Индер: Атырау облысының солтүстігіндегі тұзды көл мен карст таулары

Индер — Атырау облысының солтүстігінде, Жайық өзенінің шығысында, аудан орталығы Индербор кентінің жанында жатқан тұзды көл мен аласа Индер таулары. Мұнда карстты, тұз күмбездерін, минералды бұлақтарды және көлдің солтүстік-шығыс жағасындағы емдік балшықты көруге келеді. Төменде: Атыраудан қаншалықты алыс, айлар бойынша ауа райы қандай және автобустар туралы нені тексере алмадық.

Индер дегеніміз — көл, таулар, аудан және кент

«Индер» деген атау бірнеше нысанға бірдей қолданылады, сондықтан іздеу кезінде оларды шатастыру оңай. Индер ауданы Атырау облысының солтүстігінде 10,9 мың км² аумақты алып жатыр, орталығы — Индербор кенті. Индер көлі Жайықтың шығысында жатыр, оның жанында Индер таулары көтеріледі.

Аудан 1928 жылы Есбол ауданы ретінде құрылған. Ағылшын Уикипедиясының деректері бойынша, 2013 жылы мұнда 31 644 адам тұрған, қазақ Уикипедиясы 2018 жылға 33,5 мың деп көрсетеді. Индербордан басқа ірі ауылдар: Есбол, Орлик, Елтай, Көктоғай, Жарсуат, Бөдене.

Егер «Атырау — Индер» автобусын іздеп жүрсеңіз, сізге Индерборға баратын рейс керек болуы ықтимал: көл мен таулар кенттің өзінде емес, оның жанында.

Индер Атырау: қашықтық және жол

Индер көлінен Атырауға дейін түзу сызықпен шамамен 140 км. Қазақ Уикипедиясы Индербор кентінен Атырауға дейін 200 км деп көрсетеді, бірақ бұл жолмен бе, жоқ па, нақтыламайды; іс жүзінде тас жолмен жүрген жол түзу сызықтан ұзағырақ.

Аудан арқылы Атырау — Орал автожолы өтеді, сондықтан Индербор екі облыс орталығын жалғайтын негізгі тас жолдың бойында жатыр.

Атырау — Индер автобустарының кестесін, тасымалдаушыларды, билет сатып алу және қайтару ережелерін растай алмадық. Сапар алдында оларды Атырау автовокзалынан немесе тасымалдаушыдан нақтылаңыз.

Не көруге болады: карст, тұз күмбездері және бұлақтар

Индердің басты ерекшелігі — жазық Каспий маңы ойпатына тән емес бедер. Ауданның шығыс бөлігі — үстірт, онда Индер таулары теңіз деңгейінен 52 м-ге, көршілес Жамантау 26 м-ге көтеріледі.

Карст аймағында сақ болу керек: даладағы шұңқырлар мен шахталарға, опырылған жерлердің шетіне абайлап жақындаған жөн. Бұлақтардың жай-күйін және балшыққа түсуге арналған жайластырылған орындардың бар-жоғын растай алмадық.

Индер карьері: табиғат жанындағы өнеркәсіп

Көл мен таулар кен өндірумен көршілес жатыр. Мұндағы жер қойнауы бораттарға бай — индерборит минералы осы жерлердің атымен аталған, — сондай-ақ калийге, магнийге және гипске; гипс қоры 10–15 млрд т деп бағаланады. Ауданның өнеркәсібі «Индербор» АҚ мен «Индертұз» борат карьерлері мен байыту фабрикасына сүйенеді.

Саяхатшы үшін бұл аумақтың бір бөлігін жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар алып жатыр дегенді білдіреді. Карьерлерге және күзетілетін учаскелерге кіру ережелерін таба алмадық, сондықтан өнеркәсіп алаңдарына рұқсатсыз кірмеген дұрыс.

Индердегі ауа райы және қашан бару керек

Мамыр мен қыркүйекте барған жөн: күндіз жылы, түні жұмсақ, аптап әлі басталмаған немесе басылған. Төмендегі сандар — −8 м биіктіктегі нүкте үшін 2011–2020 жылдардағы ERA5 реанализінің есептік нормалары, метеостанция деректері емес. Таулардың биіктігі небәрі 60 м, сондықтан мұнда биіктікке түзету қажет емес. Егер есептік нүкте көл бетіне түссе, құрлықтағы жазғы ыстық, сірә, күштірек болады.

Жаз ыстық әрі құрғақ: шілдеде орташа максимум 33,7 °C, түнде шамамен 20,5 °C, айына 8,5 мм жауын-шашын, тамызда да сонша. Мұндай күндері ашық дала мен көлеңкесіз тұзды жағалау бойымен жүру ауыр. Мамырда күндіз шамамен 27 °C, қыркүйекте шамамен 24 °C — бұл ең жайлы айлар. Сәуір мен қазан салқынырақ: күндіз 14–17 °C, түнде шамамен 5 °C.

Қыс аязды: қаңтарда күндіз шамамен −4 °C, түнде шамамен −11 °C. Уикипедия қаңтардың орташа температурасын −12,3 °C, шілденікін 25,3 °C деп, жылдық жауын-шашынды шамамен 200 мм деп көрсетеді; ERA5 есептік қосындысы жақын — шамамен 195 мм.

Айналадағы табиғат: Жайық, тоғайлар және дала

Жайық ауданды екіге бөледі. Батысында құмды шөлейт жазық — Нарын құмының шығыс шеті, шығысында үстірт сортаң топырақты далаға ұласады. Жайықтың жайылмасында қалың тоғай өседі, далада — қара жусан, алабота, изен.

Жануарлардан Уикипедия қасқырды, түлкіні, борсықты, жабайы доңызды және ақбөкенді, сондай-ақ суда жүзетін құстарды атайды. Аудан арқылы Индер және Ойыл өзендері де ағады, Отаркөл, Бөлекаяқ, Ақтөбе сияқты шағын көлдер бар.

Өзге ауқымдағы жартасты көріністер — Маңғыстауда: Бозжыра мен Маңғыстау табиғатына дейін түзу сызықпен шамамен 496 км, Шерқалаға дейін шамамен 453 км. Мұны Индермен бір қысқа сапарда біріктіру мүмкін емес.