Бұйратау — Астана мен Қарағанды арасындағы Ерейментау тауларындағы ұлттық парк

Бұйратау — Ерейментау тауларында, Ақмола және Қарағанды облыстарының түйіскен жерінде орналасқан мемлекеттік ұлттық табиғи парк. Ол құрғақ далаларды, реликт қара қандыағашты ормандар мен қайың шоқтарын сақтау үшін 2011 жылғы 11 наурызда құрылды. Дала, құстар және арқар көру мүмкіндігі қызықтырса, мұнда жазда барған жөн. Жағажайы бар демалыс орны мұнда жоқ.

Бұйратау деген не және ол қайда орналасқан

Бұйратау — Ерейментаудың аласа жоталары мен шоқылары, олардың арасындағы таулы жазықтар. Солтүстігінде құрғақ дала жатыр, оңтүстігіндегі төбелерде орман көбірек, бұлақ бойларында қандыағаш пен қайың өседі. Парк құрамына жергілікті «Бұйратау» табиғи паркі, Белодымов және Ерейментау зоологиялық қаумалдары, сондай-ақ бұрын Ерейментау қорығына арналып резервте тұрған жер енді.

Аумақ екі бөліктен тұрады. Шамамен 60 814 га солтүстік бөлігі Ақмола облысының Ерейментау ауданына қарайды. 28 154 га оңтүстік бөлігі Қарағанды облысында жатыр. Орысша Википедия мұнда Осакаров ауданын, ағылшынша Википедия Сарыбел ауданын атайды, сондықтан картадан іздегенде екі атауды да тексеріңіз. Қазақша Википедия деректері бойынша парктің орталық кеңсесі Қарағанды облысындағы Молодежный кентінде орналасқан.

Астана мен Қарағандыдан қанша жол

Астанадан парктің координат нүктесіне дейін түзу сызықпен шамамен 131 км, Қарағандыдан — түзу сызықпен шамамен 171 км. Ағылшынша Википедия парк астанадан шығысқа қарай шамамен 60 км жерде жатыр деп жазады. Бұл 131 км-ден неге өзгеше екенін дереккөздер түсіндірмейді.

Жолмен есептегендегі қашықтықты, кіреберіс жолдардың жай-күйін және қоғамдық көліктің бар-жоғын біз растай алмадық. Әсіресе Қарағанды жақтан оңтүстік бөлікке барғыңыз келсе, жолға шықпас бұрын маршрутты парк әкімшілігінен нақтылаңыз. Салыстыру үшін: парктен Зерендіге дейін түзу сызықпен шамамен 338 км, сондықтан оларды бір қысқа сапарға сыйғызу қиын.

Неге бару керек: арқарлар, маралдар және дала құстары

Парктің басты аңы — ерейментау арқары. Бұл басқа популяциялардан бөлек, таулы бөлікте мекендейтін шамамен 200 бастан тұратын топ. Мұнда маралдар да жерсіндіріліп жатыр, олардың саны 100-ге жуық.

Құс әуесқойлары үшін Бұйратаудың қызығы — мекендерінің алуан түрлілігі: дала, бұталар, орман, шалғын және сулы-батпақты учаскелер. Паркте құстың 227 түрі тіркелген. Ұя салатындарын орысша Википедия 117 деп, қазақша Википедия 127 деп есептейді. Қызыл кітапқа енген ұя салатын 13 түрдің арасында жалпақтұмсық, сұңқылдақ аққу, ақбас үйрек, тұрпан, дала қыраны, тырна, дуадақ, безгелдек, шіл және үкі аталады.

Флорасы — 450-ден астам түр, бұл Орталық Қазақ ұсақ шоқысы флорасының шамамен бестен бірі. 30-дан астам сирек түрдің арасында Геснер қызғалдағы, көктемгі жанаргүл, қандыағаш және қырықжапырақтар бар. Көктемде және жаздың басында гүлденген даланы, жазда су жағасындағы шоқтардың көлеңкесін іздеңіз.

Бозайғыр және Ажыбай тұзды көлдері

Паркте көлдер бар, бірақ олар шомылуға арналмаған. Көптеген қазаншұңқырлар тұйық, ал ондағы тұзды көлдер өте таяз, тереңдігі бір метрге жетпейді. Ең ірілері — Бозайғыр мен Ажыбай. Тұщы жер асты сулары 1–17 м тереңдікте жатыр, сондықтан бұлақтарды ауыз су көзі деп есептемеңіз: суды өзіңізбен алыңыз.

Су жағасында демалуға арналған дала көлін іздесеңіз, Зерендіні немесе Балқашты қарастырыңыз. Бұйратау — серуендеу мен табиғатты бақылауға арналған жер.

Бұйратауға қашан бару керек

Қолайлы маусым мамырдың аяғынан қыркүйектің басына дейін созылады. Википедия деректері бойынша экскурсиялар жазда өткізіледі.

Сандар — 885 м биіктіктегі тор нүктесі үшін 2011–2020 жылдардағы ERA5 реанализінің есептік нормалары. Бұл метеостанция деректері емес. Нақты маршруттардың биіктігін біз нақтыламадық. Шілдеде күндіз орта есеппен шамамен 22 °C, түнде шамамен 11 °C: аптап ыстық болмайды, бірақ шатырда түнеу үшін жылы ұйықтау қапшығы керек. Мамырда түн әлі шамамен 3 °C, қыркүйекте де солай. Қысы қатал: қаңтарда орта есеппен түнде −22 °C-тан күндіз −14 °C-қа дейін.

Ең көп жауын-шашын шілдеде түседі, шамамен 86 мм, маусымға 67 мм келеді. Жазғы жаңбыр мұнда жиі болады, одан кейін қара жолдар батпаққа айналуы мүмкін. Ағылшынша Википедия жылдық мөлшерді 280 мм деп көрсетеді, реанализ — шамамен 420 мм. Екі дереккөз де ең көп мөлшер жазға келетінін растайды.

Кестеден демалыс күндері барудың ең сенімді уақыты маусым мен тамыз екені көрінеді. Шілде де жақсы, бірақ жаңбырлық алыңыз.

Барар алдында не білу керек

Википедия деректері бойынша паркте төрт туристік маршрут бар, жазда жеке және топтық экскурсиялар өткізіледі, ал кіреберісте шағын төлем алынады. Төлемнің мөлшерін, жұмыс уақытын, түнеу ережелерін және ілесіп жүретін адам қажет пе, жоқ па — біз растай алмадық. Википедиядағы мәліметтер күнсіз берілген, сондықтан бару тәртібін парк әкімшілігінен нақтылаңыз.

Паркте 94 қызметкер жұмыс істейді, кеңсесі Молодежныйда орналасқан. Оңтүстік жақтан кірсеңіз, ақпарат алу үшін қайда қоңырау шалу немесе бару керектігін осыдан бағдарлай аласыз. Бұйратауды Орталық Қазақстанның дала маршруттарымен ұштастыруға болады, бірақ Ұлытау таулары түзу сызықпен шамамен 544 км жерде жатыр: бұл бөлек сапар болады.

Дала үшін қайда бару керегі және қайда келісім қажеті Қазақстан даласы таңдамасында көрсетілген.