https://charyn.kz/places/ Recent content in Орындар on charyn.kz Hugo kk-KZ https://charyn.kz/places/assy-plateau/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/assy-plateau/ <p><strong>Асы жайлауы</strong> — Іле Алатауының шығыс сілемінде, Алматыдан шығысқа қарай 75 км-дей жерде жатқан биік таулы жайлау. Оған Түрген шатқалы арқылы көтеріледі: Tengrinews бағалауынша, бір жаққа 2–2,5 сағат жол. Жайлау Бартоғай су қоймасына қарай созылып жатыр, бойымен Асы өзені ағады, жазда қой мен жылқы бағылады. Батыс шетінде Асы-Түрген обсерваториясы тұр. Көктемнің соңы мен жазда, жол талғамайтын көлікпен барған дұрыс.</p> <h2 id="асы-жайлауы-сандармен">Асы жайлауы сандармен</h2> <table> <thead> <tr> <th>Көрсеткіш</th> <th>Мәні</th> <th>Дереккөз</th> </tr> </thead> <tbody> <tr> <td>Алматыдан</td> <td>шығысқа 75 км-дей; обсерваторияға дейін 85 км-дей</td> <td>Tengrinews</td> </tr> <tr> <td>Жолда</td> <td>бір жаққа 2–2,5 сағат</td> <td>Tengrinews, 2021</td> </tr> <tr> <td>Ұзындығы</td> <td>40 км-дей (орыс Уикипедиясы); 15–17 км (қазақ Уикипедиясы)</td> <td>Уикипедия</td> </tr> <tr> <td>Ені</td> <td>7–8 км-дей</td> <td>Уикипедия</td> </tr> <tr> <td>Биіктігі</td> <td>2200 м-дей; 2380–2410 м; 2750 м</td> <td>орыс Уикипедиясы; қазақ Уикипедиясы; Tengrinews</td> </tr> <tr> <td>Тариф</td> <td>жаяу 0,15 АЕК, жеңіл көлік 0,3 АЕК</td> <td>№ 232 бұйрық</td> </tr> </tbody> </table> <p>Солтүстігінен Қараш пен Бақай таулары, оңтүстігінен Сары-Тау жотасы шектейді (қазақ Уикипедиясы). Биіктік бойынша 500 м-дей алшақтықтың себебі: 2750 м — Tengrinews 2017 жылы жазған обсерватория биіктігі. Жоғары сан телескоптар тұрған батыс шетке, ал жайлаудың өзі 2200–2400 м-ге қатысты болуы ықтимал.</p> https://charyn.kz/places/butakovka/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/butakovka/ <p><strong>Бутаков сарқырамасы</strong> — Алматының дәл үстіндегі Бутаковка шатқалында, <a href="https://charyn.kz/national-parks/ile-alatau/">Іле Алатауы ұлттық паркінің</a> аумағындағы сарқырама. Оған екі жолмен жетуге болады: Медеу мұз айдынынан Кіші Комиссаров асуы арқылы — бір жаққа 2,5–3 сағаттай, немесе Достық даңғылы жағынан Бутаковка ауылы мен экопост арқылы — бұл жағдайда шлагбаумнан кейін 2,3 км-дей жаяу жүресіз. Биіктігін дереккөздер 15-тен 30 м-ге дейін әртүрлі көрсетеді. Негізгі маусым — маусымның ортасынан қазанның соңына дейін, бірақ қыста да барады: сарқырама мұз каскадына айналады.</p> https://charyn.kz/places/issyk-lake/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/issyk-lake/ <p><strong>Есік көлі</strong> — Іле Алатауының Есік шатқалындағы тау көлі, Алматыдан шығысқа қарай 40 км-дей жерде, Еңбекшіқазақ ауданының орталығы Есік қаласының жоғарғы жағында орналасқан. Кеңес заманында бұл танымал демалыс орны болған, бірақ <strong>1963 жылғы 7 шілдеде</strong> сел табиғи бөгетті бұзып, көлді босатып жіберді. Бүгін көлде су қайта бар, бірақ көлемі бұрынғыдан аз, ал бөгетке жөндеу қажет. Жылы маусымда көлікпен барған жөн; жолда «Алтын адам» табылған сақ обаларына соғуға болады.</p> <h2 id="сел-алдында-және-кейін">Сел алдында және кейін</h2> <p>Көл 8–10 мың жыл бұрын опырылған тау жынысы шатқалды биіктігі 300 м-дей табиғи бөгетпен жапқанда пайда болған (орыс Уикипедиясы).</p> https://charyn.kz/places/kok-zhailau/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/kok-zhailau/ <p><strong>Көкжайлау</strong> — Іле Алатауындағы Кіші және Үлкен Алматы шатқалдарының арасында, Алматыдан 10 км-дей жерде жатқан үстірт, Іле-Алатау ұлттық паркінің аумағына кіреді. Мұнда көліксіз де оңай жетесіз: № 12 автобус «Ақбұлақ» аялдамасына апарады, одан жалғыз соқпақпен үстіртке үш сағаттай көтеріледі. Ең қолайлы кезең — маусымнан қазанға дейін. Үстірттен қала, <a href="https://charyn.kz/places/medeu/">Медеу</a>, <a href="https://charyn.kz/places/shymbulak/">Шымбұлақ</a> және Үлкен Алматы шыңы көрінеді.</p> <h2 id="көкжайлау-сандармен">Көкжайлау сандармен</h2> <table> <thead> <tr> <th>Көрсеткіш</th> <th>Мәні</th> <th>Дереккөз</th> </tr> </thead> <tbody> <tr> <td>Алматыдан</td> <td>10 км-дей</td> <td>ағылшын Уикипедиясы</td> </tr> <tr> <td>Үстірттің биіктігі</td> <td>1450–1740 м; 1600 м-дей; 1600–2200 м</td> <td>Уикипедия; Tengrinews; trekkingclub.kz</td> </tr> <tr> <td>Өтпелі бағыттың ең биік нүктесі</td> <td>2251 м</td> <td>Tengrinews, 2022</td> </tr> <tr> <td>Экопост — үстірт — «Ақбұлақ»</td> <td>14,26 км, 1020 м көтерілу, 3–4 сағат</td> <td>Tengrinews, 2022</td> </tr> <tr> <td>Маусым</td> <td>маусым — қазан (жыл бойы жүреді)</td> <td>Tengrinews</td> </tr> </tbody> </table> <p>Биіктік бойынша сандар әртүрлі, себебі әркім әр нүктені өлшейді: Уикипедия — жазық шалғынның өзін, ал жаяу бағыт дереккөздері — оның үстіндегі 2240–2251 м асуды.</p> https://charyn.kz/places/kapshagay/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/kapshagay/ <p><strong>Қапшағай су қоймасы</strong> — Алматының солтүстігіндегі Іле өзеніндегі жасанды теңіз, ал <strong>Қонаев</strong> (2022 жылға дейін Қапшағай) — оның батыс жағасындағы қала, 2022 жылдан бері Алматы облысының орталығы. Алматыдан Қонаевқа дейін А3 жолымен 80 км-дей: жұмыс күні көлікпен 50–60 минут, демалыста екі сағатқа дейін. Мұнда шомылуға және күнге қыздыруға келеді: шомылу маусымы 1 маусымда ашылады, шілде мен тамызда су 22–28 °C-қа дейін жылиды.</p> <h2 id="қапшағай-ма-қонаев-па">Қапшағай ма, Қонаев па</h2> <p>Қала 1970 жылы негізі қаланған. 2022 жылғы 3 мамырда Президент «Алматы облысының Қапшағай қаласын Қонаев қаласы деп қайта атау туралы» Жарлыққа қол қойды — бұл туралы сол кеші Kapital.kz хабарлады. Қала Дінмұхамед Қонаевтың құрметіне аталған. Сол күні облыс орталығын Талдықорғаннан Қонаевқа көшіру туралы жарлық та шықты; Уикипедия бойынша ол 2022 жылғы 8 маусымда күшіне енген.</p> https://charyn.kz/places/medeu/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/medeu/ <p><strong>Медеу</strong> — Алматының оңтүстік-шығыс шетіндегі Кіші Алматы өзені аңғарындағы шатқал. Мұнда теңіз деңгейінен 1691 м биіктікте ашық мұз айдыны және оның дәл артында алып сел бөгеті тұр. Қаладан № 12 автобус қатынайды. 2026 жылы білу керек басты жаңалық: <strong>мұз айдыны қайта жаңартуға жабылған</strong>, оны 2027 жылдың төртінші тоқсанында ашу жоспарланған. Бөгет, оған апаратын баспалдақ, соқпақтар және <a href="https://charyn.kz/places/shymbulak/">Шымбұлаққа</a> көтерілетін гондола бұрынғыша сапарға тұрарлық.</p> <h2 id="медеу-дегеніміз-не">Медеу дегеніміз не</h2> <p>Шатқал Медеу Пусырманов есімімен аталған: ағылшын тіліндегі Уикипедия бойынша ол мұнда отбасы қыстайтын үш ағаш үй салып, аңғарды игере бастаған. Табиғи мұздағы айдын 1951 жылы ашылған, ал жасанды мұзы бар қазіргі айдын 1972 жылғы 28 желтоқсанда іске қосылды.</p> https://charyn.kz/places/rakhmanov-springs/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/rakhmanov-springs/ <p><strong>Рахман бұлақтары</strong> — Оңтүстік Алтай тауларындағы, Рахман көлінің жанындағы термалды радонды бұлақтар. Олар Шығыс Қазақстан облысындағы <a href="https://charyn.kz/national-parks/katon-karagay/">Катонқарағай ұлттық паркінің</a> аумағында жатыр. Sxodim мәліметінше, судың температурасы +32…42 °C. Катонқарағай ауылынан бұлақтарға дейін 111 км, ал ауылдан Өскеменге дейін тағы 380 км-дей. Соңғы 13 км тау жолын екі маусым бойы жөндеді; The Astana Times жазғандай, ол 2026 жылғы 4 қазанда ашылды. Шипажай жабық, ал бүкіл аудан шекаралас — құжаттарды алдын ала реттеңіз.</p> <h2 id="рахман-бұлақтары-деген-не">Рахман бұлақтары деген не</h2> <p>Аңыз бойынша, бұлақтарды XVIII ғасырда жергілікті шаруа (басқа нұсқада аңшы) Рахманов тапқан: жараланған марал жылы суға түсіп жазылған екен (NewTimes.kz, Sxodim). Жер асты суы термалды, құрамында радон, кальций, магний және темір бар. Бұлақтар шыршалы, самырсынды таулармен қоршалған <strong>Рахман көліне</strong> құяды. Көлден Арасан өзені ағып шығып, «Батыр мұрты» деп те аталатын <strong>Арасан сарқырамасын</strong> түзеді.</p> https://charyn.kz/places/tamgaly/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/tamgaly/ <p><strong>Таңбалы</strong> (Тамғалы деп те жазылады) — Шу-Іле тауларындағы шатқал, мұнда қола дәуірінен жаңа заманға дейінгі 5000-дай петроглиф сақталған. Ескерткіш Алматы облысы Жамбыл ауданында, Қарабастау ауылының жанында, Алматыдан солтүстік-батысқа қарай 170 км-дей жерде орналасқан; жол бір жаққа 3–4 сағат алады. 2004 жылдан бері ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізімінде «Таңбалы археологиялық ландшафтының петроглифтері» деген атпен тұр.</p> <h2 id="таңбалы-деген-не">Таңбалы деген не</h2> <p>Уикипедия мен archaeology.kz деректері бойынша суреттердің басым бөлігі қола дәуірінде салынған, ең құндылары орта қола дәуіріне жатады. Олардың жанында және үстінде сақтардың «аң стиліндегі» суреттері, кейін үйсін, түркі, жоңғар және қазақ дәуірлерінің бейнелері бар. Archaeology.kz ескерткішті б. з. д. 1500 жылдан б. з. 1200 жылына дейін деп белгілейді. Петроглифтерден бөлек мұнда қорымдар, құрбандық орындары және ежелгі тас кеніштері бар.</p> https://charyn.kz/places/torysh/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/torysh/ <p><strong>Торыш</strong>, яғни «шарлар алқабы», — Маңғыстау облысындағы Батыс Қаратау тауларының солтүстік шетіндегі шатқал. Мұнда далада диаметрі 10–15 см-ден 4 м-ге дейінгі тас шар-конкрециялар шашылып жатыр. Ақтаудан дереккөзге қарай 90–150 км, ең жақын Таушық ауылы 17,5 км жерде. Мамыр немесе қыркүйек айында барған жөн, ал Торышты әдетте 50–60 км қашықтықтағы <a href="https://charyn.kz/places/sherkala/">Шерқала тауымен</a> бірге көреді. Алқаптың қорғау мәртебесі жоқ, сондықтан шарлардың сақталуы келушілердің өзіне байланысты.</p> <h2 id="шарлар-алқабы-деген-не">Шарлар алқабы деген не</h2> <p>Торыш шарлары — <strong>конкрециялар</strong>, яғни өзектің айналасында қабат-қабат өсетін минерал түзілімдер: өзегі ұлу қабыршағы, аммонит, балық сүйегі не өсімдік қалдығы болуы мүмкін. Айналадағы орта біртекті болса, шар дерлік мінсіз дөңгелек болып шығады. Уикипедия конкрециялардың ежелгі Тетис мұхитының түбінде пайда болғанын айтады; су шегінгеннен кейін жел мен жаңбыр жұмсақ жыныстарды шайып, шарлар жер бетіне шықты. Геолог Бекболат Төлегенұлының сөзінше (Lada.kz, 2024), шарлардың көбі әлі жер астында жатыр.</p> https://charyn.kz/places/turkestan/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/turkestan/ <p><strong>Түркістан</strong> — Қазақстанның оңтүстігіндегі қала, 2018 жылдан бері Түркістан облысының орталығы, Шымкенттен солтүстік-батысқа қарай 160 км жерде. Сапардың басты себебі — XIV ғасырдың соңында Әмір Темірдің бұйрығымен салынған <strong>Қожа Ахмет Ясауи кесенесі</strong>: 2003 жылы ол <a href="https://charyn.kz/national-parks/unesco/">ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұра тізіміне</a> енген Қазақстанның алғашқы нысаны болды. Қала маңында Сауран (40–45 км-дей) мен Отырар (57 км) қалашықтары және Арыстан баб кесенесі бар. Көктем не күзде барған жөн: шілдеде күндізгі орташа ең жоғары температура +36 °C-тай. 2026 жылы кесене күмбезінде қалпына келтіру жүріп жатыр, сондықтан кіру тәртібін алдын ала біліңіз.</p> https://charyn.kz/places/sherkala/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/sherkala/ <p><strong>Шерқала</strong> — Маңғыстау ауданының даласында, Шетпе ауылынан солтүстікке қарай 18 км жерде оқшау тұрған әктас тау. Биіктігі теңіз деңгейінен 332 м. Ақтаудан түзу сызықпен 94 км-дей, ал жол бойынша Tengri Auto 175–180 км деп есептейді. Барудың қолайлы уақыты — көктем (сәуірдің ортасы — мамырдың соңы) немесе қыркүйектің екінші жартысы: жазда мұнда +40 °C-тан асады. Шерқаланы әдетте <a href="https://charyn.kz/places/torysh/">Торыштың тас шарлар алқабымен</a> және <a href="https://charyn.kz/national-parks/mangystau/">Маңғыстаудың</a> басқа нысандарымен бірге қарайды.</p> <h2 id="шерқала-деген-не">Шерқала деген не</h2> <p>Тау жазық даланың ортасында, Қаратау жотасына жақын жерде жалғыз тұр. Әктас беткейлері тік, ұшар басына қарай жайпақтанады, сондықтан алыстан үлкен шатырға ұқсайды. Киелі орындар тізілімінің сипаттауынша, тау бор қабаттары бар сарғыш құмтастың үстінде жатқан тығыз әктастан түзілген. Шығыс бөлігін сай-жыралар мен қуыстар тілгілеген, ал Уикипедия тау ішіндегі көптеген үңгірлер туралы жазады.</p> https://charyn.kz/places/shymbulak/ Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000 https://charyn.kz/places/shymbulak/ <p><strong>Шымбұлақ</strong> — Кіші Алматы өзенінің жоғарғы ағысындағы тау шаңғысы курорты, Алматы орталығынан оңтүстікке қарай 25 км-дей жерде, <a href="https://charyn.kz/places/medeu/">Медеудің</a> дәл үстінде орналасқан. Төменгі бекеті 2260 м биіктікте, ең биік нүктесі — 3200 м Талғар асуы. Медеуден ұзындығы 4,5 км-дей гондола 15 минутқа дейін көтереді. 2026 жылдың күзінде екі шектеу бар: аспалы жолдардың 1 қарашаға дейінгі профилактикасы және 30 қарашаға дейін көлікке жабық жол.</p> <h2 id="шымбұлақ-сандармен">Шымбұлақ сандармен</h2> <table> <thead> <tr> <th>Көрсеткіш</th> <th>Мәні</th> <th>Дереккөз</th> </tr> </thead> <tbody> <tr> <td>Алматы орталығынан</td> <td>оңтүстікке 25 км-дей</td> <td>ағылшын Уикипедиясы</td> </tr> <tr> <td>Төменгі бекет</td> <td>2260 м (ағылшын мақаласында 2200 м)</td> <td>Уикипедия</td> </tr> <tr> <td>Ең биік нүкте</td> <td>Талғар асуы, 3200 м</td> <td>Уикипедия</td> </tr> <tr> <td>Медеу — Шымбұлақ гондоласы</td> <td>4,5 км-дей, 15 минутқа дейін, 8 орындық кабина</td> <td>орыс Уикипедиясы</td> </tr> <tr> <td>Трассалар</td> <td>20</td> <td>орыс Уикипедиясы</td> </tr> <tr> <td>Маусым</td> <td>шамамен қараша — сәуір</td> <td>ағылшын Уикипедиясы</td> </tr> <tr> <td>2025 жылғы қаңтар — қазан</td> <td>1,1 млн-дай қонақ, жазда 450 мыңнан астам</td> <td>24.kz</td> </tr> </tbody> </table> <p>Орыс тіліндегі Уикипедия бойынша мұнда жарыстар 1950 жылдан өтеді, шаңғы базасы 1954 жылы толық жұмыс істей бастаған. Медеуден көтерілетін қазіргі гондола 2011 жылғы Азиялық қысқы ойындарға салынған.</p>