charyn.kz Қазақстан табиғаты бойынша тәуелсіз жол сілтеуші
Арал теңізі: арал қаласы маңындағы бұрынғы табанда тұрған екі тот басқан кеме

Арал қаласы: Арал жағасындағы қала — ауа райы, пойыздар, кемелер зираты

Арал (орысша Аральск) — Қызылорда облысындағы аудан орталығы, теңіз ондаған шақырымға шегінген бұрынғы балық порты. Мұнда ескі табандағы тот басқан кемелерді, балықшылар мұражайын көруге және Кіші Аралға сапардың базасы ретінде келеді.

Фото: Staecker · Wikimedia Commons · Public domain

Жол
Қызылорда: пойызбен ~12 сағ
Қашан
мам, қырең қолайлыҚазір: болады
Көл
Теңізге дейін 12–25 км
Тарихы
Станция 1905 жылдан
Анықтама
36 004 тұрғын (2021)
Анықтама
Табанмен — тек жүргізушімен

Арал қаласы: қай айда барған жөн

қараша · қазір
  1. қаңтар: маусым емес
  2. ақпан: маусым емес
  3. наурыз: болады
  4. сәуір: жақсы
  5. мамыр: ең қолайлы
  6. маусым: болады
  7. шілде: болады
  8. тамыз: болады
  9. қыркүйек: ең қолайлы
  10. қазан: жақсы
  11. қараша: болады
  12. желтоқсан: маусым емес

Мамыр мен қыркүйекте күндіз 25–27 °C, құрғақ; жазда ескі табанда көлеңкесіз 34 °C-қа дейін, қыста түнде шамамен −14 °C.

Арал қаласы: неге бару керек

Ескі табандағы кемелер

Орталыққа жақын бұрынғы айлақтың маңында құрғақ табанда тасталған кемелер тұр. Джиппен жарты сағатта кемелер зиратына немесе суға жетеді (Wikivoyage).

Арал балықшылары мұражайы

2013 жылы ашылған, 2 000-нан астам экспонат бар. Ең бастысы — Поволжьеге жіберілген 14 вагон балық үшін алғыс ретінде келген 1921 жылғы токарь станогы.

Теңіз қайтып келеді

2005 жылғы Көкарал бөгетінен кейін Кіші Аралдың деңгейі көтеріліп, 100 км-ге шегінген жағалау қалаға қайта жақындады.

Құрғақ климат

Жылына шамамен 135 мм жауын-шашын. Шілдеде күндіз орта есеппен 34,2 °C, қыркүйекте небәрі 4 мм.

Арал — Қызылорда облысындағы қала, Арал ауданының орталығы, орысша Аральск. ХХ ғасырдың ортасында мұнда Арал теңізінің жағасындағы балық порты болған, ал қазір су шегініп, ескі айлақтың маңындағы құрғақ табанда тасталған кемелер тұр. Төменде қала қайда орналасқаны, суға дейін қазір қанша екені, Арал ауа райы айлар бойынша, не көруге болатыны және пойызбен қалай жетуге болатыны жазылған.

Арал қаласы қайда орналасқан және жанында теңізден не қалды

Арал Арал өңірінің солтүстік-шығысында, 57–60 м биіктікте жатыр, орталығының координаттары — 46°48′ с. е. және 61°40′ ш. б. Бұл — аудандық маңызы бар қала, Қызылорда облысындағы Арал ауданының орталығы. 2021 жылғы санақ бойынша мұнда 36 004 адам тұрған.

Арал жағасымен жағдай күрделірек. Қала су жағасында салынған, бірақ 1960-жылдардан бастап теңіз тартылып, одан шамамен 100 км-ге шегінді. 2005 жылы Көкарал бөгеті салынып біткен соң Кіші Аралдың деңгейі көтеріліп, су қалаға қайта жақындай бастады.

НеСанДереккөз
2005 жылға дейін теңізге дейіншамамен 100 кмағылш. және орыс Уикипедиясы
2010 жылғы тамызда айлаққа дейін35 км (2001 жылы 75 км)Дүниежүзілік банк есебі
Қазір теңізге дейіншамамен 12 кмағылшын Уикипедиясы
Қазір теңізге дейіншамамен 25 кморыс Уикипедиясы, бөгет туралы мақала

Сандардың әртүрлі болуы — жағалау сызығы теңіз деңгейімен бірге жыл сайын өзгеретіндіктен, ал жаңа өлшемді біз таппадық. Орыс Уикипедиясы жақын жылдары теңіз жиегі қалаға тақап келуі мүмкін деп жазады. Теңіздің өзі, тарихы мен тартылуы туралы Арал теңізі бетінде егжей-тегжейлі айтылған, ал «бұрын және кейін» суреттері Арал сандар мен суреттерде талдауында жинақталған.

Тарихы: 1905 жылғы станциядан балық портына дейін

Қоныс туралы сенімді деректер 1900 жылға жатады: сол жылы мұнда Орынбор — Ташкент темір жолына іздестіру жүргізілген. Жол 1899–1905 жылдары салынып, 1905 жылы станция ашылды. Сондықтан қаланың ресми тарихын жиі 1905 жылдан бастайды. Кент Аральское Море деп аталған, революциядан кейін Аральск болды, қала мәртебесін 1938 жылы алды.

Сол 1905 жылы көпестер «Хива» балық өнеркәсібі компаниясын құрып, Аралда өнеркәсіптік аулау басталды. Кеңес кезінде «Аралрыбпром» бірлестігі орыс Уикипедиясының дерегінше, Арал теңізіндегі бүкіл аулаудың 45 %-ын өңдеген. ХХ ғасырдың басым бөлігінде Арал балық және порт орталығы болды.

Осы кезеңге қалада әлі күнге дейін ұмытылмаған оқиға байланысты. Арал балықшылары аштыққа ұшыраған Поволжьеге 14 вагон балық жіберген. «Казахстанская правда» дерегінше, жауап ретінде Аралға кеме жөндеу шеберханасы үшін токарь және фрезер станоктары жіберілген. Хат пен жеделхаттардың күндері басылымдарда әртүрлі, ал вагондардың жіберілгенін дереккөздер растайды.

Арал ауа райы айлар бойынша

Аралдың климаты күрт континенттік әрі өте құрғақ: жылына шамамен 135 мм жауын-шашын түседі. Төменде Арал метеостанциясының бүкіл бақылау қатары бойынша орташа мәндер берілген. Бұл — болжам емес, климат: алдағы күндердің ауа райын Қазгидрометтен немесе басқа метеосервистен қараңыз.

Айлар бойынша климат · Арал теңізі (Арал қаласы) (метеостанция, 52 м)

Арал қаласындағы метеостанцияның бүкіл бақылау қатары бойынша орташа мәндер (станция 1884 жылдан жұмыс істейді), «Погода и климат» сайты бойынша. Станция рекордтары — −37,9 °C-тан (1969 жылғы қаңтар) +44,8 °C-қа дейін (1984 жылғы шілде).

Айлар бойынша сандар
АйКүндіз, °CТүнде, °CЖауын-шашын, мм
Қаң-6.8-14.411
Ақп-4.9-13.611
Нау5.3-4.416
Сәу18.25.814
Мам26.512.713
Мау32.418.412
Шіл34.220.58
Там32.618.46
Қыр25.211.24
Қаз15.83.311
Қар4-4.414
Жел-4.2-11.413

Дереккөз: Погода и климат — климат Аральска, метеостанция 35746

МаусымКүндізТүндеСапар үшін не білдіреді
Қыс (жел–ақп)−7-ден −4 °C-қа дейін−14-тен −11 °C-қа дейінаяз бен жел, күн қысқа
Көктем (сәу–мам)18–27 °C6–13 °Cтабан бойымен сапарға ең қолайлы кез
Жаз (мау–там)32–34 °C18–21 °Cыстық, ескі табанда көлеңке жоқ
Күз (қыр–қаз)16–25 °C3–11 °Cқұрғақ, екінші қолайлы кезең

Жауын-шашын қыркүйекте ең аз, шамамен 4 мм. Шілдеде ең ыстық: күндіз орта есеппен 34,2 °C, станция рекорды +44,8 °C (1984 жылғы шілде). Қаңтарда күндіз −6,8 °C, түнде −14,4 °C, рекорд −37,9 °C (1969 жылғы қаңтар). Бұрынғы табанмен джиппен жүруге және айлақ маңында серуендеуге мамыр мен қыркүйек ең ыңғайлы.

Аралдағы бір айлық ауа райы 30 күндік болжам — қателігі үлкен есеп. Сапарды бірнеше ай бұрын жоспарлау үшін жоғарыдағы кесте пайдалырақ, ал жолға шығардан бір апта бұрын Қазгидрометтің жаңа болжамын қараңыз.

Кемелер зираты және Арал балықшылары мұражайы

Аралға келетіндердің басты мақсаты — құрлықта қалған кемелер. Wikivoyage ескі айлақ орталыққа жақын, бұрынғы табандағы тасталған кемелерге жаяу баруға болады деп жазады. Джиппен жарты сағатта кемелер зиратына немесе суға жетеді.

Арал теңізі: арал қаласының бұрынғы жағалауы
Арал қаласының бұрынғы жағалауы. Staecker · Wikimedia Commons · Public domain

Арал балықшылары мұражайы. «Казахстанская правда» дерегінше, ол 2013 жылы аудандық тарихи-өлкетану мұражайының филиалы ретінде ашылған. Идея Қазақ КСР-інің бұрынғы балық шаруашылығы министрі Құдайберген Саржановқа тиесілі. Мұражайда 2 000-нан астам экспонат бар: аулау құралдары, құжаттар, фотосуреттер, механизмдер. Олардың ең құндысы — балық вагондары үшін алғыс ретінде жіберілген 1921 жылғы токарь станогы. Ол кеме жөндеу шеберханаларында 30 жылдан астам жұмыс істеген.

Ғимарат ХХ ғасыр басындағы әдеттегі үйдің жоспарлары бойынша салынған, ал негізгі залдан кеменің капитан көпіршесіне көтерілгендей боласыз. Аулада тұғырларда қалпына келтірілген кемелер тұр. «Төлеген Тоқтаров» катері Аралда 1953 жылдан 1983 жылға дейін жүзген, «Төлеген Әлімбетов» құтқару кемесі болған. Жанында қыста аулаған балықты түйе мен атқа жегіп тасыған жүк шаналары тұр.

Арал теңізі: жалаңаш шығанағындағы биемен құлыны
Жаланаш шығанағындағы кемелер зиратында құлынымен жүрген бие. Zhanat Kulenov · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 igo

Мұражайдың жұмыс уақыты мен билет бағасын ашық дереккөздерден таппадық, орнында нақтылаңыз.

Арал қаласы бір күнде: не үлгеруге болады

Қала шағын, суға бармасаңыз, негізгі жерлерді бір күнде жаяу аралап шығуға болады.

  1. Таңертең — вокзал. «Аральское Море» станциясы 1905 жылдан жұмыс істейді, қаланың тарихы осыдан басталған.
  2. Арал балықшылары мұражайы. Аулау құралдары, құжаттар, 1921 жылғы станок және ауладағы катерлер. Бір-бір жарым сағат қалдырыңыз.
  3. Ескі жағалау мен айлақ. Мұнда жағаның қай жерде болғаны көрінеді, құрғақ табандағы кемелерге дейін жаяу жетуге болады.
  4. Кеш — күн батқандағы кемелер. Ескі табандағы темірді төмен жарықта суретке түсіреді, жазда күндіз онда ыстық әрі көлеңке жоқ.

Екінші күн болса, оны Кіші Аралға немесе Көкарал бөгетіне джиппен баруға арнаған дұрыс: екі сапар да күндізгі жарықтың көп бөлігін алады.

Арал қаласы мен Арал теңізін шатастырмаңыз Қазақша қала да, теңіз де, аудан да Арал деп аталады. Билет іздегенде және карталарда екі атау кездеседі: Аральск (орысша) және Aral (ағылшынша). Ал станцияның аты — «Аральское Море».

Арал қаласына қалай жетуге болады: пойыз және қашықтық

Арал Орынбор — Ташкент темір жолында тұр, станцияның аты — «Аральское Море». Бұл екі жолды желі, онымен Қазақстанның әр қаласынан пойыздар жүреді. Кесте мен билетті ҚТЖ-дан қараңыз: құрамдар мен жүру күндері өзгеріп отырады.

ҚайданЖолдаДереккөз
Қызылордапойызбен шамамен 12 сағатWikivoyage
Астанапойызбен екі тәулікке жуықWikivoyage

Wikivoyage дерегінше, вокзал орталықтан жаяу шамамен 15 минуттық жерде, қаланы таксисіз аралауға болады. Оңтүстіктен келсеңіз, сапарды Қызылордамен және одан шығатын бағыттармен (Қызылордадан қайда бару керек) байланыстырған ыңғайлы. Ел ішіндегі сапардың жалпы ережелері пойыздар туралы бөлімде жазылған.

Арал қаласы база ретінде: Кіші Арал, бөгет, Барсакелмес

Қазақстандық Арал өңіріндегі сапарлардың басым бөлігі Арал қаласынан басталады.

  • Кіші Арал. Ең жақын тірі су. Жағалауға баратын жолды навигатордан іздемеңіз: бұрынғы табанмен ізді білетін жүргізушімен жүреді.
  • Көкарал бөгеті. Теңіздің солтүстік бөлігін құтқарған бөгет. welcome.kz порталы дерегінше, оған дейін шамамен 196 км, жолда 3 сағатқа жуық. Толығырақ — Көкарал бөгеті бетінде.
  • Барсакелмес. Бұрынғы аралдағы қорық, ол туралы Барсакелмес бетінде.
  • Байқоңыр. Сол облыстағы ғарыш айлағы, темір жол бойымен шығысырақ; кірудің ерекше тәртібі туралы Байқоңыр бетінен оқыңыз.

Арал ауданының туризм бөлімінің сөзінше (Zakon.kz, 2025 жылғы қазан), туристер теңіз табанын, балықшы ауылдарын және түйе өсіруді көруге келеді. Жақын маңда археологтар су кеткен соң ашылған Кердері-1, Кердері-2 және Жанкент қалашықтарын зерттеп жатыр.

Әлі тексерілмеген Мұражайдың жұмыс уақыты, 2026 жылы қаладан жағаға дейінгі нақты қашықтық және Кіші Аралға баратын жергілікті автобустардың кестесі туралы ресми дерек таппадық.

Арал қаласы: сапар алдындағы кеңестер

  1. Сапарды мамырға немесе қыркүйекке жоспарлаңыз: күндіз жылы, жауын-шашын жоқтың қасы.
  2. Суға және кемелер зиратына жергілікті жүргізушімен джиппен барады: табанда белгіленген жол жоқ.
  3. «Аральское Море» станциясына баратын пойыздардың кестесін билет алар алдында ҚТЖ-дан тексеріңіз.

Жақын маңда тағы не көруге болады

Жиі қойылатын сұрақтар

Арал қаласынан теңізге дейін қазір қанша?
Дереккөздер әртүрлі айтады. Ағылшын Уикипедиясы Кіші Арал жағасы қаладан шамамен 12 км жерде дейді, ал Көкарал бөгеті 2005 жылы салынып біткенге дейін 100 км-ге жуық болған. Орыс Уикипедиясы бөгет туралы мақалада 25 км деп жазады. Жағалау сызығы теңіз деңгейімен бірге өзгеріп отырады.
Арал қаласына пойызбен қалай жетуге болады?
Қала ескі Орынбор — Ташкент желісінде тұр, станцияның аты — «Аральское Море». Бұл желімен Қазақстанның әр қаласынан пойыздар жүреді. Wikivoyage дерегінше, Қызылордадан шамамен 12 сағат, Астанадан екі тәулікке жуық. Нақты кесте мен билетті ҚТЖ-дан қараңыз.
Жазда Аралда ауа райы қандай?
Ыстық әрі құрғақ. Арал метеостанциясы бойынша шілдеде күндізгі орташа ең жоғары температура 34,2 °C, түнде шамамен 20,5 °C, айына 8 мм жауын-шашын түседі. Ыстықтың рекорды — 1984 жылғы шілдеде +44,8 °C.
Арал қаласында кемелерді қайдан көруге болады?
Қалпына келтірілген бірнеше балықшы кемесі Арал балықшылары мұражайының жанында тұғырларда тұр. Ескі айлақтың маңындағы бұрынғы табанда тасталған кемелер бар, ал Wikivoyage дерегінше, джиппен жарты сағатта кемелер зиратына немесе суға жетуге болады.
Арал қаласында бір күнде не көруге болады?
Ескі жағалау мен айлақты, ауласында катерлер тұрған Арал балықшылары мұражайын, Орынбор — Ташкент желісіндегі вокзалды және бұрынғы табандағы кемелерді. Кіші Аралға немесе Көкарал бөгетіне сапарды бөлек күнге жоспарлаған дұрыс.
Қыста Аралда ауа райы қандай?
Аязды әрі желді. Метеостанция дерегінше, қаңтарда күндіз орта есеппен −6,8 °C, түнде −14,4 °C. Ең қатты аяз — 1969 жылғы қаңтарда −37,9 °C.

Дереккөздер

  • Аральск — Википедия
  • Aral, Kazakhstan — Wikipedia
  • Implementation Status Report, SYNAS-1, 19.11.2010 — World Bank
  • Aral — Wikivoyage
  • Кокаральская плотина — Википедия
  • О, море, море! (Арал балықшылары мұражайы) — Казахстанская правда, 31.03.2022
  • Трудовой подвиг аральских рыбаков — Казахстанская правда
  • Марс под боком, или Почему стоит поехать по Приаралью — Zakon.kz, 21.10.2025
  • Арал климаты, 35746 метеостанциясы — Погода и климат
  • Ауа райы болжамы — Қазгидромет

Тағы оқыңыз