charyn.kz Қазақстан табиғаты бойынша тәуелсіз жол сілтеуші
Жоңғар Алатауы: шалғыны мен шыңдары бар Қора өзенінің аңғары

Жоңғар Алатауы

Жоңғар Алатауы ұлттық паркі — Жетісу облысындағы Жоңғар Алатауының таулары: Сиверс алмасының жабайы ормандары, мұздықтар мен биік таудағы көлдер. 2026 жылғы шілдеден бастап сапардың тірек нүктесі — Тополевка ауылындағы визит-орталық.

Фото: MariSimonova · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Жаяу
15 туристік бағыт
Өлшемі
Ауданы 356 022 га
Тарихы
2010 жылы құрылған
Түнеу
Тополевкада 60 орын
Өсімдіктер
Өсімдіктің 2168 түрі
Анықтама
Сарқан: рұқсаттамасыз

Жоңғар Алатауы: қай айда барған жөн

қараша · қазір
  1. қаңтар: болады
  2. ақпан: болады
  3. наурыз: болады
  4. сәуір: болады
  5. мамыр: болады
  6. маусым: болады
  7. шілде: болады
  8. тамыз: болады
  9. қыркүйек: болады
  10. қазан: болады
  11. қараша: болады
  12. желтоқсан: болады

Жолға шықпас бұрын 15 бағыттың қайсысы ашық әрі қаншалықты күрделі екенін парк әкімшілігінен біліңіз.

Жоңғар Алатауы: неге бару керек

Сиверс алмасының ормандары

Жабайы Сиверс алмасы әлемдегі мәдени алмалардың арғы тегі саналады, қасында Недзвецкий алмасы өседі. 2025 жылы № 3 бағытпен 913 адам жүрді.

Тополевкадағы келушілер орталығы

2026 жылдың шілдесінде ашылды: қонақүй мен екі қонақ үй, барлығы 60 адамға дейін. Кешенді паркке Сарқан ауданының әкімдігі берді.

Жасылкөл, Ақкөл және Шумский мұздығы

Төменгі Жасылкөлге № 3 бағыттан шығуға болады, ал Шумский мұздығы мен Ақкөлге Тополевкадағы келушілер орталығынан барады.

Ілбіс, сілеусін және аю

Құстың 238 түрі мен сүтқоректілердің 50-ден астам түрі, соның ішінде ілбіс, түркістан сілеусіні, тяньшань қоңыр аюы. Фаунасы жағынан тек Алтайдан кейін тұр.

Жоңғар Алатауының флорасы

Өсімдіктің 2168 түрі, оның 76-сы — жотаның эндемигі. Алмадан бөлек жабайы өрік, бөріқарақат, тяньшань шиесі мен Альберт итмұрыны өседі.

Жоңғар Алатауы — мемлекеттік ұлттық табиғи парк, Жетісу облысы.

Ботаникалық иллюстрация: Сиверс алмасы — мәдени алманың жабайы атасы, гүлдері мен жемістері

Негізгі деректер

Ауданы356 022 га
ӨңіріЖетісу облысы

Санаты

Мемлекеттік ұлттық табиғи парк

Ұлттық парк келушілерге ашық: рекреациялық аймақта тариф төлеп болуға болады.

Кіру тарифі

Жаяу жүруші 0,2 АЕК (2026 жылы 865 ₸), жеңіл автокөлік 0,6 АЕК (2 595 ₸). Теңгедегі соманы калькулятор есептейді.

Тариф 17-қосымшамен белгіленген (2024 жылғы 2 қазандағы № 232 бұйрық).

Тариф теңгемен емес, АЕК үлесімен белгіленген, сондықтан сома жыл сайын қаңтарда өзгереді.

Не көруге болады

  • жабайы алма ормандары
  • Көксу өзені
  • мұздықтар

Жоңғар Алатауы қай жерде орналасқан және оған қалай жетуге болады

Жоңғар Алатауы ұлттық паркі — Жетісу облысындағы Жоңғар Алатауының таулары: Сиверс алмасының жабайы ормандары, мұздықтар мен биік таудағы көлдер. 2026 жылғы шілдеден бастап сапардың тірек нүктесі — Тополевка ауылындағы визит-орталық. Паркте 15 туристік бағыт бар, Сарқан ауданы үшін шекара аймағына рұқсатнама керек емес.

Жоңғар Алатауы: шалғыны мен шыңдары бар Қора өзенінің аңғары
Қора өзенінің шалғынды және шыңды аңғары. MariSimonova · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Парк 2010 жылғы 30 сәуірде Үкіметтің № 370 қаулысымен құрылған және Ақсу, Сарқан, Алакөл аудандарын қамтиды. Оның үш филиалы бар:

ФилиалОрналасқан жері
СарқанСарқан қаласы
ЛепсіЛепсі ауылы, Алакөл ауданы
АлакөлКөкжар ауылы, Алакөл ауданы

Деректер Википедия бойынша берілген.

Парк Алматыдан алыста басталады: «Караван» журналы (2014) Талдықорған бағытында шамамен 440 км деп көрсеткен. Ең жақын қала — Сарқан. Тополевка Сарқан ауданының ең шалғай ауылдарының бірі саналады: жотаның ар жағы Қытай (24.kz, 2024). Сол «Караванның» дерегінше, парк ішінде жаяу немесе атпен жүреді, сондықтан тас жол бағыт басталмай тұрып бітеді.

Әлі тексерілмеген Сарқаннан Тополевкаға дейінгі қашықтықты, көлік кестесін және соңғы учаскеде жолсыз жүретін көлік керек-керек еместігін таппадық.

Сиверс алмасы және парк табиғаты

Парктің басты құндылығы — дүние жүзіндегі мәдени алма ағаштарының арғы тегі саналатын Сиверс алмасының (Malus sieversii) және Недзвецкий алмасының ормандары. Мұнда сондай-ақ жабайы өрік, бөріқарақат, тянь-шань шиесі, Альберт раушаны және Мейер қарақаты өседі. Википедия дерегінше, парк флорасында өсімдіктің 2168 түрі бар, оның 76-сы — жотаның эндемиктері.

Жануарлар дүниесі: құстың 238 түрі және сүтқоректілердің 50-ден астам түрі, соның ішінде ілбіс, түркістан сілеусіні, тянь-шань қоңыр аюы, бүркіт пен ителгі. Википедия фаунасының алуан түрлілігі жағынан парк Қазақстанда тек Алтайдан ғана кейін тұратынын атап өтеді.

Жасылкөл көлдері: сандар мен шатасу

Жасылкөл — Тополевкадан шығатын тау бағыттарының басты мақсаты. Екі көл Ағынықатты өзенінде жатыр және опырылудан пайда болған. Экология министрлігінің сандары (2026 жылғы маусым):

КөлБиіктігіҰзындығы × еніТереңдігі
Жоғарғы Жасылкөл2262 м3200 × 300 м109 м
Төменгі Жасылкөл1630 м1800 × 400 м89 м

Жазда су +10 °C-тан жоғары жылымайды. Ескі жарияланымдарда бұл сандар шатасқан: «Караван» 2262 м биіктікті төменгі көлге телиді, тереңдігін шамамен 90 м деп береді. Біз ведомство дерегін негізгі деп аламыз. «Караван» бойынша, көлдер арасындағы жаяу жол шамамен бір күн алады. Парк аумағында Жоңғар Алатауындағы 200 мореналық көлдің шамамен жартысы бар.

Бағыттар және Тополевкадағы визит-орталық

24.kz дерегінше (2026 жылғы 16 шілде), Тополевка ауылында парктің визит-орталығы ашылды: қонақүй мен екі қонақ үй, барлығы 60 адамға дейін қабылдайды. Кешенді паркке Сарқан ауданының әкімдігі берген.

Жоңғар Алатауы: тополевка маңындағы сарқырама, тамыз
Тополевка маңындағы сарқырама, тамыз. Степанова Евгения · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Бағыттар туралы белгілісі:

  • паркте барлығы 15 туристік бағыт бар;
  • № 3 бағыт Сиверс алмасы өсетін жерлерге апарады, 2025 жылы онымен 913 адам жүріп өткен;
  • № 3 бағыттан төменгі Жасылкөл көліне шығуға болады;
  • Тополевкадан Шумский мұздығына және Ақкөл көліне де барады.
Әлі тексерілмеген 15 бағыттың әрқайсысының ұзындығы мен күрделілігі, Алматыдан немесе Талдықорғаннан Тополевкаға дейінгі қашықтық және шатқалдардағы ұялы байланыс туралы тексерілетін дерек таппадық. Парк әкімшілігінен нақтылаңыз.

Бағыттар санын есептеп көрсек, дереккөздер бір-біріне қайшы келмейді: Экология министрлігі 13 туристік бағыт пен 2 экологиялық соқпақты атайды, барлығы 15. 24.kz-тың 2024 жылғы хабарынша, Тополевкадан 7 атты және жаяу бағыт әзірленген, ал тауда түнеу үшін ол жерде екі кордон болған. Көктемде ауылда жыл сайын Сиверс алмасының гүлдеу мерекесі өтеді: 2027 жылғы күнін таппадық. Сарқан маңындағы бөлек мақсат — қаладан 45 км жердегі ортағасырлық Қойлық қалашығы («Караван»), ал Лепсі өңірі өз бетінде сипатталған.

Маусым айлар бойынша: төменде және жоғарыда

Парк климатын бір кестеге сыйғызу мүмкін емес: биіктік айырмасы тым үлкен. Төменгі шек ретінде Талдықорған берілген: 592 м-дегі есептік нүкте (ERA5 реанализі, 2011–2020), тауда суығырақ болады.

АйКүндіз, °CТүнде, °CЖауын-шашын, ммБұл нені білдіреді
Қаңтар−3−1430күндіз де аяз
Ақпан−1−1227күндіз де аяз
Наурыз+10−440суық, түнде үсік
Сәуір+18+454салқын
Мамыр+23+952жылы
Маусым+28+1442ыстық
Шілде+31+1724ыстық
Тамыз+29+1518ыстық
Қыркүйек+24+1026жылы
Қазан+16+339салқын
Қараша+5−548суық, түнде үсік
Желтоқсан−1−1131күндіз де аяз

Жоғарғы шек үшін 3463 м биіктіктегі есептік нүкте бар: шілдеде де күндіз шамамен +10 °C, түнде шамамен +2 °C және 120 мм жауын-шашын. Бағыттар осылардың арасында жатыр. Алма көктемде гүлдейді, Шумский мұздығында қар жыл бойы жатады («Караван»). Жоғарғы соқпақтар қай айларда ашық екенін растай алмадық: мұны парктен бөлек сұраңыз.

Шекара аймағы және ережелер

Парк шекаралық аудандарда жатыр, бірақ Үкіметтің № 356 қаулысы Сарқан ауданындағы «Жоңғар Алатауы» МҰТП-ны шекара аймағына рұқсатнама тіпті шетелдіктерге де талап етілмейтін жерлердің қатарында атайды. Төлқұжат не жеке куәлік қасыңызда болуы керек. Ерекшеліктердің қалай жұмыс істейтіні — шекара аймағына рұқсатнама: қайда керек, қайда керек емес мақаласында.

Жоңғар Алатауы — ұлттық парк: рекреациялық аймақта тариф төлеп болуға болады (АЕК үлестері — жоғарыдағы карточкада, сомасы — кіру ақысының калькуляторында). Парктің қорықтан айырмашылығы — қорық, парк, резерват: қайда кіргізеді талдауында. Сапарды Алакөл көлімен ұштастырсаңыз, Алакөл карточкасына қараңыз.

→ Барлық ұлттық парктер

Жоңғар Алатауы: сапар алдындағы кеңестер

  1. Тополевка тұрақ ретінде ыңғайлы: келушілер орталығында 60 адамға дейінгі қонақүй мен қонақ үйлер бар.
  2. Алматы мен Талдықорғаннан Тополевкаға дейінгі қашықтық расталмаған, сондықтан навигатордан тексеріңіз.
  3. Сарқан ауданында шекара аймағына рұқсаттама керек емес, бірақ төлқұжат не жеке куәлік алыңыз.
  4. Сапарды Алакөлмен ұштастыруға болады: парктің Алакөл ауданындағы Лепсі және Көкжар ауылдарында филиалдары бар.

Жақын маңда тағы не көруге болады

Жиі қойылатын сұрақтар

Жоңғар Алатауы ұлттық паркінде қанша бағыт бар?
24.kz дерегінше, 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша паркте 15 туристік бағыт жұмыс істейді. Ең көп баратыны — Сиверс алмасына апаратын № 3 бағыт: 2025 жылы онымен 913 адам жүріп өткен.
Жоңғар Алатауында қайда тоқтауға болады?
Сарқан ауданының Тополевка ауылында парктің визит-орталығы жұмыс істейді: қонақүй мен екі қонақ үй, барлығы 60 адамға дейін сыяды. Осы жерден төменгі Жасылкөлге, Шумский мұздығына және Ақкөл көліне шығады.
Жоңғар Алатауына бару үшін шекара аймағына рұқсатнама керек пе?
Үкіметтің № 356 қаулысы Сарқан ауданындағы «Жоңғар Алатауы» МҰТП-ны шекара аймағына рұқсатнама талап етілмейтін жерлердің тізіміне енгізген, бұл шетелдіктерге де қатысты. Құжаттар қасыңызда болуы керек.
Жоңғар Алатауы паркі немен танымал?
Мәдени алма ағаштарының арғы тегі саналатын Сиверс алмасының және Недзвецкий алмасының жабайы ормандарымен. Википедия дерегінше, жануарлар дүниесінің алуан түрлілігі жағынан парк тек Алтайдан ғана кейін тұр.
Парк қай аудандарды қамтиды?
Парк Жетісу облысының Ақсу, Сарқан және Алакөл аудандарында жатыр. Филиалдары — Сарқанда, Лепсі ауылында және Көкжар ауылында.
Жоңғар Алатауы паркі Алматыдан қанша қашықтықта?
«Караван» журналы 2014 жылы Алматыдан Талдықорған бағытында шамамен 440 км деп көрсеткен. Ең жақын қала — Сарқан. Тополевкаға дейінгі дәл қашықтықты таппадық.
Жасылкөл көлдерінің биіктігі қандай?
Экология министрлігінің 2026 жылғы дерегі бойынша, Жоғарғы Жасылкөл 2262 м биіктікте, тереңдігі 109 м, Төменгісі 1630 м биіктікте, тереңдігі 89 м.

Дереккөздер

Тағы оқыңыз