikimedia Commons): авторы мен лицензиясы әр кадрдың жазбасында.
Қатутау — «Алтынемел» ұлттық паркінің шығыс бөлігіндегі, Кербұлақ ауданындағы жанартау таулары. Олар екі көне жанартаудың қатқан лавасы мен күлінен түзілген, Уикипедия дерегі бойынша ең биік нүктесі — 1 720 м. Мұнда геология мен тыныштық үшін бару керек: ұсынылатын маусым — сәуірден қазанға дейін.
Қатутау деген не
Айналасы Іле аңғарының құрғақ жазықтары болғанымен, Қатутау құмды шөл емес, жанартаудан пайда болған жота. Атауы «қатал таулар» деп аударылады. Қазақша Уикипедия бойынша жота оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 45 км-ге созылып жатыр, ені 10–20 км, Жетісу (Жоңғар) Алатауының оңтүстік сілемдеріне жатады.
Солтүстігінде таулар Қоғалы таумаралық аңғарына шығады, оңтүстігінде Достар және Ақтау таулары арқылы Іле өзенінің аңғарына түседі. Тектоникамен көтерілген жотаның орта бөлігінде бұлақтар көп.
| Көрсеткіш | Белгілі дерек |
|---|---|
| Орналасуы | «Алтынемел» ұлттық паркінің шығысы, Кербұлақ ауданы (қазақша Уикипедия Панфилов ауданын да қосады) |
| Ең биік нүктесі | 1 720 м (орысша және ағылшынша Уикипедия) немесе 1 630 м (қазақша) |
| Ұзындығы | шамамен 45 км, ені 10–20 км |
| Жыныстардың жасы | пермь кезеңі, кей жерлерде триас интрузиялары |
| Ұсынылатын маусым | сәуір — қазан |
Биіктік деректерінің айырмасы 100 м-ге жуық: жай сапар үшін бұл маңызды емес, бірақ шыңға шығуды жоспарласаңыз, бір санға емес, осы аралыққа сүйеніңіз.
Екі жанартаудың лавасынан түзілген таулар
Қатутаудың басты ерекшелігі — жанартау әрекетінің көзге көрініп тұрған іздері. Жотаның шығыс және батыс бөліктерінде екі палеожанартау бөлініп көрсетіледі, ең жиі кездесетін бедер пішіні — ірі лава күмбездері. Атқылаулар өте қуатты болған: сынықтарға толы қызған бұлттар мен ауыр көшкіндер үлкен аумақтарды басып қалған.
Жыныстары — лава, туф, риолит, андезит, дацит, диабаз және базальт. Бомба-күл және лава ағындары қалыңдығы әртүрлі, кейде 100 м-ге дейін жететін қабаттар болып кезектеседі. Кей жерлерде оларды граниттер, диориттер мен габбро жарып шыққан. Орысша Уикипедия маңайдағы балшық жанартауларының қалдықтарын да атайды.
Саяхатшы үшін мұның мәнісі мынау: мұнда бір нысанды емес, түсі мен құрылымы әртүрлі қабаттары жай көзге көрінетін беткейлер мен жалаңаштанған жыныстарды тамашалайды. Геологияға қызығсаңыз, асығыс аялдамаға емес, баяу серуенге уақыт бөліңіз.
Бөктердегі Жолбарыс таулары
Қатутаудың оңтүстік-шығыс бөктеріндегі қыраттарды өздерін құрайтын балшықтардың түсіне байланысты Жолбарыс таулары деп атайды. Ағылшынша Уикипедия бойынша бұл қыраттар соңғы екі миллион жыл бойы көтеріліп келеді, оларда көне Тетис мұхиты түбінің шөгінді жыныстары сақталған.
Жыныс өте морт, кез келген физикалық әсерден үгіліп кетеді. Су мен жел одан ғажайып пішіндер қашап шығарған. Бұдан қарапайым ереже шығады: мүжілген қалдық жартастарға өрмелемеңіз және естелікке кесек сындырып алмаңыз — мыңдаған жыл бойы қалыптасқан пішін бір қадамнан бұзылады.
Қалай жетуге болады және картада қай жерде
Қатутау Талдықорғаннан түзу сызықпен шамамен 111 км, Қонаевтан 171 км, Алматыдан 210 км жерде орналасқан. Бұл — түзу сызық бойынша қашықтық: жол едәуір ұзағырақ болады, ал оның жай-күйі мен кіреберіс бағытын біз растай алмадық.
Таулар «Алтынемел» ұлттық паркінің құрамына кіреді, сондықтан сапарды парктің басқа нысандарымен қоса жоспарлаған жөн. Қатутаудан Әнші барханға дейін түзу сызықпен шамамен 59 км, Жаркент-Арасан бұлақтарына дейін шамамен 53 км. Түзу сызықпен алғанның өзінде қашықтық аз емес, ал жолдағы уақытты растай алмадық, сондықтан сапарға уақытты молырақ бөліңіз.
Паркке кіру ережелерін, рұқсаттар мен құнын тексере алмадық: оларды «Алтынемел» әкімшілігінен алдын ала нақтылаңыз.
Қатутауға қашан бару керек
Ұсынылатын бару кезеңі — сәуірден қазанға дейін, мұны климаттық деректер де растайды.
Күндіз, °C / Түнде, °C · Жауын-шашын, мм
Бұл реанализден есептелген норма, метеостанция бақылауы емес. Температура ERA5-Land деректерінен (тор шамамен 9 км), жауын-шашын ERA5-тен: бұл тау станциясының емес, шамамен 25 км ұяшықтың мәні, сондықтан таудағы жауын-шашынның артуын көрсетпеуі мүмкін.
Айлар бойынша сандар
| Ай | Күндіз, °C | Түнде, °C | Жауын-шашын, мм |
|---|---|---|---|
| Қаң | -3.8 | -12.2 | 8.2 |
| Ақп | -2 | -10.9 | 8.4 |
| Нау | 6.7 | -3.8 | 12.5 |
| Сәу | 14.2 | 2.6 | 28.5 |
| Мам | 19.1 | 7 | 31.8 |
| Мау | 22.8 | 11.4 | 42.7 |
| Шіл | 25.8 | 14 | 24.8 |
| Там | 24.4 | 12.8 | 20.3 |
| Қыр | 19 | 7.6 | 13.5 |
| Қаз | 10.6 | 0.5 | 15.2 |
| Қар | 1.8 | -6.1 | 23.1 |
| Жел | -2.3 | -10.1 | 10.6 |
Дереккөз: Open-Meteo: ERA5-Land (temperature) and ERA5 (precipitation), 2011–2020
Сандар — метеостанция бақылаулары емес, шамамен 1 604 м биіктіктегі нүкте үшін ERA5 реанализінің 2011–2020 жылдардағы есептік нормалары. Нүкте шыңдармен шамалас биіктікте жатыр, сондықтан төменгі бөктерлер мен жазықта күндіз жылырақ болуы ықтимал.
| Кезең | Күндіз | Түнде | Не күтуге болады |
|---|---|---|---|
| Сәуір | шамамен 14 °C | шамамен 3 °C | салқын, түндер нөлге жақын |
| Мамыр | шамамен 19 °C | шамамен 7 °C | серуенге қолайлы |
| Маусым — тамыз | 23–26 °C | 12–14 °C | жылы, маусым ең ылғалды ай (шамамен 43 мм) |
| Қыркүйек | шамамен 19 °C | шамамен 8 °C | құрғақ әрі жұмсақ |
| Қазан | шамамен 11 °C | шамамен 1 °C | түндер суық |
| Қараша — наурыз | −4-тен 7 °C-қа дейін | −12 °C-қа дейін | қыс, ұсынылатын маусымнан тыс |
Есептеулер бойынша мамыр мен қыркүйек ең жұмсақ айлар: күндіз шамамен 19 °C, жауын-шашын шамамен 32 және 14 мм. Жазда есептеулер бойынша күндіз 23–26 °C. Жылына шамамен 240 мм жауын-шашын түседі, яғни өңір жыл бойы құрғақ, суды өзіңізбен ала жүру керек.
Тыныштық пен түнгі аспан
Ағылшынша Уикипедия бойынша Қатутаудың акустикалық ортасы қолайлы — тыныштық пен табиғат дыбыстары басым, ал тамашалау тәуліктің кез келген уақытында, соның ішінде түнде де қызықты. Бұл бір күнде барып қайтудан гөрі маңайда түнеп қалудың пайдасына дәлел.
Түнгі температураны ескеріңіз: есептеулер бойынша мамыр мен қыркүйекте де шамамен 7–8 °C, сәуір мен қазанда нөлге жуық. Түнеуге рұқсат бар-жоғын және парктің қай жерлерінде екенін растай алмадық.
Өсімдіктер мен су
Қазақша Уикипедия бойынша таумаралық жазықтардың бозғылт-қоңыр топырағында бұталар арасында бұйырғын, жусан, ши және басқа өсімдіктер өседі.
Жотаның орта бөлігінде бұлақтар бар, бірақ олардың суы ішуге жарамды ма, білмейміз. Оларға су көзі ретінде сенім артуға болмайды.
- «Алтынемел» ұлттық паркіне кіру ережелері, рұқсаттар және бару құны
- Қатутау мен Жолбарыс тауларына апаратын жолдардың жай-күйі және кіреберіс бағыты
- Түнеуге және тәуліктің қараңғы уақытында баруға рұқсат бар-жоғы
- Жотаның орта бөлігіндегі бұлақтар суының ішуге жарамдылығы
- Таулар бойынша белгіленген соқпақтар немесе бағыттар бар-жоғы
Қатутау — Алтынемелдің шығысындағы қатқан лава таулары: сапар алдындағы кеңестер
- Жолбарыс тауларының қалдық жартастарына шықпаңыз: балшықты жыныс кез келген әсерден үгіліп, аяқ астында бұзылады.
- Су ала жүріңіз: жылына шамамен 270 мм жауын-шашын түседі, ал жергілікті бұлақтар суының жарамдылығын растай алмадық.
- Мамыр мен қыркүйекте де жылы киім алыңыз: есептеулер бойынша шамамен 1 600 м биіктікте түнде небәрі 7–8 °C.
- Қатутауды Әнші бархан сапарымен бірге жоспарлаңыз: екеуі де «Алтынемелде», бір-бірінен түзу сызықпен шамамен 59 км жерде.
Жақын маңда тағы не көруге болады
Жиі қойылатын сұрақтар
Қатутау жотасы қай жерде орналасқан?
Қатутаудың биіктігі қандай?
Қатутау — жанартау ма?
Қатутаудың жанындағы Жолбарыс таулары деген не?
Қатутау мен Әнші барханды бір сапарда көруге бола ма?
Дереккөздер
Тағы оқыңыз
Бесшатыр: Іле жағасындағы 31 қорғаннан тұратын сақ некрополі- Қазақстан шөлдері: бархандарды, бор жарларын және тартылған теңізді қайдан көруге болады
Таңбалы тас — Іле жағасындағы ашық аспан астындағы будда «ғибадатханасы»
Іле өзені: Тянь-Шаньнан Балқашқа дейінгі жол, су саяхаты және атырау
Алтынемел-
Алтынемелдегі Әнші құм