Тараздың көрікті жерлері: кесенелер, қалашық және сапарға қолайлы маусым

Тараздың басты көрікті жерлері — Қарахан дәуірінің кесенелері және бұрынғы Жасыл базардың орнында қазылып жатқан көне Тараз қалашығы. Қала Қырғызстанмен шекараға жақын, Талас өзенінің аңғарындағы жазықта орналасқан. Орталықты аралап, қаладан 18 км жердегі Айша бибі кесенесіне барып қайтуға әдетте бір-екі күн жетеді.

Тараздан не көруге болады: кесенелер, монша және қазбалар

Бағдарламаның негізі — тарихи орталықтағы ортағасырлық құрылыстар мен қазбалар. Қала сыртындағы ең танымал нысан — XI немесе XII ғасырда салынып, 2002 жылы қалпына келтірілген Айша бибі кесенесі. Қала ішінде, «Динамо» стадионы маңында Қарахан кесенесі тұр, ол 2001 жылғы мерейтойға орай қайта жөнделген.

Уақыт тапшы болса, жаяу жүргіншілерге арналған Төле би көшесі мен «Көне Тараз» мұражайынан бастаңыз, сосын Қарахан кесенесіне барыңыз, ал Айша бибіні екінші күннің таңына не кешіне қалдырыңыз. Қалалық кеңістіктердің ішінен Wikivoyage Жеңіс саябағы мен Төле би, 95 мекенжайындағы, кешкі серуенге ыңғайлы Президент саябағын атайды. Тағы бір қызу орын — жүздеген қой, ешкі мен сиыр сатылатын жексенбілік мал базары. Сипаттама 2018 жылғы, сондықтан орны мен жұмыс күнін алдын ала тексеріңіз.

Неліктен Таразды Қазақстанның ең көне қалаларының бірі санайды

2000 жыл деген дерек біздің заманымызға дейінгі I ғасырда осында тұрған ғұн шаньюйі Чжичжидің бекінісіне сүйенеді. Талас деген атпен қала жазба деректерде алғаш рет 568 жылы аталған, ал ең гүлденген шағына XI–XII ғасырларда Қарахандардың астанасы ретінде жеткен. Ол кезде қалада керамикалық құбырлардан тартылған жер асты су құбыры, тас төселген көшелер мен кәріз болған. 1220 жылы моңғолдар қаланы қиратты, өрт іздері қазба кезінде табылды.

Қала маңында 751 жылы Талас шайқасы өтті. Дереккөздер тараптардың құрамын әртүрлі сипаттайды: орыс Уикипедиясы қарлұқтар мен арабтардың Тан әскерін жеңгенін жазса, ағылшын Уикипедиясы жалдамалы түркілері бар Тан әскерінің Аббасидтерге қарсы шыққанын айтады. Мерейтой жылы да сәйкес келмейді: орыс және ағылшын нұсқалары 2001 жылды, қазақ нұсқасы 2002 жылды атайды.

Бұл тізбек мұражайлардағы жазуларды және ескі карталарды оқығанда керек болады: бір қала бірнеше түрлі атпен кездесуі мүмкін.

Тараз қаласына қалай жетуге және онда бағдар табуға болады

Ең оңайы — ұшақпен ұшып келу немесе пойызбен жету. Wikivoyage дерегінше (2020 жылғы мәлімет), Тараз әуежайына Алматыдан, Астанадан және Екатеринбургтен рейстер ұшады. Астанадан шығатын жүрдек Talgo шамамен 12 сағат жүреді. Темір жол вокзалы орталықтан оңтүстікке қарай 2 км жерде.

Алматыдан қаланың солтүстік-шығысындағы басты автовокзалдан маршруттық таксилер қатынайды, Сайран автостанциясына дейін жол шамамен 6 сағатқа созылады (2019 жылғы мәлімет). Тараздың солтүстігіндегі ұжымдық такси бекеті Бішкек пен Шымкент бағыттарына жұмыс істейді. Шымкентке дейін түзу сызықпен шамамен 157 км, Алматыға дейін түзу сызықпен шамамен 450 км, жолмен бұдан көбірек болады.

Темір жол қаланы шамамен екіге бөледі: тарихи бөлік пен ескерткіштердің көбі Әулиеата ауданына қарайды, Жібек жолы ауданының басым бөлігі желінің арғы жағында жатыр. Уикипедия бойынша, қала тұрғындарының саны 428 мыңнан (2023) 488 598 адамға дейін (2026 жылғы наурыз) көрсетіледі.

Таразға қашан бару керек

Қаланы аралауға ең қолайлы уақыт — мамыр мен қыркүйек, сәуір мен қазан да жақсы.

Деректер — метеостанция бақылаулары емес, теңіз деңгейінен 639 м биіктіктегі нүкте үшін ERA5 реанализінің 2011–2020 жылдардағы есептік нормалары. Мамыр мен қыркүйекте күндізгі орташа ең жоғары температура шамамен 26 °C, түнде шамамен 11 °C. Шілдеде күндіз орта есеппен 33,7 °C, ал жауын-шашын айына шамамен 6 мм ғана: кесенелер арасындағы серуенді таңға және кешке жоспарлаған дұрыс. Уикипедия бойынша, абсолюттік максимум — 43,7 °C (1983).

Қысы тұрақсыз, абсолюттік минимум −40 °C 1951 жылы тіркелген. Қалада желдің екпіні 30–32 м/с-ке дейін жетеді, Уикипедия бойынша, ауа райы бір апта ішінде қатты құбылуы мүмкін.

Тараз сапарлар үшін база ретінде: таулар жақын, ірі ескерткіштер алыс

Табиғатты қала шетінен-ақ көруге болады: оңтүстікте Батыс Тянь-Шаньның сілемдері, батыста Қаратау таулары көтеріледі. Тараздан бір күндік сапарға арналған нақты табиғи бағыттарды, жолдар мен орындарды біз растай алмадық, сондықтан тауға шығу жоспарын жергілікті дереккөздер бойынша құрған жөн. ЮНЕСКО нысанының екі бөлігі қала маңында жатыр: Қостөбе қалашығы мен Ақыртас сарайы.

Оңтүстіктің ірі тарихи нысандары басқа өңірде, түзу сызықпен 240–300 км жерде жатыр. Бағытты Шымкент арқылы тізбектеп құру қисынды: Қожа Ахмет Ясауи кесенесі бар Түркістан түзу сызықпен шамамен 257 км жерде, оның жанында Отырар мен Сауран. Қалалардан кейін демалғыңыз келсе, сайттағы беттердің ішінде ең жақыны — минералды сулары бар Сарыағаш, түзу сызықпен шамамен 240 км.

Бір практикалық ескерту: Уикипедия бойынша, қалада фосфор өнеркәсібінің үш ірі кәсіпорны жұмыс істейді, олар қайта іске қосылғаннан кейін экологиялық жағдай нашарлаған. Ауа сапасына сезімтал болсаңыз, көбірек уақытты қайда өткізетініңізді таңдағанда мұны ескеріңіз.