Мұзтау шыңы: Алтайдың ең биік шыңы туралы не белгілі және оған қалай жақындауға болады

Мұзтау (Белуха) — Алтайдың және бүкіл Оңтүстік Сібір таулар жүйесінің ең биік тауы, Қазақстан мен Ресей шекарасындағы массив. Ең биік нүктесі 4506–4509 м-ге көтеріледі, беткейлерінде мұздықтар жатыр. Мұзтау «Алтайдың алтын таулары» Дүниежүзілік мұра нысанына кіреді. Оған алғаш рет 1914 жылы шыққан.

Мұзтау — екі елдің шекарасындағы Алтайдың ең биік нүктесі

Мұзтау — жалғыз шың емес, бірнеше шыңнан тұратын массив. Ол Ресей (Алтай Республикасы) мен Қазақстанның (Шығыс Қазақстан облысы) шекарасында, Қытай, Қазақстан және Ресей шекаралары түйісетін жерден солтүстікке қарай бірнеше ондаған миль қашықтықта орналасқан. Қазақша тауды Мұзтау, алтайша Үч-Сүмер, яғни «үш шың» деп атайды.

Бұдан сізге қатысты басты қорытынды: бұл — мемлекеттік шекараның дәл іргесіндегі мұздықты биік тау. Мұнда бару — демалыс күнгі серуен емес, экспедиция.

Екі шың ба, үш шың ба: дереккөздер неде алшақтайды

Шыңдардың саны нені шың деп санайтынымызға байланысты. Ағылшын тілді Википедия Мұзтауды көп шыңды массив деп атайды, ал алтайша «Үч-Сүмер» атауы «үш шың» деп аударылады. Қазақ Википедиясы тауды екі шың ретінде сипаттайды, оның шығыс шыңы батыс шыңынан биік.

Басты шыңның биіктігін дереккөздер 4509 м (қазіргі белгі) және 4506 м (1948 жылғы карта) деп береді. Бастапқы геодезияны біз көрмедік, сондықтан маршрут үшін белгіні топографиялық картамен салыстырып тексеріңіз. Шығыс шыңға шығудың көбі алғашқы шығудың оңтүстік маршрутымен жүреді.

Мұзтау шыңы картада: қайда орналасқан және қай жақтан жақын

Массивтің координаттары — шамамен 49,81° с. е., 86,59° ш. б. Бұл — Қазақстанның қиыр шығысы, үш шекараның дерлік түйісер тұсы. Қашықтығы есептелген қалалардың ішінде Мұзтауға ең жақын Қазақстанның ірі қаласы — Өскемен.

Бұл — жолмен емес, түзу сызық бойынша қашықтық: тауда нақты жол едәуір ұзағырақ, ал жолға қанша уақыт кететінін біз растай алмадық. Біздің нұсқаулықтағы ең жақын бет — Рахманов бұлақтары, олар массивтен түзу сызық бойынша шамамен 31 км жерде.

Мұзтау мұздықтары және одан бастау алатын өзендер

Массивте бірнеше шағын мұздық жатыр. Қазақ Википедиясы бойынша мұздықтар беткейлерде шамамен 27 «шақырым» алып жатыр (мақалада осылай жазылған; аудан бірлігі нақты көрсетілмеген), ал олардың ең ірілері — Үлкен Берел (10,3) және Кіші Берел (8,9). Екі шыңның да беткейлерін мәңгі қар мен мұз басқан.

Мұзтаудан көптеген өзендер бастау алады: ағынның бір бөлігі Алтай Республикасындағы Катунь алабына, бір бөлігі Шығыс Қазақстан облысындағы Ертіске құяды. ЮНЕСКО Алтай тауларын Дүниежүзілік мұраның табиғи нысандары қатарына енгізген. Саяхатшы үшін мұздықтардың мәні біреу: шыңдарға жақындау үшін жабдық пен мұзбен жүру дағдысы қажет.

Шыңға шығу тарихы және мыңдаған жылды есте сақтаған мұз

Мұзтауға алғаш рет 1914 жылы ағайынды Б. В. және М. В. Троновтар шықты. Шығыс шыңға шығудың көбі әлі күнге дейін солар жүрген оңтүстік маршрутпен өтеді. Алтай Азияның басқа тау жүйелерінен аласа, бірақ өте алыста жатыр, сондықтан тауға жақындау көп уақыт пен жоспарлауды талап етеді.

2001–2003 жылдары Белуха мұздығына ғылыми экспедициялар шығып, мұз керндерін бұрғылады, соның ішінде түпкі жынысқа дейін. Тритий арқылы анықтау бойынша терең керндер 3 000–5 000 жылдық климат шежіресін сақтауы мүмкін. Мұздықты швейцар-ресей тобы да зерттеген.

Сіз бен Мұзтаудың арасында не тұр: шекара және алыстық

Басты кедергі — биіктік емес, шекара режимі мен қашықтық. 2008 жылдан бастап Ресей жағындағы ауданға агенттіксіз, өз бетіңізше барсаңыз, шекара аймағына арнайы рұқсатнама қажет. Шетелдіктер өтінімді сапардан екі ай бұрын ФҚҚ шекара қызметінің өңірлік басқармасына береді.

Массивтің Қазақстан жағында қандай ережелер қолданылатынын біз растай алмадық. Жолдардың жай-күйін, көліктің, баспаналар мен байланыстың бар-жоғын да анықтай алмадық. Рұқсатнамасыз аймаққа кіргізбеуі мүмкін. Құжаттарды алдын ала тапсырыңыз және шекараның қай жағынан жүретін болсаңыз, сол жақтың тәртібін нақтылаңыз.

Мұзтауға қашан бару керек

Массив бойынша климаттық деректеріміз жоқ, сондықтан мерзімдерді сақтықпен береміз. Шыңдарды мәңгі қар мен мұз басқан; биік тауға шығудың сенімді маусымын біз растай алмадық. Шыңға шығудың нақты уақыты сол жылғы ауа райына байланысты: оны тауға маршрут жүргізетіндерден нақтылаңыз және қосымша күндер қарастырыңыз. Біздің нұсқаулықтағы тағы бір биік тау — Талғар шыңы.