charyn.kz Қазақстан табиғаты бойынша тәуелсіз жол сілтеуші
Қоқиқаздар: маңғыстаудағы Қаракөлдегі топ

Қазақстандағы қоқиқаз: әлемдегі ең солтүстік колония және оны қайдан көруге болады

Теңіз көлінің аралдарында қоқиқаздың әлемдегі ең солтүстік ұя салатын колониясы бар. Рамсар деректері 14 мың жұпқа дейін дейді, бірақ соңғы есепті біз таба алмадық.

Фотоларды көру · 4 Сапарды есептеу

Фото: Максат79 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Қазақстандағы қоқиқаз дегенде алдымен Қорғалжын қорығының ортасындағы Теңіз көлін айтады. Рамсар конвенциясының сипаттамасы бойынша, оның балшықты аралдарындағы колония әлемдегі ең солтүстік және 14 мың жұпқа дейін жетеді. Қорықтың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары колонияны көлдің шығыс жағындағы аралдарда деп сипаттаған.

Сандар: екі ғасырлық есепте не өзгерді

Қоқиқаз саны туралы кестедегі сандар әртүрлі жылдарға және әртүрлі өлшемге қатысты: кейбірі құс, кейбірі ұя немесе жұп. Оларды бір қатарға қоймаңыз.

ЖылыДерекДереккөз
1906Теңіздің оңтүстігінде шамамен 50 құстың колониясыҒылыми мақала
195315 000 ұяҒылыми мақала
1960-жылдар45–60 мың құсKazinform
200010–15 мың құсKazinform
2017 жылғы мамырӘуе есебінде 18 мың құсInformburo
2025 жылғы наурыз10–50 мың құс, министрлік бағасыKazinform
Рамсар сипаттамасы14 мыңға дейін жұпРамсар

Қорытынды: қоқиқаз санының өзгеруі нақты, бірақ бірнеше санды салыстырғанда, не саналғанын тексеріңіз. 2025 жылға тек министрлік бағасы бар, ал 2025–2026 жылдардағы есепті таппадық.

Қоқиқаздың өмірі: ұя, балапан, жау

Қоқиқаз тереңдігі 30–40 сантиметр суда қоректенеді, суды шайқап, ұсақ шаяндарды сүзіп алады. Ұясын тармақ пен балшықтан биік конус етіп салады, бұл дауылды толқыннан қорғайды. Әр жұп бір-екі жұмыртқа салады.

Балапандар 50 балапанға дейінгі «балабақшаға» жиналады, оны бес-алты ересек құс қарайды. Құрлық жыртқыштары аралға жете алмайды, ең қауіптісі қарабас өгізшағала, ол жұмыртқа мен балапанды алып кетеді. Осы деректердің бәрі Қазправда хабарындағы қорық мамандарының сөзінен.

Қоқиқазды өз көзіңізбен қайдан көруге болады

Сапарды жоспарлау үшін мына кесте жарайды. Әр жерде шарт бөлек.

ОрынМезгілНе күту керек
Қорғалжын, ТеңізЖазБағыт пен гид, «Фламинго» бағыты 155 км; колония алыста
Ақжайық, Жайық атырауыМамыр мен қыркүйекҰшу кезінде тоқтайды; кіру тәртібі расталмады
Қараколь көлі, МаңғыстауҚазанның басыThe Astana Times хабары; кепіл жоқ

Ұя салатын аралдарға жақындамаңыз және дрон ұшырмаңыз. Жалпы құстар туралы: Қазақстан құстары. Сирек түрлер: Қызыл кітап.

Қорғалжын: таңғы көл үстіндегі қоқиқаз сұлбасы
Қорғалжын: таң атқандағы қоқиқаз. Dildakhmet · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
Әлі тексерілмеген
  • 2025 жыл бойынша тек министрлік бағасын таптық, 10–50 мың құс; 2025–2026 жылдардағы жарияланған есеп жоқ.
  • Осы жылы колония бағыттан көрінетінін алдын ала айта алмаймыз: бұл Теңіз суының деңгейіне байланысты.
  • The Astana Times келтірген «жылына 50–100 мың құс» деген санды екінші дереккөзден растай алмадық.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстанда қоқиқаз қай жерде мекендейді?
Елдегі негізгі ұя салатын жер — Қорғалжын қорығындағы Теңіз көлі. Күзде олар Маңғыстау арқылы оңтүстікке ұшады, ал ұшу кезінде Жайық атырауында да тоқтайды.
Қоқиқаз Қызыл кітапқа енген бе?
Иә, қызғылт қоқиқаз (Phoenicopterus roseus) № 1034 қаулыдағы тізбеде 122-нөмірде тұр.
Қоқиқаз неге қызғылт?
Қорғалжын мұражайының қызметкері түсінігінше, оның түсі жейтін қызыл шаяндарынан келеді. Аңыз басқаша айтады, бірақ ғылыми түсіндірме осы.
Қоқиқазды өз көзіммен көруге кепілдік бар ма?
Жоқ. Колонияның орны Теңіз суының деңгейіне байланысты өзгереді. Қорғалжында бағыт пен гидті алдын ала келісіңіз.

Дереккөздер

Тағы оқыңыз