Қоқиқазды қайдан көруге болады?

Ең әйгілі колония Қорғалжындағы Теңіз көлінде. Толығырақ: Қазақстандағы қоқиқаз.

Қазақстан құстары: түрлері, миграция, бақылау орны

Қазақстан құстары: 500-ден астам түр, ұшу жолдары және қайдан бақылауға болады

Елде 500-ден астам құс түрі тіркелген, шамамен 400-і ұялайды. Қорғалжын-Теңіз көлдері 15–16 миллионға дейін құсқа қорек береді. Міне, қашан және қайда бару керек.

Қазақстан құстары деп 500-ден астам түрді айтамыз: OSME қоғамының шолуы бойынша шамамен 400-і осында ұялайды, қалғаны ұшып өтеді немесе қыстайды. Ел Орталық Азия ұшу жолында жатыр, бұл жолды BirdLife мәліметінше 600-ден астам түр пайдаланады. Құстарды бақылауға ең ыңғайлы уақыт көктем мен күз.

Миграция деген не және неге Қазақстан маңызды

Миграция дегеніміз құстардың ұя салатын жер мен қыстайтын жер арасындағы тұрақты маусымдық ұшуы. Сарыарқа көлдері сол жолдың аялдамасы: ЮНЕСКО бұл жерді Африка, Еуропа және Оңтүстік Азиядан Сібірге ұшатын құстардың түйісу нүктесі деп сипаттайды.

Қорғалжын-Теңіз көлдері 15–16 миллионға дейін құсқа қорек береді, оның ішінде 2,5 миллионға дейін қаз бар. Сол жерде 350 мыңға дейін су құсы ұялайды, ал Наурызым көлдерінде 500 мыңға дейін. Қазправда жазғандай, қорық мұражайы дүниежүзіндегі сегіз ұшу жолының үшеуі Қорғалжын арқылы өтетінін көрсетеді.

Бақылау орындары кестеде

Орын	Не үшін	Түр саны	Бару шарты
Қорғалжын	Қоқиқаз, бұйра бірқазан, ақбас үйрек, миграция	365 түр, 127-сі ұялайды	Гид, бағыт, келісім
Наурызым	Ақ тырна тәрізді сирек түрлер, дала көлдері	дерек бетте	Келісім
Алакөл	Мойнақ шағала	324 түр	Келісім, аралдарға тыйым
Іле-Балқаш	Іле атырауы, сулы-батпақты алқап	расталмады	Келісім
Ақжайық	Жайық атырауы: қоқиқаз, бірқазан, аққу	расталмады	Тәртібі расталмады

Кесте не береді: бір күндік сапарға Астанадан Қорғалжын немесе Атыраудан Ақжайық лайық. Қалғанына кем дегенде екі күн керек, әрі алдын ала келісім. Алматыға ең жақыны — қаланың тазартылған ағынды суларын жинақтауыш Сорбұлақ: оның көлдер жүйесі түгел негізгі орнитологиялық аумақтар тізіміне кіреді, мұнда мыңдаған жұп баклан, шағала және қарқылдақ ұя салады.

Қорғалжын: таяз судағы қызғылт қоқиқаздар тобы — Қорғалжындағы қызғылт қоқиқаздар. Staranya · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Қай айда не күту керек

Бұл кесте жалпы бағдар береді. Нақты күндер көктемнің ерте немесе кеш келуіне байланысты.

Кезең	Не болады	Қайда
Көктем (Ақжайықта мамыр)	Көктемгі ұшу, тоқтау орындары толады	Қорғалжын, Ақжайық
Жаз	Ұя салу, қоқиқаз балапандары	Теңіз аралдары, алыстан ғана
Күз (Ақжайықта қыркүйек, Маңғыстауда қазанның басы)	Күзгі ұшу	Ақжайық, Маңғыстау, Қорғалжын
Желтоқсан–ақпан	Солтүстікте дерлік маусым жоқ	Алакөлде қыстайтын 108 түр тіркелген

Қызыл кітаптағы құстар

Тізбеде 59 құс бар, ол сүтқоректілерден көп. Сирек түрлер арасында мойнақ шағала мен бұйра бірқазан, қызғылт қоқиқаз, тырналар мен жыртқыштар бар. Бесінші басылымға ақбас құмай мен тазқара енді. Осы тізбенің өзі баяндамаға дайын дереккөз: Қызыл кітап.

OSME Қазақстанды бұйра бірқазан, дала қыраны, ақбас тырна және тарғақ үшін маңызды орын деп атайды. Іле сексеуіл жорғаторғайы — елдің өзіне тән түршесі.

Құстарды бақылау үшін не алу керек

Дүрбі немесе объективі ұзын камера: ұя салатын аралдарға жақындауға болмайды.
Күн сайын ертерек шығу: бағыттар ұзақ.
Гид туралы алдын ала келісу, әсіресе қорықта.
Дыбыс шығармаңыз, құсты ұшырып жібермеңіз, ұяға жақындамаңыз.

Қорғалжында құстар орталығы оптика мен жабдық береді. Жалпы жануарлар шолуы: Қазақстан жануарлары.

Әлі тексерілмеген

Қазақстан бойынша ресми құс тізімін мемлекеттік органнан таба алмадық.
Әр көл үшін көктемгі және күзгі ұшудың нақты күндерін растай алмадық.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстанда қанша құс түрі бар?

OSME мәліметінше, 500-ден астам түр тіркелген, шамамен 400-і ұялайды. Ағылшын Википедиясы 532 деп береді (Clements 2022, кездейсоқ ұшып келгендермен бірге), орыс Википедиясы 2012 жылға 499 және расталмаған 38 деп көрсетеді.

Қызыл кітапқа қанша құс енген?

№ 1034 қаулыдағы тізбеде 59 құс бар, 114-нөмірден 172-нөмірге дейін. Олардың ішінде қызғылт қоқиқаз, бұйра бірқазан, бүркіт және мойнақ шағала бар.

Құстар Қазақстан арқылы қашан ұшады?

Негізінен көктем мен күзде. Ақжайық үшін мамыр мен қыркүйекті келтіреміз. Нақты күн жыл сайын ауысады, ал әр көлге бөлек расталған кесте таба алмадық.