Сарытоғай шаған тоғайы: палеоген реликті
5014 гектар, оның 1100-і таза соғды шағаны. 1964 жылдан бері табиғат ескерткіші. Күзде тоғай алтын түске енеді.
Тексерілді: 2026-08
Сарытоғай шаған тоғайы: неге бару керек
Соғды шағаны — палеоген реликті
Ағаш мұз дәуірлерінен аман өтіп, Шарын жайылмасында табиғи күйінде сақталған; шаған тоғайдың орманды алқабының 35%-ын алады.
Шөл өсімдіктері арасындағы шаған
Биік террасаларда ылғал сүйгіш шаған сексеуіл, теріскен және эфедрамен қатар өседі — тоғай қорғалу мәртебесін осы үйлесім үшін алған.
Тұранға — шағанның құрдасы
Тоғайдың реликті әрі эндемигі: бір ағаштың төменгі бұтақтарында талға ұқсас жіңішке, жоғарғыларында кең дөңгелек жапырақ өседі.
Сарытоғайдың алтын күзі
Күзде тоғайдың жапырағы алтын түске енеді — шатқалдың қызыл қабырғаларынан мүлде бөлек көрініс, ал бір күндік сапарда оны көбіне өткізіп алады.
1964 жылдан табиғат ескерткіші
Тоғай табиғат ескерткіші мәртебесін 1964 жылғы 19 наурызда алған; бүгінде мұнда 50-ден астам сирек және реликт өсімдік түрі бар.
Жаңа тектониканың қатпарлары
Ең жаңа тектоникалық қозғалыстар мұнда қатпарлы деформация түрінде көрінеді: борпылдақ жыныстар әртүрлі көлемді қатпарларға жиырылған.
Сарытоғай шатқалы 5 014 гектарды алып жатыр, оның шамамен 1 100 гектары — соғды шағанының таза екпелері. Табиғат ескерткіші мәртебесін тоғай 1964 жылғы 19 наурызда алған.
Бір күндік сапарға келгенде көбіне назардан тыс қалатын орын осы.
Соғды шағаны деген не
Палеоген дәуірінің реликті — ағаш мұз дәуірлерінен аман өтіп, осында табиғи күйінде сақталған. Қазақ баспасөзінде оны соғды ерені деп те атайды; бұл сол ағаш. Шаған фитоценоздары шатқалдың орманды алқабының шамамен 35%-ын алады.
Түрдің басты ерекшелігі — экологиялық амплитудасының кеңдігі. Шаған топырақтың тұздануына да, жайылма топырағының кебуіне де төзеді, сондықтан жайылманың өзінде де, жайылма үсті террасаларында да өседі.
Биік террасаларда бұл сирек үйлесім береді: шаған сексеуіл, теріскен және эфедра басым шөл қауымдастықтарының құрамына кіреді.
Тұранға — шағанның құрдасы
Биік жайылма террасаларында тұранға өседі. Ол соғды шағанының құрдасы саналады және осы тоғайдың релікті мен эндемигі болып табылады.
Оны тану оңай: бір ағашта екі мүлдем бөлек жапырақ пішіні қатар өмір сүреді.
Тағы не өседі
Парк материалдары бойынша, табиғат ескерткішінде 50-ден астам сирек және реликт өсімдік түрі бар.
Сарытоғай шаған тоғайы: қай айда барған жөн
- қаңтар: болады
- ақпан: болады
- наурыз: болады
- сәуір: жақсы
- мамыр: жақсы
- маусым: болады
- шілде: болады
- тамыз: болады
- қыркүйек: ең қолайлы
- қазан: ең қолайлы
- қараша: болады
- желтоқсан: болады
Басты маусым — күз, қыркүйек–қазан: тоғай алтын түске енеді, бұл шатқалдың қызыл қабырғаларынан мүлде бөлек көрініс.
Сарытоғай шаған тоғайы: сапар алдындағы кеңестер
- Тек Қамалдар аңғарымен шектелмеңіз: тоғай — парктің бөлек бағыты, бір күндік сапарда оны көбіне өткізіп алады.
- Тоғайға баратын жол мен бекеттен қашықтықты орнында нақтылаңыз: бұл Қамалдар аңғарынан бөлек нүкте.
- Алтын жапырақ үшін сапарды қыркүйек–қазанға жоспарлаңыз.
- Тұранғаны жапырағынан танисыз: бір ағаштың төменгі бұтақтарында жіңішке, жоғарғыларында кең жапырақ.
Жақын маңда тағы не көруге болады
Жиі қойылатын сұрақтар
Шаған тоғайының несі қызық?
Тоғайдың ауданы қандай?
Дереккөздер
- Қазақ КСР Министрлер кеңесінің 1964 жылғы 19 наурыздағы № 447-р қаулысы