Астанадағы Бәйтерек: мұнарада не көруге болады және қашан келген жөн

Бәйтерек — 1997 жылы астананың көшірілуінің символы ретінде салынған Астанадағы монумент әрі бақылау мұнарасы. Жоғарыда диаметрі 22 м шар бар, оның ішіндегі панорамалық залдан қала жан-жағынан көрінеді. Астанаға сапарда бұл бағдарламаның бір-екі сағаттық бөлігі ғана, бөлек саяхатқа шығуға себеп емес.

Бәйтерек деген не және оған қанша уақыт бөлу керек

Бәйтерек — Есілдің сол жағалауындағы Нұржол бульварында тұрған, шары бар бетон-металл мұнара. Атауы қазақ тілінде «терек» ағашын білдіреді, кешеннің толық аты — «Астана-Бәйтерек». Ағылшын Уикипедиясы бойынша жобаға тапсырыс 1996 жылы берілген, ал орыс Уикипедиясы бойынша нысан мемлекеттік комиссияға 2003 жылы тапсырылған. Монумент Астананың жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енгізілген.

Ішінде бақылау алаңы біреу ғана, бағдарламасы қысқа: жер асты деңгейі, лифтпен көтерілу, панорама және төмен түсу. Сапарды қала орталығын аралайтын бір күннің ішіне жоспарлаңыз. Лифт кезегіне қанша уақыт кететінін біз растай алмадық.

Бәйтеректің биіктігі: 97 ме, әлде 105 метр ме

Екі сан да дұрыс, тек әртүрлі нәрсені сипаттайды. Құрылымның биіктігі — 97 м, ол астана Алматыдан Ақмолаға көшірілген 1997 жылдың құрметіне таңдалған. Ғимараттың жалпы биіктігі — 105 м.

Егжей-тегжейде дереккөздер бір-біріне сәйкес келмейді. Күмбездің салмағын орыс Уикипедиясы «70 т-ға жуық» деп көрсетеді, ал қазақ Уикипедиясы бір мезгілде күмбез үшін 70 т, шар үшін 300 т деп келтіреді. Қазақша мақалада сондай-ақ неге қатысты екені анықталмаған 27 м диаметр аталады. Баяндамаға не суретке нақты сан керек болса, барлық дереккөзде сәйкес келетіндеріне сүйеніңіз: 97 м, 105 м және 22 м шар.

Монументтің ішінде не бар: жер асты залынан шарға дейін

Аралау төменнен басталады. Кіреберістер көз деңгейінен төмен орналасқан, оларға айналадағы алаңнан баспалдақпен түседі. Орыс Уикипедиясы бойынша жер асты деңгейінде кафе, аквариумдар және жоба тарихына арналған фотогалерея бар. Бұл сипаттаманың бүгінгі күнге қаншалықты сай екенін біз растай алмадық.

Жоғарыға діңгектің ішіндегі екі лифт көтереді. Шардың бақылау бөлігі екі деңгейлі: төменгі деңгейде 360° айналмалы көрініс ашылады, жоғарғысына баспалдақ апарады. Онда тұғырда «Аялы алақан» композициясы тұр — тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаевтың оң алақанының алтын жалатылған қола ізі. Келушілер әдетте оған алақанын басып, тілек тілейді.

Қасында ағаш глобус орнатылған. Орыс және қазақ Уикипедиялары онда әлемнің 17 дінінің өкілдері қолтаңба қалдырғанын жазады, ал ағылшын Уикипедиясы Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезін еске алуға арналған 16 тарамдалған сегмент туралы айтады.

Пішіні қайдан шыққан: ағаш, Самұрық құс және жұмыртқа

Монументтің пішіні Ер-Төстік туралы қазақ ертегісін бейнелейді. Ұзақ сапардан кейін батыр Бәйтерек ағашын табады, оның басына Самұрық құс жылына бір рет алтын жұмыртқа салады. Ақ бұтақ-тіректердің арасындағы шар — сол жұмыртқа.

Қазақ Уикипедиясы космогониялық түсіндірмені де қосады: жер асты бөлігі тамырды білдіреді, діңгек жерде тұр, ал бұтақтары аспанға тіреледі.

Назарбаевтың естелігі бойынша жаңа астананың символы үшін басқа ұсыныстар да болған. Зураб Церетели алтын жауынгер мүсіні бар биіктігі 200 м арка ұсынған, араб сәулетшілері — киіз үй пішінді құрылысы бар 200 метрлік шпиль. Президенттің эскизі бойынша жобаны Ақмырза Рүстембеков бастаған топ әзірлеген. Сәулетшілер одақтары халықаралық қауымдастығының X байқауында монумент ТМД елдері арасында 2002 жылдың үздік жобасы және құрылысы ретінде Гран-при алған.

Бәйтерек маңындағы ауа райы айлар бойынша және қашан бару керек

Алаң мен бульварда серуендеу үшін маусымнан тамызға дейінгі кезең ең қолайлы: күндіз орта есеппен 25 °C шамасында. Мұнараны аралау ғимарат ішінде өтеді, сондықтан қыста да мүмкін.

Бұл — 348 м биіктіктегі нүкте үшін ERA5 реанализі бойынша 2011–2020 жылдарға есептелген нормалар, метеостанция деректері емес. Қарашадан наурызға дейін орташа күндізгі температура нөлден төмен: қаңтарда күндіз шамамен −12 °C, түнде −19 °C. Ең жаңбырлы ай — шілде, шамамен 62 мм. Мамыр мен қыркүйек жазға қарағанда салқындау, бірақ күндіз 18–20 °C шамасында болады.

Егер сіз Еңбекшіқазақ ауданындағы Бәйтерек ауылының ауа райын іздеген болсаңыз, ол Алматы облысындағы басқа жер, монументке қатысы жоқ.

Бәйтеректі Қазақстан бойынша сапарға қалай қосуға болады

Монумент Астананың орталығында, картада қаланы белгілейтін нүктеден түзу сызықпен шамамен 5 км жерде тұр. Қарағандыға дейін түзу сызықпен шамамен 189 км, Көкшетауға дейін — шамамен 277 км, Павлодарға дейін — шамамен 403 км. Бұл жол бойынша емес, түзу сызықпен өлшенген қашықтықтар.

Астанадан кейін табиғатқа бет алған қисынды. Біздің беттеріміздің ішіндегі ең жақыны — Зеренді, Көкшетау маңындағы қарағайлы шоқылар арасындағы көл, түзу сызықпен шамамен 255 км. Одан әрі оңтүстік-батыста Ұлытау таулары (түзу сызықпен шамамен 423 км), ал оңтүстікте Балқаш көлі (түзу сызықпен шамамен 569 км) жатыр.

Егер сіз Ақтаудағы «Бәйтерек» кинотеатрын, «Бәйтерек» холдингін немесе «Сен Бәйтерек» әнін іздеген болсаңыз, олар аттас басқа нысандар, бұл бетте олар туралы ештеңе жоқ.