Үлкен Шабақты көлі: қай айда барған жөн
- қаңтар: болады
- ақпан: болады
- наурыз: маусым емес
- сәуір: маусым емес
- мамыр: болады
- маусым: ең қолайлы
- шілде: ең қолайлы
- тамыз: ең қолайлы
- қыркүйек: жақсы
- қазан: болады
- қараша: маусым емес
- желтоқсан: болады
Маусымнан тамызға дейін күндіз 20–23 °C, су ашық, ал қарашаның соңынан сәуірдің соңына не мамырға дейін көлді мұз басып жатады.
Үлкен Шабақты көлі: неге бару керек
Үлкен Шабақты — Бурабайдағы ең үлкен көл
Ауданы 23–25,5 км², ұзындығы шамамен 8 км, тереңдігі 33 м-ге дейін. Қазақ Уикипедиясы бойынша тереңдігі мен көлемі үшін көлді Кіші Байкал деп атайды.
Көкшетау тауының етегіндегі гранит
Қазаншұңқыры тектоникалық, жағалаулары гранитті, кей жерлері жартасты. Оңтүстік жағалауда жарлар 18–20 м-ге дейін жетеді, солтүстік және шығыс жағалаулары жайпақ.
Щучинск пен Бурабай арқылы өтетін жол
Көл Щучинскіден 16,5 км солтүстікте, Бурабай кенті оңтүстік-шығыс жағалауда тұр. Көкшетауға дейін түзу сызықпен шамамен 61 км.
Шабақтыдағы қысқа жаз
Шілдеде күндіз орта есеппен 22,6 °C, бірақ бұл ең жаңбырлы ай да, шамамен 96 мм. Мұз қарашадан сәуірдің соңына не мамырға дейін тұрады.
Әнші түбек — бұрынғы арал
Оны Қарақат және Омбы түбегі деп те атайды. Бір кездері арал болған, қазір түбекке айналған.
Үлкен Шабақты көлі суреттерде
Саяхатшылардың нақты фотолары (Pexels, Unsplash, Wikimedia Commons): авторы мен лицензиясы әр кадрдың жазбасында.
Үлкен Шабақты (орысша Большое Чебачье, сондай-ақ Айнакөл) — Ақмола облысындағы Бурабай көлдер тобының ең ірісі. Ол Щучинскіден 16,5 км солтүстікте, Көкшетау тауының (947 м) етегінде жатыр. Көл «Бурабай» ұлттық паркінің құрамына кіреді, оңтүстік-шығыс жағалауында Бурабай кенті орналасқан. Жазда, маусымнан тамызға дейін барған жөн: қарашаның соңынан сәуірдің соңына немесе мамырдың ортасына дейін көлді мұз басып жатады.
Үлкен Шабақты сандармен: дереккөздер бір-біріне сәйкес келмейді
Үлкен Шабақты — ауданы 23–25,5 км², теңіз деңгейінен 301,6 м биіктікте жатқан ағынсыз ашық көл. Қазаншұңқыры тектоникалық, жағалаулары гранитті. Өлшемдерімен жағдай күрделірек: орыс, ағылшын және қазақ Уикипедиялары әртүрлі сандар келтіреді, ал қазақша мақала өзіне-өзі қайшы келеді.
| Көрсеткіш | Мәні | Қай жерде алшақтық бар |
|---|---|---|
| Ауданы | 23–25,5 км² | орысша мақалада шамамен 23 км², ағылшынша және қазақша мақалаларда 25,5 км²; сол жерде екінші нұсқа — 1 900 га |
| Ұзындығы × ені | 7,7 × 4,7 км немесе 8,3 × 5,1 км | бірінші жұп — орыс Уикипедиясы, екіншісі — қазақ Уикипедиясы |
| Орташа тереңдігі | 10–14,4 м | көбіне шамамен 11 м деп айтылады |
| Ең үлкен тереңдігі | 24–38 м | нұсқалардың көбі — 33 м (33,3 м) |
| Теңіз деңгейінен биіктігі | 301,6 м | сәйкес келеді |
| Су жинау алабы | 150 км² | тек қазақша мақалада |
Сапар үшін бір-екі шақырымның айырмашылығы маңызды емес. Ең бастысы — бұл далалы солтүстік үшін терең әрі ірі көл. Қазақ Уикипедиясының жазуынша, тереңдігі мен көлемі үшін оны Кіші Байкал деп атайды.
Кіші Шабақты — ағылшын Уикипедиясы бойынша, 3 км батыста жатқан бөлек көл. Ол туралы толық мәліметтерді, соның ішінде жағалаулары мен оған апаратын жолдарды біз растай алмадық.
Жағалаулар, аралдар және Әнші түбек
Үлкен Шабақтыға ең алдымен ойқы-шойқы жағалаулары үшін барады: түбектер көптеген шығанақ құрайды, суда шағын аралдар бар. Оңтүстік жағалауы биік, жарлары 18–20 м-ге дейін жетеді, солтүстік және шығыс жағалаулары жайпақ. Жағалауларды қарағай мен қайыңды тоғай көмкерген, кей жерлері жартасты, ұсақ малтатас құмды жағажайлармен алмасып отырады.
Ең танымал бөлігі — Әнші түбек, оны Қарақат және Омбы түбегі деп те атайды. Бұрын ол арал болған. Қазақ Уикипедиясы бойынша көлдің ең үлкен аралының көлденеңі 120–200 м, ірі аралдарда қайың, тал, бұталар мен қарағай өседі.
Көлде су өсімдіктері жоқтың қасы. Қамыс, қоға және шылаң тек таяз солтүстік-шығыс шығанағында кездеседі, сондықтан жағалаудың басым бөлігінде су ашық. Көлге оңтүстіктен Бурабай көлінен ағып шығатын Громотуха (Күркіреуік) өзені құяды. Үлкен Шабақтының өз ағыны жоқ.
Үлкен Шабақтының суы: тұщы, бірақ мінсіз емес
Суы тұщы, Бурабай кентінде ауыз су және шаруашылық қажеттері үшін пайдаланылады. Алайда орыс Уикипедиясы сульфаттар, мыс, темір және фторидтер бойынша шекті рұқсат етілген концентрацияның асып кететінін атап өтеді. Сондықтан көл суын өңдеусіз ішпеген дұрыс.
Минералдануы маусымға қарай өзгереді: жазда 550–750 мг/л, қысқа қарай 1 000 мг/л-ге дейін. Көл суының шамамен 40 %-ын жер асты ағынынан алады, ал 85–90 %-ы булануға жұмсалады.
Шомылу ережелерін, жабдықталған жағажайларды және ұлттық парк ішіндегі кіруге тыйым салынған аймақтарды біз растай алмадық. Оларды жергілікті жерде немесе «Бурабай» паркінің әкімшілігінен нақтылаңыз.
Үлкен Шабақтыға қайдан баруға болады
Ең жақын ірі қала — Көкшетау, түзу сызықпен шамамен 61 км. Жергілікті бағдар — Щучинск: көл одан 16,5 км солтүстікте. Бурабай кенті оңтүстік-шығыс жағалауда орналасқан.
| Қала | Түзу сызықпен қашықтық |
|---|---|
| Көкшетау | шамамен 61 км |
| Петропавл | шамамен 208 км |
| Астана | шамамен 233 км |
| Қарағанды | шамамен 418 км |
Жолмен бұдан көбірек шығады, бірақ қаншалықты көп екенін, сондай-ақ автобус кестесі мен алыс жағалауларға апаратын жолдардың күйін біз растай алмадық. Жолға кететін уақытты алдын ала нақтылаған жөн. Қарағайлы шоқылар арасындағы басқа көлмен салыстырғыңыз келсе, түзу сызықпен 81 км жерде Зеренді жатыр.
Шабақты көліне қашан бару керек
Ең қолайлы уақыт — маусымнан тамызға дейін: күндіз жылы, су мұздан босаған. Төмендегі сандар — 389 м биіктіктегі тор түйіні үшін 2011–2020 жылдардағы ERA5 реанализі бойынша есептелген климаттық нормалар, метеостанция деректері емес. Көлдің өзі 301,6 м биіктікте жатыр, айырмашылық аз.
Күндіз, °C / Түнде, °C · Жауын-шашын, мм
Бұл орынның координаттары бойынша реанализден есептелген норма, метеостанция бақылауы емес.
Айлар бойынша сандар
| Ай | Күндіз, °C | Түнде, °C | Жауын-шашын, мм |
|---|---|---|---|
| Қаң | -12.7 | -19.8 | 11.7 |
| Ақп | -10.7 | -17.9 | 10.1 |
| Нау | -2.6 | -10.1 | 18.9 |
| Сәу | 10.2 | 0.4 | 34.3 |
| Мам | 18 | 5.5 | 39.4 |
| Мау | 22.3 | 11.1 | 56 |
| Шіл | 23.2 | 13 | 92.7 |
| Там | 22.4 | 11.2 | 57.4 |
| Қыр | 15.9 | 5.6 | 38.3 |
| Қаз | 6.8 | -1.1 | 37.5 |
| Қар | -4.1 | -10.1 | 21.4 |
| Жел | -9.9 | -16.6 | 17.3 |
Дереккөз: Open-Meteo, ERA5 reanalysis, 2011–2020
Ең жылы ай — шілде: күндіз орта есеппен 23,2 °C-ге дейін, түнде шамамен 13 °C. Ол сондай-ақ ең жаңбырлы ай, шамамен 93 мм жауын-шашын түседі, сондықтан маусым мен тамызда (56 және 57 мм) құрғақ күндер көбірек. Бұл тор түйіні үшін есептелген деректер, көл маңындағы нақты ауа райы өзгеше болуы мүмкін. Мамырда күндіз шамамен 17 °C, бірақ түнде небәрі 6 °C, ал қазақ Уикипедиясы бойынша мұз тек 15–25 мамырда ғана кетуі мүмкін. Қыркүйек салқынырақ, күндіз 16 °C-ге дейін, бірақ жағалаумен серуендеуге жарайды.
| Кезең | Не күтуге болады |
|---|---|
| Желтоқсан–наурыз | көл мұз астында, күндіз −12-ден −1 °C-ге дейін |
| Сәуір–мамыр | мұз жүруі: орыс Уикипедиясы бойынша сәуірдің соңы, қазақ Уикипедиясы бойынша мамырдың ортасы–соңы |
| Маусым–тамыз | жылы, су ашық, шілде ең жаңбырлы ай |
| Қыркүйек–қазан | күндіз қыркүйекте шамамен 16 °C, қазанда 7 °C, қазанда түнде нөл шамасында |
| Қараша | мұз қату: айдың ортасы немесе соңы |
Мамырдың басында немесе қарашада барсаңыз, енді көтермейтін не әлі қатпаған мұзға тап болу қаупі бар.
- «Бурабай» ұлттық паркіне кіру және бару тәртібі, ақылы болуы және жабық аймақтар
- Шомылуға рұқсат бар-жоғы және жабдықталған жағажайлардың орны
- Көлдегі әуесқой балық аулау ережелері
- Көкшетау мен Астанадан жолмен қашықтық және қоғамдық көлік
- Кіші Шабақтыға апаратын жолдар және оның жағалаулары
Үлкен Шабақты көлі: сапар алдындағы кеңестер
- Көл суын өңдеусіз ішпеңіз: онда сульфаттар, мыс, темір және фторидтер нормадан асып түседі.
- Шілдеде шамамен 96 мм жауын-шашын түседі, бұл мамырдағыдан (41,5 мм) екі еседен астам көп. Су өткізбейтін күрте алып алыңыз.
- Жаздың өзінде түнде шамамен 12–14 °C, ал мамыр мен қыркүйекте 6–7 °C. Түнеу үшін жылы киім қажет.
- Мамырдың басына сенбеңіз: қазақ Уикипедиясы бойынша мұз тек 15–25 мамырда ғана кетуі мүмкін.
Жақын маңда тағы не көруге болады
Жиі қойылатын сұрақтар
Үлкен Шабақты көлі қай жерде орналасқан?
Кіші Шабақты қайда және оның Үлкен Шабақтыдан айырмашылығы неде?
Шабақты көлінің тереңдігі қандай?
Үлкен Шабақты қашан қатады?
Шабақты көлінде қандай балық бар?
Дереккөздер
Тағы оқыңыз
Алматы хайуанаттар бағы: жұмыс уақыты және Қазақстанның сирек түрлері
Аюсай: келушілер орталығы, сарқырама және соқпақ
Горельник: Медеу үстіндегі шатқал, сарқырама және соқпақ
Каменское үстірті: обсерватория, соқпақтар және Алматыға көрініс
Кіші Алматы шатқалы: Медеуден Тұйықсу мұздығына дейін
Первомай тоғандары: орны, қай жерде шомылуға болады және айлар бойынша ауа райы