Қазақстан қорықтары: 10 мемлекеттік қорықтың тізімі және туристерді кіргізе ме

Қазақстанда 10 мемлекеттік табиғи қорық бар: Ақсу-Жабағылы, Алакөл, Алматы, Барсакелмес, Батыс Алтай, Қаратау, Қорғалжын, Марқакөл, Наурызым және Үстірт. Тізім Үкіметтің № 593 қаулысынан алынды, оның соңғы өзгерісі 2026 жылғы 29 шілдеде енгізілген. Қорыққа сырттан кез келген жерден кіруге болмайды, тек бөлінген жолдармен, келісім бойынша ғана барады.

Қорық деген не: заңдағы анықтама

Қорық дегеніміз табиғатты сақтайтын әрі зерттейтін ғылыми мекеме мәртебесі бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ. Заңның 39-бабында осылай жазылған, туризм негізгі мақсаттардың қатарында жоқ. 40-бап аңшылыққа, балық аулауға, өсімдік пен коллекция жинауға, құрылысқа және табиғи келбетті бұзатын кез келген әрекетке тыйым салады.

Сонымен бірге 42-бап есікті толық жаппайды. Ерекше құнды экожүйелері жоқ арнайы бөлінген учаскелерде «реттелетін экологиялық туризмге» арналған экскурсиялық соқпақтар мен бағыттар салуға рұқсат етілген. Сондықтан «қорық жабық» және «қорыққа соқпақпен баруға болады» деген екі сөз бір-біріне қайшы емес.

Баяндамаға қажет үш ұғым бөлек беттерде: қорық, парк және резерват қалай ажыратылады, ең ірі қорғалатын аумақтар және барлық тарифтер.

Он қорықтың жиынтық кестесі

Кестенің аудан, облыс бағандары № 593 қаулыдан, соңғы баған № 232 бұйрықтан және біздің парк беттерінен алынды. Он қорықтың жалпы ауданы 1 613 719 гектар.

Оқырманға мұның мәні мынау: тарифтің болуы кіру кепілі емес. Сапарға шықпас бұрын қорық әкімшілігіне хабарласу міндетті қадам, әсіресе «расталмады» деп жазылған жерлерде.

Диаграмма бір нәрсені анық көрсетеді: Қорғалжынның өзі он қорықтың жалпы ауданының үштен бірінен көбін алады, сондықтан ең ірі аумақта ең көп көретін нәрсе көл мен құс.

Әр қорық нені қорғайды

Бір сөйлеммен: баяндамаға немесе сапарды таңдауға жетеді. Деректер әр қорықтың жеке бетінде дереккөзімен берілген.

Ақсу-Жабағылы мен Батыс Алтай тауда, Үстірт пен Барсакелмес шөлде, Қорғалжын мен Наурызым далада: табиғат белдеулерін салыстыруға қажетті кесте бөлек бетте.

Тариф бар, бірақ сату жоқ: № 232 бұйрық не айтады

Тоғыз қорықтың қызмет тарифі № 232 бұйрықта АЕК-пен бекітілген. Жеңіл көлікпен кіру көбіне 0,7 АЕК, Алакөлде 0,6 АЕК; сомасын есептегіш көрсетеді. Тізімде Барсакелмес жоқ.

Бұйрық кімнің қайда баратынын емес, қызметтің бағасын белгілейді. Мысалы, Қорғалжын тарифінде экскурсовод пен инспектор-жол көрсетуші, ал Үстірт пен Марқакөлде табиғат мұражайындағы экскурсовод бөлек аталады. Мұғалімдер үшін пайдалы дерек: Марқакөл мен Үстіртте мектеп жасындағы балаларға бөлек мөлшерлеме бар.

Сапарға дейін не істеу керек

Әкімшілікке жазылған хат бәрінен маңызды, сондықтан содан бастаңыз және жауап келмей билет алмаңыз.

1. Қорық әкімшілігіне жазыңыз: күн, топ құрамы, бағыт.
2. Қандай рұқсат қағазы керегін сұраңыз. Жалпы түрлері рұқсаттар туралы бетте түсіндірілген.
3. Шекара маңындағы Марқакөл мен Алакөл үшін шекара аймағы ережесін тексеріңіз.
4. Бірден қорыққа кіре алмасаңыз, мұражайдан бастаңыз: Қорғалжын мен Алакөлде мұражай бар.

Өз көзіңізбен көру үшін қайда бару керек

Қорық табиғатын көрудің ең қолжетімді жолдары үшеу. Астанадан Қорғалжынға бір күнде барып, құстарды бақылауға болады: ЮНЕСКО дерегінше, Қорғалжын-Теңіз көлдері 15–16 миллионға дейін құсқа қорек береді. Шымкенттен Ақсу-Жабағылыға көктемде Грейг қызғалдағын көруге барады.

Келісім жасау мүмкін болмаса, ұлттық паркті таңдаңыз: Шарын мен Алтынемел туризм үшін ашылған. Қорықта кездесетін жануарлардың тізімі Қызыл кітап бетінде.