Бестамақ, Темірлік және Күрту: туристсіз шатқалдар
Шарын жүйесіне тек Қамалдар аңғары кірмейді. Темірлік 11 шақырымға созылады, тереңдігі 160 метрге дейін.
Тексерілді: 2026-10
Шарын — бір шатқал емес, жүйе. Қамалдар аңғары ең әйгілі, бірақ ол жалпы 154 шақырымның үш шақырымын ғана құрайды. Қысқаша: аз баратындардың ең үлкені — Темірлік (11 км, тереңдігі 160 м-ге дейін, Алматыдан шамамен 240 км), паркте «Темірлік — Кіші шатқал» бағыты бар; Күртоғай Шарын көпірінің жанында; Бестамақ пен Күрту туралы сенімді дерек жоқтың қасы.
Жүйеге адам аз баратын басқа шатқалдар да кіреді: Бестамақ, Темірлік және Күрту.
Жүйенің шатқалдары
Дереккөздер шатқалдарды әртүрлі атайды. Ағылшын Уикипедиясы бесеуін атайды: Қамалдар аңғары, Темірлік, Сары, Қызыл және Бестамақ, сондай-ақ кіші шатқалдар — Күртоғай мен Тазбас. Ұлттық парк туралы мақала өзеннің төменгі жағындағы Ақтоғай шатқалын да атайды.
| Шатқал | Белгілісі |
|---|---|
| Қамалдар аңғары | 3 км, ені 200–700 м, жабдықталған түсу жолы |
| Темірлік | 11 км, ені 1,5 км-ге дейін, тереңдігі 160 м-ге дейін |
| Күртоғай | Шарын көпірінің жанында, тісті жоталар |
| Ақтоғай | Шарын шатқалынан төмен өзен бойымен |
| Бестамақ, Күрту | тек аталған |
Темірлік
Аз баратындардың ішіндегі ең үлкені. Шатқал 11 шақырымға созылады, ені бір жарым шақырымға дейін жетеді, тереңдігі — 160 метрге дейін.
Салыстыру үшін: Қамалдар аңғары — ені 200–700 метр болатын 3 шақырым.
Шатқал Шарынның оң саласы Темірлік өзенінде, Ұйғыр және Еңбекшіқазақ аудандарының шекарасында орналасқан. Натуралист П. И. Мариковский оны Бұлбұл шатқалы деп атаған. 2026 жылғы маусымда Орман шаруашылығы комитеті парктің төрт бағытының ішінде «Темірлік — Кіші шатқалды» атады. Темірлік маңындағы ерте темір дәуірінің қорғандары мемлекеттік тізімге енген — толығырақ бейіттер мен қорғандар бетінде.
Күртоғай
Шарын өзеніндегі көпірдің жанындағы шатқал бөлігі, Алматыдан шығысқа қарай шамамен 200 км. Уикипедияның сипаттауынша, ол көрші шатқалдардан тісті жоталары мен шыңдарымен ерекшеленеді, өзен бойында азиялық терек — тораңғы тоғайы өседі.
Аз баратын шатқалдарға не алу керек
Мұнда инфрақұрылым жоқ, сондықтан тізім Қамалдар аңғарына қарағанда қатаңырақ: суды қажет сияқты көрінгеннен көбірек алыңыз, офлайн-карта мен алдын ала жүктелген бағыт, зарядталған телефон мен қосалқы аккумулятор, бас киім және жабық аяқ киім. Кіруге төлем түбіртегі тек Қамалдар аңғарының бекетінде емес, парктің бүкіл аумағында керек. Ең бастысы — сіздің бағытыңыз бен оралу уақытыңызды білетін адам болсын.
Күртоғайдағы шатқал туралы тағы бір дерек: Уикипедияның сипаттауынша, онда беткейлерде плиоцен шөгінділері карниздер, бағаналар мен қуыстар түзеді — Қамалдар аңғарындағыдай пішіндер. Шарынның геологиясы туралы толығырақ — шатқал қалай пайда болды бетінде.
Басқа өңірлердегі ұқсас табиғат
Алматы облысынан тыс Шарынға ең ұқсас табиғат — еліміздің батысындағы Маңғыстаудың бор жартастары мен шыңдары. Геологиясы да, сапардың ауқымы да басқа: Ақтаудан далаға шамамен 300 км, тек жол талғамайтын көлікпен. Толығырақ: Бозжыра және Маңғыстау табиғаты.
Неге мұны білу керек
Демалыс күні Қамалдар аңғары адамға толы көрінсе, балама бар екенін білген пайдалы. Ұзындығы 154 шақырым шатқал түгел адамға толмайды — жабдықталған үш шақырым ғана толады.
Бірақ аз баратын бөліктерде инфрақұрылым, жабдықталған түсу жолдары және, сірә, байланыс жоқ. Бару ережелері бүкіл аумақта бірдей: жалпы пайдаланымдағы жолдар мен экскурсиялық соқпақтардан шығуға еш жерде болмайды.
Бір күнде Алматыдан бұл шатқалдарға уақыт қалмайды дерлік: Қамалдар аңғарына дейінгі жолдың өзі бір жаққа 3–4 сағат алады. Темірлік пен Күртоғайды да көргіңіз келсе, түнеуді жоспарлаңыз.
Бұл шатқалдар алғашқы сапарда Қамалдар аңғарын алмастырмайды, екінші күнге жалғас болады. Бірнеше күндік жоспар — үш күндік бағыт бетінде.