Түркістанның көрікті жерлері: нені көруге болады және сапарды қалай жоспарлау керек

Түркістанның басты көрікті жерлері — Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, жартылай жер асты Хилуат мешіті және вокзалдың ескі ғимараты. Қала шағын: кесенені айнала қоршаған саябағы бар тарихи орталықты бір күнде аралап шығуға болады, ал одан тыс жерде, Wikivoyage дерегінше, айналысатын іс аз. Төменде нені көру керек, киелі орында өзіңізді қалай ұстау керегі және Шымкенттен, Алматыдан не Ташкенттен қалай жетуге болатыны жазылған.

Қожа Ахмет Ясауи кесенесі — Түркістанға баруның басты себебі

Саяхатшылардың көбі Түркістанға осы кесене үшін келеді. Оның іргесін 1389 жылы Әмір Темірдің бұйрығымен сопы шейх әрі ақын Қожа Ахмет Ясауидің бейіті үстіне қалаған, бірақ құрылысы аяқталмай қалған. Wikivoyage Ясауидің өмірі мен уағыздарын бірде XI, бірде XII ғасырға жатқызады, сондықтан біз нақты күнін келтірмейміз.

Кейін Түркістан Қазақ хандығының астанасы болды, Ясауидің қасында көптеген хандар, батырлар мен мемлекет қайраткерлері жерленді. Бүгінде бұл — ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра нысаны және бүкіл Орталық Азиядан зиярат етушілер келетін орын.

Кестеден басты нәрсе байқалады: аралап көруге жарық күн керек, ал жұмыс уақыты мен бағасын сапар алдында қайта тексерген жөн.

Кесенеде киім ережесі бар, ал айналасында сауда көп

Бұл — діни орын, сондықтан киім ережесі қатаң сақталады. Шортымен кіруге болмайды, иық жабық болуы тиіс. Кіреберісте орамалды тегін береді.

Алдын ала көңіліңізді дайындаңыз: Wikivoyage дерегінше, аумақ пен тіпті ішкі бөлігі жаппай шығарылған кәдесыйлар сататын дүңгіршектерге толы, түйе мен пониге міну де бар. Егер тыныштық пен салмақтылық іздесеңіз, ашылған кезде келген дұрыс, дегенмен бұл уақытта шынымен тынышырақ екенін растай алмадық.

Түркістанда кесенеден басқа нені көруге болады

Екінші қатардағы көрікті жерлер аз болса да, алуан түрлі. Кесененің жанында бірнеше тарихи құрылыс пен үлкен мешіт бар, ал аумақтың өзі — серуендеуге жайлы саябақ. Кесене қарсысындағы каналды заманауи орам бөлек сипатталған: Керуен сарай.

• Хилуат мешіті — жартылай жер асты мешіті, кіру ақылы.
• Вокзал кешені — ғимарат шамамен 1906 жылы модерн стилінде салынған, көршілес корпустарымен бірге теміржол сәулетінің жақсы үлгісі саналады.
• Орталық базар — кесенеден «Мерей» автовокзалына баратын жолда. Бұл туристерге арналған базар емес: жеміс, көкөніс, самса, сүт өнімдері, электроника.
• Қазба жұмыстары — археологтар қалада және оның маңында жиі жұмыс істейді; жазда, бағыңыз жанса, экспедицияны көре аласыз.

Футбол әуесқойларына: «Тұран» Бірінші лигада ойнайды, 7 000 орындық «Түркістан Арена» үй стадионы орталықтан 5 км шығыста орналасқан, маусым — наурыздан қарашаға дейін.

Жолда тағы нені татып көруге болатыны қазақ асханасы туралы бетте айтылған.

Түркістанға қанша уақыт бөлу керек

Орталықты аралауға әдетте бір толық күн жетеді. Кесененің 09:00–18:00 жұмыс уақытын ескерсеңіз, кесене, көршілес құрылыстары бар саябақ, Хилуат пен базар бір жарық күнге сыяды. Вокзал 15-автобустың бағытында тұр, сондықтан оны жол-жөнекей көру ыңғайлы.

Шымкенттен шықсаңыз, бір күндік сапар әбден мүмкін: маршруткамен бір жаққа жол шамамен 2 сағат алады.

Түркістанға қалай жетуге болады

Ең оңай нұсқалар — «Хазірет Сұлтан» әуежайына ұшақпен немесе Шымкенттен маршруткамен келу. Пойыздар Алматыдан және Ташкенттен жүреді; Ташкент бағытында шекаралық және кедендік бақылау түн ортасына таман өтеді.

Шымкентте Бекжан-базарға Тәуке хан көшесінен 26-автобус, сондай-ақ 87 және 47 маршруткалары барады. Шағын автобустар Toyota және Hyundai автосалондарының қарсысында тұрады, жолаушы жиналғанда жолға шығып, «Мерей» автовокзалына жеткізеді; кесененің жанынан түсіріп кетуді сұрауға болады. Екінші нұсқа — 93-автобуспен Самал-базарға дейін барып, оның арғы жағындағы «Самал» автостанциясына жету.

Қала ішінде қалай жүруге болады

Саяхатшы үшін негізгі бағыт — 15-автобус: вокзал, «Мерей» автовокзалы, кесене. Ақы жүргізушіге қолма-қол төленеді, валидаторы немесе QR-жапсырмасы бар автобустарда карта не Kaspi QR қабылдануы мүмкін (2026 жылғы шілдедегі дерек). Бағыттар Яндекс Карталар мен 2ГИС-те бар, қалада Яндекс Go жұмыс істейді.

Түркістанға қашан барған жөн

Көрікті жерлер жыл бойы ашық, бірақ бізде Түркістан бойынша климаттық деректер жоқ, сондықтан айларды температурасы бойынша салыстыра алмаймыз. Wikivoyage қаланы шөлде орналасқан деп сипаттайды, сол себепті сапар алдында ауа райы болжамын тексерген дұрыс. Дереккөздердегі жалғыз маусымдық мәлімет — жазда археологиялық экспедициялардың жұмысын көруге мүмкіндік бар.

Қала неге тұтас өңірмен аттас

Түркістан («түріктер жері») деп тарихта тек қаланы емес, Орталық Азиядағы үлкен өңірді атаған. Ағылшын Уикипедиясында келтірілген бір нұсқа бойынша, Веревкин әскерлері 1864 жылы Түркістан қаласын алып, оның атауын жаңадан қосылған барлық жерге таратқан; сол жерде бұл әңгіменің шындыққа сай келмеуі мүмкін екені де айтылған. 1924–1925 жылдардағы межелеуден кейін бұл сөз ұзақ уақыт қолданыстан шығып қалды және орыс Уикипедиясының дерегінше, тек Қазақ КСР-індегі шағын қаланың атауында сақталды. 2021 жылы Түркі кеңесі Түркістанды түркі әлемінің рухани астанасы деп жариялады.