Бұрқанбұлақ — Қора өзені шатқалындағы Қазақстанның ең биік сарқырамасы

Бұрқанбұлақ — Қазақстанның ең биік сарқырамасы: ол Жетісу облысындағы Текелі қаласынан жоғары, Жетісу Алатауындағы Қора өзенінің шатқалында жалпы биіктігі 168 м төрт сатымен құлайды. Көрінетін бөлігі — төменгі үш сатысы — шамамен 114 м. Жазда, маусымнан қыркүйекке дейін барған жөн: шамамен 2 000 м биіктікте қалған уақытта суық.

Бұрқанбұлақ дегеніміз не және биіктігі туралы деректер неге әртүрлі

Бұл — сатылы сарқырама: су бір ағынмен емес, бірнеше сатымен төгіледі. Орысша Уикипедия төрт сатының жалпы биіктігін 168 м, ал көрінетін бөлігін, яғни төменгі үш сатысын, 114 м деп көрсетеді. Ағылшынша мақала 168 м-ді сарқыраманың ұзындығы деп атайды және оның шамамен 2 000 м биіктікте орналасқанын жазады.

Қазақша Уикипедия судың шамамен 125 метрлік тік жартастан құлайтынын айтып, Бұрқанбұлақты бүкіл Орталық Азиядағы ең биік сарқырама деп атайды. Орысша және ағылшынша мақалалар мұны қарапайымдау айтады — Қазақстандағы ең биік сарқырама. Алғашқы тұжырымды біз растай алмадық.

Сапар үшін бұл сандардың айырмашылығы ештеңені өзгертпейді. Маңыздысы басқа: жерден сарқыраманың шамамен үштен екі бөлігін ғана көресіз, ал жоғарғы сатысы көрінбейді. Қазақша мақала қара гранитті, жартастағы жасыл мүкті және ағынның бүкіл биіктігі бойындағы су шаңында ойнайтын кемпірқосақты сипаттайды.

Сарқырама қайда орналасқан және оған дейін қанша жол

Сарқырама Текеліден жоғары, Жетісу Алатауындағы Қора шатқалында орналасқан. Орысша Уикипедия Талдықорғаннан 130 км деп көрсетеді; мақалада бұл қашықтықтың қай жолмен және қалай өлшенгені нақтыланбаған.

Сарқырамадан түзу сызықпен есептелген қашықтықтар:

Таулы жол әрдайым түзу сызықтан ұзақ, сондықтан Алматыдан шыққанда жол түзу сызыққа қарап ойлағаннан едәуір көп уақыт алады. Ұтымды шешім — Талдықорғанда немесе Текеліде түнеп, сарқырамаға таңертең көтерілу. Текеліден шатқалды өрлей жүретін жолдың жай-күйін, соқпақтың бар-жоғын және жол талғамайтын көлік керек пе екенін біз растай алмадық — мұны сапар алдында нақтылаңыз.

Бұрқанбұлақ сарқырамасына қашан бару керек

Ең қолайлы кезең — шілде мен тамыз, маусым мен қыркүйек те жарайды. Төменде 2011–2020 жылдардағы ERA5 реанализі бойынша 2 279 м биіктіктегі тор нүктесінің климаттық нормалары берілген. Бұл метеостанция емес, модельдік бағалау; ағылшынша Уикипедия бойынша сарқырама шамамен 2 000 м биіктікте жатыр, сондықтан су жанындағы жағдай кестеден өзгеше болуы мүмкін.

Шілденің өзінде күндіз шамамен 17 °C, түнде шамамен 8 °C — бұл таудың жазы, жылы күрте қажет. Мамырда түн шамамен 0 °C, қыркүйекте шамамен 0 °C, ал қазаннан бастап орташа минимум нөлден төмен түседі. Қыста күндіз шамамен −8 °C, түнде −14 °C-қа дейін.

Ең ылғалды айлар — мамыр, маусым және шілде: мамыр мен маусымда 100–120 мм жауын-шашын, шілдеде шамамен 97 мм. Тамыз бен қыркүйек құрғақтау (79 және 66 мм), ал күндер әлі жылы.

Сарқырамадағы су шығынының маусымдарға қарай қалай өзгеретінін біз растай алмадық.

Бұрқан, Қора және «Ана көз жасы» туралы аңыз

Уикипедия бойынша кеңестік кезеңге дейін сарқырама киелі саналған, сондықтан мұнда өзіңізді байсалды әрі құрметпен ұстаңыз.

Аңыз сарқырама жанында жалғыз ұлы Бұрқанмен тұрған әйел туралы баяндайды. Ана ұлына момын, тілалғыш келін іздеді, ал ұлы тәкаппар, өжет сұлу Қораны сүйіп қалды. Ашуға булыққан ана ұлын жартастағы қамалға қамап тастады, бірақ Бұрқан босап шығып, сүйгенімен қосылды — осылайша олар бір-біріне біржола ұласты: аңызда Қора — өзеннің өзі.

Аңыз бойынша ана әлі күнге дейін ұлының таңдауына күйінеді: сарқырама маңындағы шағын бұлақты «Ана көз жасы» деп атайды. Оның нақты орнын дереккөздер көрсетпейді.

Жетісу сапарын немен ұштастыруға болады

Сарқырама оңтүстік-шығыстың әдеттегі бағыттарынан шеткерірек жатыр, сондықтан оны облыстың басқа жерлерімен байланыстырған дұрыс. Ең жақыны — Жаркент-Арасан радон бұлақтары, түзу сызықпен шамамен 88 км. Одан әрі оңтүстікте — Алтынемелдегі Әнші құм, түзу сызықпен шамамен 137 км, және Шарын шатқалы, шамамен 181 км.

Мұндағы түзу қашықтықтар тек бағдар үшін: бұл нүктелердің арасында таулар бар, ал көлік жолы бірнеше есе ұзақ болуы мүмкін. Мұндай сапардың бағыты мен жолдарын алдын ала тексеріңіз.