Павлодардың көрікті жерлері және Ертіс бойындағы қаладан не күтуге болады

Павлодардың басты көрікті жерлері — Мәшһүр Жүсіп атындағы мешіт, Благовещен соборы, Ұлы Отан соғысына арналған мемориалдық саябақ және Ертіс жағалауы. Туристік өлшеммен қала шағын: негізгісін бір күнде аралап шығуға болады, ал екінші күнді мұражайлар мен өзенге қалдырған жөн. Сапарға ең қолайлы кез — жаз: Wikivoyage дерегінше, бұл уақытта жағажай мен серуен кемелері жұмыс істейді.

Павлодарда бір-екі күнде не көруге болады

Тізім қысқа, мұны жасырмаймыз: Wikivoyage Павлодарды тыныш посткеңестік қала деп атайды, мұндағы басты нысандар — мешіт, православ соборы және мүсіні бар мемориалдық саябақ. Оларға жағалау, ескі театрлар, соның ішінде Чехов атындағы театр, және бірнеше мұражай қосылады. Көп нысанға жаяу жетуге болады.

Егер бір ғана күніңіз болса, мешіт пен собордан бастаңыз, содан кейін жағалауға шығып, өзен бойымен оңтүстікке қарай жүріңіз. Мұражайлардың жұмыс уақыты 2021 жылғы жазбалардан алынған: барар алдында қайта тексерген жөн.

Ертіс жағалауы — серуендеуге арналған басты орын

Жазда Павлодар есте жағалауымен қалады. Ертіс мұнда оң жақ байырғы жағалауға тақалады, өзеннің ені әдетте 200–500 м, ал тармақталған жерлерде 1,1–1,3 км-ге дейін жетеді. Шолу алаңынан кең, сәл лайлы су мен арғы беттегі жайылма анық көрінеді.

Өзен бойымен серуен соқпағы өтеді, ол оңтүстікке қарай ескі Өзен вокзалына алып барады. Wikivoyage дерегінше, жазда ол жерден серуен кемелері қатынайды; өзекті кестесін растай алмадық. Жылы маусымда жағалау маңында қалалық жағажай жұмыс істейді, Wikivoyage 08:00–18:00 уақытын көрсетеді, бірақ бұл 2021 жылғы дерек.

Ауқымын салыстыру үшін: Ертіс — Қазақстандағы ең ұзын өзен, ол Алтайды Об алабымен байланыстырады. Ағылшынша Уикипедия дерегінше, Павлодар өзен порты жүк кәсіпорны ретінде жұмыс істейді.

Қала казак форпосты мен тұз кәсібінен өсіп шықты

Бастапқы күн — 1720 жыл: дәл сол кезде Ертіс пен оның саласы Усолка құйылысында Коряков форпосты салынды, ол Ертіс шебіндегі жеті бекіністің бірі еді. 1747 жылдан бастап мұнда тұз өндірілді, қоныстың Жоғарғы Ертіс өңірінің сауда орталығына айналуы да осы тұздың арқасы. 1838 жылы форпост станицаға айналды, ал 1861 жылдың сәуірінде қала мәртебесін алып, ұлы князь Павел Александровичтің құрметіне Павлодар деп аталды.

Бұдан ертерек тарих туралы дереккөздер әртүрлі айтады. Ағылшынша Уикипедия қаланы IX ғасырда қимақ-қыпшақ конфедерациясының астаналары Қақан-Қимақ пен Имақия қонысының орнында негізі қаланған деп жазады. Орысша Уикипедия сақтырақ: кейбір зерттеушілердің пікірінше, Имақия қазіргі қаланың маңында орналасуы мүмкін. Орталықтан ортағасырлық қаланың көзге көрінетін іздерін растай алмадық.

1901 жылғы өрттен кейін қаланың едәуір бөлігі кірпіштен қайта салынды. Екінші қабат — 1950 жылдардың ортасындағы тың игеру, алюминий зауыты (1964), трамвай (1965) және мұнай-химия зауыты (1978).

Қала маңындағы табиғат: жайылма және таспа ормандар

Ең қолжетімді табиғат — қала шегінде орналасқан Ертіс жайылмасы. Мұнда ақ және қара терек, тал мен қайың өседі, бұталы қабатта итмұрын, жөке шетен, мойыл және қарақат кездеседі. Қала арқылы құстардың маусымдық көші-қон жолы өтеді, ал жайылма ормандары мен су айдындарында үйрек, қаз, құтан және шағала ұя салады.

Қаланы бетегелі-селеулі дала мен жазда жиі тартылып қалатын ағынсыз ұсақ көлдер қоршап жатыр. Павлодардан оңтүстік-шығысқа қарай реликт таспа қарағайлы ормандар басталады. Бұл ормандарға дейінгі нақты қашықтықты, жолдарды және баруға болатын орындарды растай алмадық, сондықтан оларға сапарды жергілікті жаңа деректер бойынша жоспарлаған жөн.

Павлодарға қашан бару керек

Ең қолайлы кез — маусымнан тамызға дейін: күндізгі ең жоғары температура шамамен 26–27 °C, жағажай мен өзен бойындағы серуендер жұмыс істейді. Төменде — 135 м биіктіктегі нүкте үшін ERA5 реанализі бойынша 2011–2020 жылдардың нормалары; бұл метеостанция деректері емес, тор бойынша есептеу, бірақ биіктігі қаламен сәйкес келеді (120–150 м).

Қысы ұзақ әрі қатал: қаңтарда күндіз орта есеппен шамамен −13 °C, түнде шамамен −20 °C, ал Уикипедия дерегінше, ерекше жылдары аяз −45…−49 °C-ге дейін жеткен. Қазақстанның аяз картасында Павлодар −40 °C ең жиі болатын үш қаланың қатарында: станция оны 35 қыстың 8-інде тіркеген, ал сводкалардағы ең төменгі минимум −46 °C 2012 жылғы 16 желтоқсанда болған. Қар әдетте қарашадан сәуірдің басына немесе ортасына дейін жатады. Мамыр мен қыркүйек жұмсақ (күндіз 19–21 °C), бірақ түндер әлі салқын. Жауын-шашынның ең көбі шілдеде түседі, шамамен 63 мм, ал жазда Орта Азия шөлдерінен аңызақ пен шаңды дауыл соғып тұрады.

Қалай жетуге және қала ішінде қалай жүруге болады

Павлодар еліміздің басқа өңірлерімен жақсы байланысқан: темір жол, автобустар және әуежай бар. Түзу сызықпен Астанаға дейін шамамен 399 км, Семейге дейін шамамен 310 км, Қарағандыға дейін шамамен 387 км; ағылшынша Уикипедия Астанаға дейін 450 км, Омбыға дейін 405 км деп көрсетеді, бірақ жол бойынша ма, жоқ па, нақтыламайды.

Бұл мәліметтер жаңа емес, сондықтан билет алар алдында кестелер мен рейстерді тексеріңіз. Қалада автобустар, маршруттық таксилер және трамвай қатынайды: ұзындығы 89 км желі 1965 жылдан бері жұмыс істейді және ағылшынша Уикипедия дерегінше, қалалық тасымалдың шамамен 60 %-ын атқарған. Wikivoyage дерегінше, 2024 жылғы қыркүйекте ұялы байланыстың 4G және 5G желілері бар, Астанадан келетін трассада сигнал негізінен жақсы.

Павлодар алыс сапарларға негіз ретінде

Табиғи бағыттарға аттанатын бастапқы нүкте ретінде Павлодардың мүмкіндігі шектеулі: бізде беттері бар ең жақын ірі табиғи орындар алыста жатыр. Түзу сызықпен Зерендіге дейін шамамен 534 км, Зайсан көліне дейін шамамен 694 км, Рахман қайнарларына дейін шамамен 737 км. Бұл қаладан демалыс күндері емес, еңбек демалысына арналған сапарлар.

Шынайы сценарий — Павлодарға жол-жөнекей, мысалы Астана мен Семей аралығында соғып, бір күнді жағалау мен мұражайларда өткізіп, сапарды жалғастыру. Жақын маңдағы табиғат Ертіс жайылмасымен, даламен және оңтүстік-шығыстағы таспа ормандармен шектеледі.

Қаладан 15 км жерде лай балшығы және жыл бойы жұмыс істейтін курорты бар тұзды Мойылды көлі жатыр.