Қарынжарық — Маңғыстау мен Үстірт арасындағы құмды шөл ойпаты

Қарынжарық — Маңғыстау түбегі мен Үстірттің арасында, Маңғыстау облысының Қарақия ауданында жатқан құмды шөл ойпаты. Ол солтүстіктен оңтүстік-батысқа қарай 130–160 км-ге созылады, құм төбелерінің биіктігі 5–15 м, кей жерлерде олардың орнын тұзды көлдер мен сорлар басады. Бұл — туристік инфрақұрылымы жоқ шөлді өлке: мұнда көктемде не күзде, тек жақсы дайындықпен барған жөн.

Қарынжарық деген не және оның көлемі қандай

Қарынжарық — Маңғыстау мен Үстірттің ортасында қысылып жатқан, ауданы шамамен 2 мың км² болатын созылыңқы шөл ойпаты. Ұзындығы 130–160 км, ені 24–40 км, сондықтан оны көлікпен де бір күнде аралап шығу мүмкін емес.

Ең бастысы: бұл бір тау сияқты шағын көрікті жер емес, үлкен шөлді аймақ. Сапардың нақты мақсатын алдын ала және орнында картаға қарап таңдау керек, «жалпы Қарынжарыққа» деп шыға беруге болмайды.

Бедері: ұсақталған таужыныстан түзілген бархандар мен теңіз деңгейінен төмен сорлар

Қарынжарық құмдары негізгі таужыныстардың ұсақталуы мен үгілуінен пайда болған, сондықтан мұндағы төбелер аласа — әдетте 5–15 м. Бұл алып шағылдар емес, кей жерлерде тақырларға, сортаңдар мен тұзды көлдерге ұласатын толқынды құм алқабы.

Батыс бөлігі 200 м-ге дейін көтеріледі — сол жерден Маңғыстау үстірті басталады. Қазақша Уикипедия деректері бойынша, шығыс шетінде Кендірлі соры мен Қарынжарық ойпатының өзі жатыр, олар теңіз деңгейінен 52 м төмен. Солтүстікте ойпат Қарабаур қыратына ұласады.

Сорлар мен сортаңдар — көлік үшін басты қауіп: жаңбырдан кейін мұндай беткейлер батпаққа айналады. Жауын-шашын аз, бірақ оның ең көбі наурыз бен сәуірге, яғни сапарға қолайлы маусымға тура келеді. 3–7 м тереңдікте минералданған жер асты сулары бар.

Қарынжарықтың өсімдіктері мен жайылымдары

Өсімдік жамылғысы сирек әрі шөлге тән: жусан, сораң, баялыш, ақ сексеуіл. Ойпаттың шығысы — құмды саздақтан түзілген аллювийлік жазық, онда жусан мен сораң өседі. Биігірек батыс бөлігінде жусан мен баялышқа жүзгін мен ақ сексеуіл қосылады.

Бүкіл ойпат мал жайылымы ретінде пайдаланылады. Жолдарда және құдықтардың маңында қой отарлары мен шопандардың қостары кездесуі мүмкін — бұл қорық емес, біреудің жұмыс істейтін жері, сондықтан өзіңізді соған сай ұстаған жөн.

Қарынжарыққа қашан бару керек

Ең жақсы айлар — сәуір мен қазан, шыдауға болатын айлар — наурыз, мамыр және қыркүйек. Төменде −68 м белгісіндегі тор түйіні үшін 2011–2020 жылдардағы ERA5 климаттық нормалары берілген; бұл метеостанция емес, реанализ бойынша есептеу.

Жазы ауыр: шілдеде күндізгі ең жоғары температура орта есеппен 38 °C, түнде шамамен 26 °C сақталады, яғни салқындайтын уақыт жоқ. Маусым мен тамызда күндіз шамамен 35,5 °C. Қысы суық: қаңтар мен ақпанда күндіз шамамен 3–5 °C, түнде шамамен −4 °C.

Дереккөздер жазды әртүрлі бағалайды. Уикипедия шілденің орташа температурасын 27 °C деп көрсетеді, ал ERA5 бойынша күндізгі мен түнгі мәндердің орташасы шамамен 32 °C шығады. Жылдық жауын-шашын сәйкес келеді: Уикипедия бойынша 120–155 мм, ERA5 бойынша шамамен 143 мм.

Сапарды қалай жоспарлау керек

Ең жақын ірі қала — Ақтау, одан ойпаттың ортасына дейін түзу сызықпен шамамен 275 км; жолмен бұдан көп шығады, бірақ қаншалықты көп екенін біз растай алмадық. Атырауға дейін түзу сызықпен шамамен 504 км. Ойпаттың өзіндегі маршруттарды, жолдарды, жанармай бекеттері мен түнейтін орындарды біз растай алмадық, сондықтан сапарды шөл арқылы өтетін дербес экспедиция ретінде жоспарлаңыз.

Қарынжарықты Маңғыстаудың басқа жерлерімен ұштастырған орынды. Түзу сызықпен ең жақындары — Бозжыра және Маңғыстау табиғаты — шамамен 222 км, Шеркала тауы — шамамен 245 км және Торыш шарлар алқабы — шамамен 280 км.

Егер Қарынжарық басты мақсат болмаса, ал сізді өңірдің шөлдері қызықтырса, Бозжырадан бастаған ыңғайлы, ал Қарынжарықты жеке, мұқият дайындалған сапарға қалдырыңыз.