Каменское үстірті: обсерватория, соқпақтар және Алматыға көрініс

Каменское үстірті — Алматының Медеу ауданындағы қала үстіндегі тау бөктері сатысында, Есентай мен Ремизовка өзендерінің арасындағы шағынаудан (OSM; Wild Ticket Asia). Мұнда екі нәрсе үшін келеді: кешке экскурсия жүргізілетін Фесенков атындағы Астрофизика институтының обсерваториясы және Көкжайлауға көтерілетін соқпақтар.

Каменское үстірті қайда және қалай жетуге болады

OSM бойынша шағынаудан орталығы 43.18734, 76.96213, «Каменское плато» аялдамасы Олимпийская көшесінде тұр. Үстірттің беткейлеріне коттедждер белсенді салынып жатыр, егжей-тегжейлі жоспар бойынша мұнда үй-жайлы құрылыс пен бақтар (Tengrinews, 19.05.2022).

Обсерваторияға институт былай баруға кеңес береді:

1. № 5 автобус. Достық даңғылындағы кез келген аялдамадан мініңіз. 5а және 5б автобустары кері бағытта жүреді, оларға мінбеңіз (институт сайты).
2. «Обсерватория» аялдамасы. Осы жерде түсіп, «Обсерватория» маңдайшасының астымен жолмен жиналу орнына дейін шамамен 300 м жоғары жүріңіз.
3. Такси немесе өз көлігіңіз. Навигаторға арналған мекенжай: Обсерватория көшесі, 23.

Институт дәл № 5 туралы жазады және жолдағы уақытты атамайды. Сапар күні, әсіресе экскурсия аяқталатын кешке, аралықты 2ГИС-тен тексеріңіз. Қала маңындағы көліксіз баруға болатын басқа орындар көліксіз бетінде жиналған.

«Каменское плато» обсерваториясы: онда не бар және қалай баруға болады

Обсерватория В. Г. Фесенков атындағы Астрофизика институтына тиесілі және 1450 м биіктікте тұр (институт сайты). Википедия бойынша алаңды 1945 жылы таңдаған, салуды 1947 жылы бастаған, ал 1950 жылға дейін ол Тау астрофизикалық обсерваториясы деп аталған. Халықаралық астрономиялық одақтағы обсерватория коды 210.

Википедия 1946 жылғы 125 мм рефракторды қосып, 1948 жылғы 50 см рефлектор жөндеуді қажет ететінін және тек экскурсияларға пайдаланылатынын жазады. Оқырман үшін бастысы: аспаптардың бір бөлігі тарихи, экскурсияда тек аспанды емес, соларды да көрсетеді.

Экскурсия. Институт бетінде кешкі бағдарламаға институт тарихы, 77-меридиан бойымен серуен, тарихи телескоптар, жұлдызды аспан бойынша экскурсия және Сихотэ-Алин метеоритінің сынығы кіреді. Билет 5 адамға дейінгі топқа сатылады, әр келесі келуші бөлек төлейді; кестесі мен сатып алу «Билет сатып алу» бетінде. Бағаларды бермейміз: олар институт сайтында және өзгеріп отырады.

Сол институттың басқа обсерваториялары, Үлкен Алматы көлі жанындағы Тянь-Шань және Ассы-Түрген, үстірттен алыс, тауда тұр. Экскурсия іздегенде оларды шатастырмаңыз.

Үстірттен соқпақтар: Көкжайлауға және қалаға қайту

Каменское үстіртінен Көкжайлауға баратын бірнеше соқпақ басталады немесе аяқталады. Олардың ішінде ең жақсы сипатталғаны — Tengrinews-тің № 203 бағыты.

№ 203 бағытта ең биік нүкте 2251 м, түсу Обсерватория жотасымен саяжайлар арқылы № 5 автобус жүретін «Ақ-Қайың» шипажайына қарай өтеді. Tengrinews оны орташа треккинг деп атайды және жыл бойы жүруге болатынын жазады. Үстірт, оның биіктігі және курорт құрылысы туралы толығырақ Көкжайлау бетінде.

Үстірттен Көктөбеге баратын соқпақты және Казачка шатқалына тікелей соқпақты дереккөздерден таппадық. Аспалы жолы бар қала көрінісін қаласаңыз, бұл Көктөбеге бөлек сапар.

Ақы, аумақ мәртебесі және жер көшкіні

Каменское үстірті Іле-Алатау ұлттық паркіне кіре ме, растай алмадық. Wild Ticket Asia үстірт ұлттық парк шегінде жатыр деп жазады, бірақ OSM мен БАҚ үй-жайға арналған учаскелері бар тұрғын шағынауданды сипаттайды, ал шекаралар туралы мемлекеттік құжатты таппадық. Тарифтер туралы № 232 бұйрықта Каменское үстірті үшін бөлек жол жоқ. Үстірттен жоғары, Көкжайлау мен шатқалдарда Іле-Алатау паркінің ережелері қолданылады.

Үстірт беткейлері тұрақсыз. «Қазселденқорғау» 2022 жылғы сәуірде мұнда лесс тәрізді саздақтан тұратын тұрақсыз топырақты растады, ал 2016 жылы бір беткейде жалпы көлемі 1000 м³-тан асатын екі жер көшкіні болған (Tengrinews, 19.05.2022). Қатты жаңбырдан кейін жолдармен жүріңіз және беткейлердің шетімен бармаңыз.

Кенелер. 2026 жылғы 19 мамырға қарай Алматыда кене шаққаннан кейін 2023 өтініш және екпе алмағандарда энцефалиттің екі жағдайы болды (Zakon.kz). Каменское үстірті бойынша бөлек дерек жоқ; Көкжайлауға көтерілетін соқпақтарда репеллент жағыңыз. Толығырақ кенелер, жыландар, аюлар бетінде.

Не расталмады: ботаникалық бақ және қысқы сырғанақтар

Ботаникалық бақ. Біз тапқан дереккөздердің ешқайсысында Каменское үстіртінде ол жоқ. Алматының Бас ботаникалық бағы — қаланың басқа бөлігіндегі бөлек нысан. Шатасудың ықтимал көзі: 1948–1960 жылдары институтта Г. А. Тиховтың астроботаника секторы жұмыс істеген (Википедия).

Қыс. Үстірттің өзінде шаңғы мен шана туралы растау таппадық; Wild Ticket Asia тек қысқы серуендерді атайды. Tengrinews № 203 бағытты жыл бойғы деп санайды, бірақ қыста жотада қар мен мұз болады.

Жұлдыздар. Жұлдызды аспан бойынша экскурсия институттың кешкі бағдарламасына кіреді. Мұнда қала жарығы қаншалықты кедергі келтіретіні туралы дерек таппадық. Жақын метеор ағындарының күндері мен Алматы маңындағы қараңғы аспанды орындар жұлдыз ағыны күнтізбесінде жинақталған.