Ырғыз-Торғай резерваты: киік, ауа райы және Ақтөбеден баратын жол туралы не белгілі
Ақтөбе облысының Ырғыз ауданындағы ұлан-ғайыр қорғалатын аумақ Бетпақдала киігін сақтау үшін құрылған. Сапарды жоспарламас бұрын ең бастысын ескеріңіз: резерваттың шекарасындағы белгілерде кіруге тыйым салынғаны жазылған.
Ырғыз-Торғай резерваты: қай айда барған жөн
- қаңтар: маусым емес
- ақпан: маусым емес
- наурыз: болады
- сәуір: жақсы
- мамыр: ең қолайлы
- маусым: жақсы
- шілде: болады
- тамыз: болады
- қыркүйек: ең қолайлы
- қазан: жақсы
- қараша: болады
- желтоқсан: маусым емес
Мамыр мен қыркүйек ең жайлы, шілде ыстық әрі құрғақ, ал желтоқсаннан ақпанға дейін күндіз де аяз болады; кез келген айда баруға болу-болмауы резерватқа кіруге рұқсатқа байланысты.
Ырғыз-Торғай резерваты: неге бару керек
Ырғыз-Торғай резерватының киіктері
Резерват Бетпақдала киігінің популяциясы үшін құрылған: 2007 жылы шамамен 7 мың бас, ал жылы көрсетілмеген кейінгі бағалау бойынша 138 763 бас.
Торғай аңғары
Солтүстік шөлдер белдеуіндегі Торғай өзені аңғарының батпақты шалғындары мен талдары, сулы-батпақты алқаптар және астық тұқымдас-жусанды жазықтар қорғалады.
Ырғыз-Торғайға дейін жүздеген шақырым
Ең жақыны — түзу сызықпен шамамен 338 км жердегі Жезқазған, Қызылорда 405 км, Ақтөбе 498 км жерде. Жол бойынша бұл сандардан әлдеқайда ұзақ.
Ырғыздағы ыстық әрі құрғақ шілде
Шілдеде күндіз орта есеппен 30,6 °C, түнде шамамен 22 °C, бір айдағы жауын-шашын 6,4 мм. Күндіз шамамен 21–22 °C болатын мамыр мен қыркүйекте жайлырақ.
Әр 7 км сайынғы резерват белгілері
Шекара әр 7 км сайын ерекше қорғалатын аумақ екені және оған кіруге тыйым салынғаны жазылған белгілермен белгіленген.
Ырғыз-Торғай резерваты Ақтөбе облысының Ырғыз ауданында, солтүстік шөлдер белдеуінде орналасқан. Ол Торғай өзенінің аңғарын, сулы-батпақты алқаптарды және Бетпақдала киігі популяциясы мекендейтін жазықтарды қорғайды. Бұл туристік саябақ емес, қатаң қорғалатын аумақ: шекара бойындағы белгілерде «Кіруге тыйым салынады» деп жазылған. Төменде резерват туралы белгілі деректер, мұндағы айлар бойынша ауа райы және оның ірі қалалардан қаншалықты алыс екені жинақталған.
Ырғыз-Торғай резерваты нені қорғайды
Резерват киікті, сондай-ақ сулы-батпақты алқаптарды, дала мен шөл ландшафттарын сақтау үшін құрылған. Ол Қазақстан Үкіметінің 2007 жылғы 14 ақпандағы № 109 қаулысымен құрылды. Қорғауға батпақты шалғындары мен талдары бар Торғай аңғары алынған, ал оның айналасында астық тұқымдас-жусанды және көпжылдық сораңды өсімдіктер өскен кең жазықтар жатыр.
Орысша Уикипедияда аумағы туралы деректер шатасқан. Онда бұрынғы Торғай мемлекеттік табиғи қорықшасының 52 000 га жері және Ырғыз ауданының 711 549 га қор жері аталады, ал қорытынды сан мәтінде түсініксіз берілген. Сол мақалаға сүйенсек, бұл заңды тұлға болып табылатын ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың ішінде Қазақстандағы ең ірісі.
| Параметр | Не белгілі |
|---|---|
| Облыс, аудан | Ақтөбе, Ырғыз |
| Табиғат белдеуі | Солтүстік шөлдер |
| Құрылған күні | 2007 жылғы 14 ақпан |
| Басты мақсаты | Бетпақдала киігін қорғау және қалпына келтіру |
| Учаскелері | «Атан басы» және «Алакөл» |
| «Атан басы» учаскесінің шекаралас көршілері | Қызылорда (оңтүстік), Қарағанды (шығыс), Қостанай (солтүстік) облыстары |
Киік: 7 мыңнан 138 мыңға дейін
Резерваттың басты нәтижесі — киік санының өсуі. Қазақша Уикипедия бойынша, 2007 жылы ашылған кезде бұл аумақта шамамен 7 мың киік болған, ал «қазір» — 138 763 бас. Соңғы санақтың жылы мақалада көрсетілмеген, сондықтан бұл санды жаңа статистика емес, бағдар ретінде қабылдаңыз.
Саяхатшы үшін бұдан қарапайым қорытынды шығады. Мұнда киік — қызықтайтын нысан емес, қорғау нысаны, оның тыныштығы кез келген суреттен маңыздырақ. Киікті бақылау маусымдарын да, табындардың әр айда қай жерде жүретінін де біз растай алмадық.
Резерватқа баруға бола ма
Еркін кіру жоқ. Шекара әр 7 км сайын арнайы белгілермен белгіленген, оларда Ырғыз-Торғай мемлекеттік табиғи резерваты ерекше қорғалатын аумақ екені және кіруге тыйым салынғаны жазылған. Әкімшілікпен келіспей барсаңыз, қорғау режимін бұзу қаупі бар.
Аумақ екі учаскеге бөлінеді: «Атан басы» және «Алакөл». Қазақша Уикипедия бойынша, «Атан басы» учаскесі тоғыз жолдың қиылысында орналасқан. Бұл жолдардың жүруге жарамды немесе туристерге ашық екенін білдірмейді: жолдардың жай-күйін, рұқсат беру тәртібін және келушілерге арналған маршруттардың бар-жоғын біз растай алмадық.
Егер сапардың мақсаты қорық режимі жоқ дала мен кеңістік болса, түзу сызықпен шамамен 287 км жердегі Ұлытауға назар аударыңыз: онда гранит таулар мен тарихи орындар бар.
Ырғыз бен Ақтөбе: қашықтық және басқа қалалар
Аталған қалалардың ішінде резерватқа ең жақыны — Жезқазған, ал облыс орталығы Ақтөбе едәуір алыс: түзу сызықпен 338 км-ге қарағанда 498 км. Төмендегі сандардың бәрі жол бойынша емес, резерват нүктесінен түзу сызықпен өлшенген қашықтық. Дала жолдарымен жүретін нақты жол әлдеқайда ұзақ болады.
| Қала | Резерватқа дейін түзу сызықпен |
|---|---|
| Жезқазған | шамамен 338 км |
| Қызылорда | шамамен 405 км |
| Ақтөбе | шамамен 498 км |
| Қостанай | шамамен 566 км |
Егер Ырғыз елді мекенінің өзіне дейінгі қашықтықты іздесеңіз, бұл сандар сәйкес келмейді: ауылдың координаттарын біз растай алмадық. Ырғыздан Шымкент пен Қарабутаққа дейінгі қашықтық та бізде жоқ. Маршрутты навигатордан тексеріп, жанармай қорын алдын ала есептеңіз.
Айлар бойынша Ырғыздағы ауа райы
Мұнда жазы ыстық әрі құрғақ, қысы аязды. Төмендегі сандар — ERA5 реанализі бойынша теңіз деңгейінен 52 м биіктіктегі есептік нүктенің 2011–2020 жылдардағы орташа көрсеткіштері, бұл метеостанция деректері емес.
Күндіз, °C / Түнде, °C · Жауын-шашын, мм
Бұл орынның координаттары бойынша реанализден есептелген норма, метеостанция бақылауы емес.
Айлар бойынша сандар
| Ай | Күндіз, °C | Түнде, °C | Жауын-шашын, мм |
|---|---|---|---|
| Қаң | -7 | -12.1 | 17.4 |
| Ақп | -7 | -12.9 | 11.3 |
| Нау | 2.6 | -4.6 | 25.1 |
| Сәу | 12.6 | 3.8 | 17.7 |
| Мам | 20.6 | 11.5 | 15.2 |
| Мау | 26.8 | 18.6 | 4.9 |
| Шіл | 29.7 | 21.7 | 7.1 |
| Там | 28.3 | 20.3 | 9.3 |
| Қыр | 21.5 | 14.1 | 9.9 |
| Қаз | 12.5 | 5.9 | 21.8 |
| Қар | 2.3 | -2.2 | 24.4 |
| Жел | -4.4 | -8.7 | 25.9 |
Дереккөз: Open-Meteo, ERA5 reanalysis, 2011–2020
Ең жайлы айлар — мамыр мен қыркүйек: күндіз орта есеппен 20,6 және 21,5 °C, түнде шамамен 13 °C. Шілдеде күндізгі максимум орта есеппен 29,7 °C, түнде 21,9 °C-тан төмен түспейді, ал бір айдағы жауын-шашын небәрі 6,4 мм, сондықтан далада көлеңке де, су да болмайды. Желтоқсаннан ақпанға дейін күндіз орта есеппен −4,7-ден −7 °C-қа дейін, түнде −13 °C-қа дейін суытады.
| Кезең | Не күтуге болады |
|---|---|
| Сәуір | Күндіз шамамен 13 °C, түнде шамамен 4 °C, салқын |
| Мамыр | Күндіз жылы, түнде шамамен 13 °C |
| Маусым–тамыз | Күндіз 28–31 °C, жаңбыр жоқтың қасы |
| Қыркүйек | Күндіз шамамен 21 °C, құрғақ |
| Қазан | Күндіз шамамен 12 °C, қарашаға қарай үсік түседі |
| Желтоқсан–ақпан | Күндіз де, түнде де аяз |
Бұл нормалар 3 немесе 10 күнге арналған ауа райы болжамын алмастырмайды: жолға шығар алдында ең жақын елді мекеннің ағымдағы болжамын қараңыз.
Жол бойы және маңайда не көруге болады
Резерватқа ең жақын, біздің нұсқаулықтарымыз бар орындар жүздеген шақырым жерде. Бұлар — түзу сызықпен шамамен 241 км жердегі Байқоңыр, 287 км жердегі Ұлытау және 459 км жердегі Арал теңізі. Резерватты Байқоңырмен немесе Аралмен бір сапарда біріктіру тек көлікпен ұзақ маршрут жасағанда және кіру мәселесін алдын ала шешкен жағдайда ғана мүмкін.
Бүкіл ел мен үш популяция бойынша сандар киік бетінде. Басқа қорғалатын аумақтар: Қазақстан қорықтары.
- Резерватқа рұқсатпен баруға бола ма, рұқсатты кім береді және келушілерге арналған маршруттар бар ма.
- Ақтөбе, Қызылорда және Жезқазғаннан резерватқа дейінгі жол бойынша қашықтық және жолдардың жай-күйі.
- Ырғыз ауылының координаттары және одан Шымкент пен Қарабутаққа дейінгі қашықтық.
- 138 763 киік саны қай жылғы санаққа жататыны.
- Киік табындары резерват аумағында қай жерде және қай айларда жүретіні.
Ырғыз-Торғай резерваты: сапар алдындағы кеңестер
- Әкімшілікпен келіспей шекара белгілерінен әрі өтпеңіз: оларда кіруге тыйым салынғаны тікелей жазылған.
- Жазда күндіз 28–31 °C, жаңбыр жоқтың қасы: дала арқылы ұзақ жолға суды мол қорымен алыңыз.
- Ақтөбеге дейін түзу сызықпен шамамен 498 км, жол бойынша одан да алыс: жанармай құятын жерлерді жоспарлап, жолға қосымша бір күн қалдырыңыз.
- Климаттың есептік нүктесі Ырғыз ауылымен сәйкес келмейді: жолға шығар алдында өз маршрутыңыздың жаңа болжамын қараңыз.
Жақын маңда тағы не көруге болады
Жиі қойылатын сұрақтар
Ырғыздағы 10 күнге немесе 3 күнге арналған ауа райы болжамын қайдан көруге болады?
Ақтөбеден Ырғыз-Торғай резерватына дейін қанша қашықтық?
Қызылордадан Ырғызға дейін қанша жер?
Ырғызда бір айдан кейін, мысалы жазда, ауа райы қандай болады?
Ырғыз-Торғай резерватында қанша киік бар?
Дереккөздер
Тағы оқыңыз
Алматы хайуанаттар бағы: жұмыс уақыты және Қазақстанның сирек түрлері
Аюсай: келушілер орталығы, сарқырама және соқпақ
Горельник: Медеу үстіндегі шатқал, сарқырама және соқпақ
Каменское үстірті: обсерватория, соқпақтар және Алматыға көрініс
Кіші Алматы шатқалы: Медеуден Тұйықсу мұздығына дейін
Первомай тоғандары: орны, қай жерде шомылуға болады және айлар бойынша ауа райы