Қазақстан өзендері суреттерде
Саяхатшылардың нақты фотолары (Pexels, Unsplash, Wikimedia Commons): авторы мен лицензиясы әр кадрдың жазбасында.
Қазақстанның ең ұзын өзендері — Ертіс (4 248 км), Есіл (2 450 км), Жайық (2 428 км), Сырдария (шамамен 2 212 км) және Тобыл (1 591 км). Бұл сандар Су ресурстары және ирригация министрлігінің 2023 жылғы деректері. Олардың бәрі шекарадан өтеді, сондықтан «жалпы ұзындық» пен «Қазақстандағы ұзындықты» шатастырмаңыз.
Министрлік 2023 (Ертіс, Есіл, Жайық, Сырдария, Тобыл); Википедия (Іле, Шу, Нұра)
Ұзындықтар кестесі: дереккөздер қайда келіспейді
Баяндамада жалпы ұзындықты сенімді келтіруге болады. Қазақстандағы бөлігінде дереккөздер әртүрлі, тіпті бір министрліктің пресс-хабарының екі баспадағы нұсқасы бір-бірінен өзгеше.
| Өзен | Жалпы, км | Қазақстанда, км (Tengrinews, 2023) | Қазақстанда, км (Inbusiness, 2023) | Қазақстанда, км (Википедия) |
|---|---|---|---|---|
| Ертіс | 4 248 | 1 698 | 1 835 | 1 700 |
| Есіл | 2 450 | 1 779 | 1 400 | 1 400 |
| Жайық | 2 428 | 1 084 | 1 084 | 1 082 |
| Сырдария | ~2 212 | 1 627 | 1 627 | 1 400 |
| Тобыл | 1 591 | 800 | 800 | 800 |
| Іле | 1 439 | дерек жоқ | дерек жоқ | 815 |
| Шу | 1 186 | дерек жоқ | дерек жоқ | 800 |
Кестеден шығатын қорытынды: қайсысын таңдасаңыз да, дереккөзі мен жылын қоса жазыңыз. Мектеп жұмысында дұрыс деп саналатын санды мұғаліммен немесе оқулықпен салыстырып алыңыз.
Бес ірі өзен туралы қысқаша
Министрлік хабарынан баяндамаға жарайтын деректер. Әр өзен туралы бір-екі сөйлем жазу үшін жеткілікті.
| Өзен | Не білу керек |
|---|---|
| Ертіс | ең ұзын әрі кеме жүретін өзен. Ертіс-Қарағанды каналы Қарағанды, Павлодар және Ақмола облыстарын ауыз сумен қамтамасыз етеді |
| Есіл | Ертістің ең ұзын саласы. Қарағанды облысындағы Нияз тауларынан басталады, жағасында Астана мен Петропавл тұр. Жазық өзен, суы қар, жер асты суы және жауын-шашыннан жиналады |
| Жайық | Орал тауларымен бірге Еуропа мен Азияның шартты шекарасы. Шамамен 40 балық түрі бар, олардың ішінде бекіре, майшабақ, көксерке |
| Сырдария | Тянь-Шаньнан басталады. Гректер оны Яксарт, арабтар Сейхун деп атаған |
| Тобыл | Ертістің саласы. Алабында шамамен 20 мың көл бар, суы негізінен еріген қар мен жаңбырдан |
Бассейн деген не және сегіз бассейн
Су алабы дегеніміз бір өзенге немесе көлге суы жиналатын аумақ. Қазақстанды әдетте сегіз су шаруашылығы бассейніне бөледі: Арал-Сырдария, Балқаш-Алакөл, Ертіс, Жайық-Каспий, Есіл, Нұра-Сарысу, Шу-Талас және Тобыл-Торғай.
Осы бөліністің бір қызық салдары бар. Көпшілік өзендер мұхитқа жетпейді: олар Каспий мен Аралға, Балқаш пен Теңізге құяды. Мұхитқа Ертіс, Есіл және Тобыл ғана жетеді.
Қазақстанның ішкі өзендері
Ел ішінен басталып, сонда аяқталатын ірі өзендердің ұзындығы Википедия кестесінде берілген:
| Өзен | Ұзындығы, км | Қайда құяды немесе не қоректендіреді |
|---|---|---|
| Нұра | 978 | Қорғалжын көлдері жүйесіне су береді |
| Торғай | 825 | Ырғыз-Торғай резерваты арқылы өтеді |
| Сарысу | 800 | Орталық Қазақстан |
| Жем (Эмба) | 712 | Каспий маңы |
| Шарын | 427 | Іленің саласы |
| Қаратал | 390 | Балқаш |
| Арыс | 378 | Сырдария |
Алматы және Алматы облысының өзендері
Алматы арқылы Үлкен және Кіші Алматы өзендері ағады: екеуі де Іле Алатауының мұздарынан басталып, Қаскелеңге құяды, ал одан су Қапшағай су қоймасына және Іле өзеніне барады. Екі аңғар да сел қаупі бар, сондықтан ортақ ережелер сел туралы бетте жиналған.
| Өзен | Ұзындығы, км | Қайдан көруге болады |
|---|---|---|
| Кіші Алматы | 125 | Тұйықсу мұздықтарынан басталады, Медеу шатқалы |
| Үлкен Алматы | 96 | Үлкен Алматы көліне апаратын аңғар |
| Есентай | 43 | сол жақ саласы, қалада жағалауы бетондалған |
| Шелек | тексерілген сан жоқ | Бартоғай |
| Іле | 1 439, оның 815-і Қазақстанда | Іле өзені |
Алматы өзендері туралы баяндамаға алғашқы үш жол жетеді. Сапар үшін төмендегі Шарын мен Іле қызығырақ: қалалық бөліктер қысқа және кей жерде бетонға алынған.
Өзендерді өз көзіңізбен қайдан көруге болады
Картадағы өзенді көруге ең оңай жерлер мынау. Әрқайсысы бөлек баруға тұрарлық.
| Өзен | Не білу керек |
|---|---|
| Шарын | Шарын шатқалы мен шаған тоғайы, Алматыдан бір күнде |
| Іле | Іле өзені, Қапшағай және Балқаш жағасы, атыраудағы Іле-Балқаш резерваты |
| Ертіс | Өскеменде және Павлодарда жағалау бар, Бұқтырма су қоймасы |
| Сырдария | Шардара және Арал теңізі бағыты |
| Жайық | Атырау, атырау аймағы Ақжайық резерваты |
| Нұра | Қорғалжын көлдері |
Көлдер туралы бөлек материал бар: Қазақстан көлдері. Өзен табиғатын жануарлармен байланыстырып оқу үшін табиғат белдеулері бетін ашыңыз.
Ауданы мен көлемі бойынша кесте Қазақстан су қоймалары бетінде бар.
- Мемлекеттік су кадастрынан ұзындық кестесін тікелей ашып көре алмадық, сондықтан министрлік пресс-хабары мен Википедияны көрсетеміз.
- Есіл мен Ертістің Қазақстандағы ұзындығындағы айырмашылықтың себебін түсіндіретін дерек таппадық.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстандағы ең ұзын өзен қайсы?
Толығымен Қазақстанда ағатын ең ұзын өзен қайсы?
Қазақстанда қанша өзен бар?
Қай өзендер мұхитқа жетеді?
Шарын өзені қандай өзен?
Дереккөздер
Тағы оқыңыз
Киік: Қазақстанда қанша, қайда мекендейді және оны көруге бола ма
Қазақстан табиғатының күнтізбесі: әр айда не болады
Қазақстан құстары: 500-ден астам түр, ұшу жолдары және қайдан бақылауға болады
Қазақстандағы көкнәр алқаптары: қашан гүлдейді және неге жыл сайын басқа жерде
Қазақстандағы қоқиқаз: әлемдегі ең солтүстік колония және оны қайдан көруге болады
Қазақстанның жабайы қызғалдақтары: қай жерде және қашан гүлдейді